'De maatschappij hoeft niet alles te accepteren'

Het wordt in de toekomst makkelijker om psychiatrische patiënten van straat te halen, op te sluiten en dwangbehandeling op te leggen....

PvdA-Kamerlid A. van der Hoek: 'Meteen bij mijn komst in de Kamer in 1998 werd ik geconfronteerd met een concreet geval. Het was een radeloze moeder met een verslaafde en psychisch gestoorde dochter. De moeder werd van het kastje naar de muur gestuurd.

'Dat zie je vaak bij patiënten met zo'n dubbele diagnose. De psychiatrie zegt dat de problemen worden veroorzaakt door de verslaving. De verslavingszorg zegt dat het om een psychiatrisch geval gaat. Op die manier valt zo'n meisje tussen wal en schip.

'Ik heb toen alle betrokkenen, hulpverleners en justitie-functionarissen, bij elkaar om tafel weten te krijgen. Ik heb ze heel scherp gevraagd wat het probleem is. Ik geloof dat ze er nooit eerder samen over gepraat hadden.

'Wat bleef hangen was het gebrek aan wettelijke mogelijkheden. Het liep overigens slecht af. Dat meisje is later vermoord teruggevonden.'

De PvdA zal volgende maand bij de behandeling van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (BOPZ) twee verruimingen voorstellen. Een is een wetswijziging om tijdens dwangopname ook dwangbehandeling mogelijk te maken, zoals het verplicht slikken van medicijnen. Dwang kan nu alleen bij hoge uitzondering. Hiervoor weet Van der Hoek een Kamermeerderheid achter zich.

Het andere PvdA-voorstel ligt moeilijker. Van der Hoek wil dat (korte) dwangopname ook mogelijk wordt voor burgers die geen acuut gevaar opleveren voor zichzelf of voor anderen, zoals de huidige wet als voorwaarde stelt. Zij denkt aan patiënten zonder ziektebesef, die op straat zwerven, zoals bovengenoemd meisje, die makkelijk in een psychose raken of agressief worden, of die zichzelf verwaarlozen.

Van der Hoek: 'Dat zijn mensen die elke hulp weigeren. Ik vind dat het mogelijk moet zijn hen voor drie weken ter observatie op te nemen. Dan haal je ze even uit hun eigen omgeving en kun je eens rustig met ze praten.

'Natuurlijk heeft iedereen het recht hulp te weigeren, maar ik vind ook dat je dat als maatschappij niet altijd hoeft te accepteren. Bovendien moet ook in mijn voorstellen elke dwangmaatregel door de rechter worden goedgekeurd. Je kunt niet zomaar elke lastige zwerver insluiten.'

De PvdA steunt daarnaast een wetswijziging waarmee minister Borst van Volksgezondheid zelf komt. Dat is de introductie van de 'voorlopige rechterlijke machtiging'. Daarmee kan een patiënt gedwongen opname voorkomen of uit de kliniek ontslagen worden, indien hij zich onderwerpt aan gedwongen medicatie thuis en andere voorwaarden (zoals een verbod drugs te gebruiken). Dat gebeurt in de praktijk al, maar is nu feitelijk in strijd met de wet.

Van der Hoek: 'Ik ben me ervan bewust dat de PvdA vroeger een andere lijn voorstond. In onze fractie zitten nog mensen die begin jaren negentig de overgang meemaakten van de oude Krankzinnigenwet naar de huidige BOPZ. In de Krankzinnigenwet had de patiënt geen enkele rechtsbescherming. Je werd al heel gauw voor je leven opgesloten.

'Met de BOPZ zijn we toen doorgeslagen. Dat besef is ook in de PvdA-fractie doorgedrongen. Het zelfbeschikkingsrecht van de psychiatrische patiënt stond voorop. De wet stelt terecht strenge voorwaarden aan dwangopname. We moeten daar zeer terughoudend mee zijn. Maar de voorwaarden botsen soms met de praktijk.

'Het is ook puur een opnamewet, geen behandelwet. Psychiaters stuiten al meteen op barrières. Zij weten hoe goed medicatie kan werken, maar mogen die niet opleggen aan een patiënt.

'Daarom hebben psychiatrische klinieken in Nederland zoveel isoleercellen. En het worden er steeds meer. Alsof dat geen inbreuk is op de rechten van de patiënt. In andere landen, waar dwangbehandeling wel mogelijk is, zijn isoleercellen helemaal niet nodig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden