De luidste klokkenluider van het land

Hij is dit jaar uitgegroeid tot de bekendste pastoor van Nederland: Harm Schilder van de Heilige Margarita Mariaparochie in Tilburg, door zijn gevecht met de burgemeester om de kerkklok te mogen (blijven) luiden.

En hij won! De rechtbank haalde een streep door de dwangsommen die de gemeente had opgelegd wegens overschrijding van de geluidsoverlast.

Sinds advent (begin december) luidt Marijke weer, zoals de omstreden kerkklok heet, vernoemd naar de dochter van de weldoener die haar ooit aan de kerk heeft geschonken. De pastoor vierde zijn overwinning met het ontkurken van een fles champagne, ondanks het vroege ochtenduur. ‘Anderen hadden die fles meegenomen. Dan kun je dat niet weigeren’, klinkt het bijna verontschuldigend.

De kerkklok levert niet alleen publiciteit, maar sinds kort ook geld op voor de parochie. ‘Hang Marijke in de kerstboom!’, zo adverteert Schilder op zijn website. ‘Door alle commotie rond onze kerkklok, genaamd ‘Marijke’, is zij beroemd geworden. Een stukje geschiedenis in kerkelijk Nederland. Het is mogelijk om hieraan een tastbare herinnering te bewaren door een miniatuurklokje te bestellen van verzilverd tin à euro 5,00.’

De verkoop loopt goed, meldt de pastoor. Behalve verzilverd tinnen exemplaren verkoopt hij ook chocolade klokjes: tien Marijkes in een doosje voor 5 euro. ‘Het is een ludieke actie’, aldus Schilder. De opbrengst komt ten goede aan de parochie.

Niet in dank
Publiciteit schuwt de 34-jarige Tilburgse geestelijke allerminst. Dat wordt niet door iedereen in zijn twee Tilburgse parochies (Margarita Maria en Emmaüs) in dank afgenomen.

Zijn tegenstanders, zoals oud-bestuurslid Ton van Vlaanderen van de Emmaüsparochie, noemen hem ‘mediageil’. Zelf zegt hij: ‘Ik heb het niet opgezocht, maar ben de media ook niet uit de weg gegaan.’

Misschien komt het doordat Harm Schilder zelf ook kort heeft geflirt met de journalistiek. Aan het eind van zijn priesteropleiding heeft hij bij het Katholiek Nieuwsblad gewerkt, om werkervaring op te doen. Hij wilde een tijdje journalist worden, maar zag dat het toch niet zijn roeping was.

Zijn advocaat Pieter van Dun heeft zich verwonderd over alle aandacht voor de Tilburgse pastoor en zijn kerkklok. Het leek wel of het het hele jaar komkommertijd was, zo kaatst hij de bal terug. Maar de enorme media-aandacht kan ook te maken hebben met ‘de botsing tussen wereldlijk en kerkelijk gezag’.

Experimenteren
Harm Schilder is recht in de leer. Hij hecht aan de traditionele liturgie. De afgelopen tijd is er te veel geëxperimenteerd met de kerkelijke vieringen, zoals samenzang met vrolijke Engelstalige liederen of het betitelen van het altaar als ‘de tafel’. Schilder: ‘Ik ben teruggekeerd naar de normale liturgie van de wereldkerk. Bij dat experimenteren ging het meer om de mensen dan om God. Dan prijs je de kerk uit de markt.’

De omwonenden van de Margarita Mariakerk hebben gemerkt dat de pastoor recht in de leer is. Toen hij in de tweede helft van 2006 aantrad als nieuwe pastoor, greep hij terug op een oude gewoonte die al 20 jaar niet meer in zwang was: het luiden van de klok om kwart over 7 ’s ochtends om gelovigen op werkdagen op te roepen voor de ochtendmis. De buurt was verrast. ‘Je ligt te rammelen in je bed’, zegt Bram van den Hoogen, woordvoerder van de actiegroep de Wakker(e) Lui(den).

Ondanks bezwaren van de buurt en sommaties van de gemeente om het gebeier te stoppen, bleef de pastoor doorgaan. ‘De klok is een symbool. Je kunt niet zeggen: God is voor ons belangrijk, en tegelijk de klok stilzetten. Het luiden hoort bij de eucharistieviering.’

In zijn andere parochie, de Emmaüsparochie, hadden de parochianen meer moeite met hem. Het bestuur stapte op, het koor stopte ermee en veel andere vrijwilligers hielden het voor gezien. Volgens oud-bestuurslid Van Vlaanderen hebben ‘een dikke honderd’ parochianen de Emmaüskerk de rug toegekeerd.

Kerkmuis
‘De pastoor kan niet luisteren, houdt met niemand rekening en kent maar één weg, zijn eigen weg’, zegt Van Vlaanderen. Zelfs de webmaster van de Emmaüsparochie, net bekroond met de Gouden Kerkmuis voor de beste kerkelijke site van Nederland, vertrok omdat ze ‘op schofferende wijze was terechtgewezen door de pastoor’.

Van Vlaanderen zegt diverse gesprekken met de pastoor en met bisschop Hurkmans te hebben gevoerd om de crisis in de parochie te bezweren. Maar niets hielp. ‘Met deze man is geen garen te spinnen. Ik heb tegen de bisschop gezegd: monseigneur, zoek in een encyclopedie het woord autist, vervang dat door Schilder en u zult zien dat u de rest van de tekst gewoon kunt laten staan.’

Pastoor Schilder: ‘Mensen wilden alles bij het oude houden, ze wilden niet praten. Ik heb met niemand ruzie gemaakt. Zij hebben met modder gegooid.’ Hij is blij dat de sfeer in de parochie sinds het vertrek van zijn tegenstanders weer ‘prettig’ is.

Hermanus Cornelis Wilhelmus Schilder, geboren in Bakel (in de Peel), komt uit een goed katholiek gezin. Hij was misdienaar; dat vond hij mooi. Toen de paus in 1985 Nederland bezocht, waren zijn ouders geschokt over de manier waarop sommige katholieken tegen de kerkvorst tekeergingen. Ze besloten zelfs in een andere parochie naar de kerk te gaan, waar met meer ontzag naar de paus werd gekeken. Daar was een goede catechese en een feestelijke liturgie, vertelt hij.

‘Het pausbezoek heeft alles in een stroomversnelling gebracht’, aldus Schilder. ‘Ik wil graag op een roomse manier het geloof beleven.’ Op zijn veertiende wist hij dat hij priester wilde worden. ‘Ik heb eind jaren tachtig wat jongere pastoors meegemaakt, dat vond ik heel fascinerend.’ Hij volgde de priesteropleiding aan het Sint Janscentrum in Den Bosch. Daarna werd hij kapelaan in Drunen en later ook in Elshout. In 2002 verhuisde hij naar Tilburg, waar hij kapelaan werd van drie parochies en wijsbegeerte ging studeren.

Harrie de Swart, hoogleraar logica aan de Universiteit van Tilburg en gemeenteraadslid namens de Lijst Smolders Tilburg, kent Schilder vooral als kapelaan van de Heikese kerk. ‘Dat waren mooie vieringen volgens de Gregoriaanse liturgie. Mooi orgel, mooi koor, de gebeden gedeeltelijk in het Latijn.’

De Swart heeft bewondering voor de rechtlijnige pastoor. ‘Hij is gewoon een goede katholiek in de traditionele zin van het woord. Hij staat pal voor zijn zaak. Ik vind dat een positieve eigenschap, maar het roept ook weerstand op.’

Homoseksualiteit
In de Emmaüsparochie zijn ook Schilders uitspraken over homoseksualiteit omstreden. ‘Hij zegt dat homoseksuelen niet in de kerk thuishoren en niet ter communie mogen. Dat was voor velen de druppel’, aldus oud-bestuurslid Van Vlaardingen.

De pastoor: ‘Een homoseksuele levensstijl is niet bijbels. Het bijbelse geloof is een scheppingsgeloof. Man en vrouw worden geroepen samen een beeld van God te zijn. Leven in die geest gaat niet als twee partners van hetzelfde geslacht zijn.’

Schilder bewondert Yvette Lont van de ChristenUnie, die dit najaar in opspraak kwam omdat ze voorstelde homoseksuelen uit te sluiten van bestuursfuncties in haar partij. De Tilburgse pastoor heeft haar nog een mail gestuurd, met de boodschap: ‘Hou vol, je hebt een punt.’ Want, zegt hij: ‘Een partij die bijbelse politiek voorstaat, moet zich wel afvragen in hoeverre homoseksuelen de ChristenUnie kunnen vertegenwoordigen. Dat heeft niets met homohaat te maken.’

Uit bewondering voor Lont heeft Schilder zijn hamster Yvette genoemd. ‘Ik ben solidair met haar. Je moet strijdbaar zijn, ook op dit soort beladen onderwerpen.’

De Tilburgse professor De Swart is wezen luisteren bij de beierende kerkklok Marijke. Een geluid van niks, vindt hij, en ook nog ‘op een heel christelijke tijd’. De Swart: ‘Vroeger gingen de klokken al om 6 uur luiden. Daar sliep ik gewoon doorheen.’

Pastoor Schilder heeft zelfs nog, als geste naar de buurt, geprobeerd om het geluid van die dekselse Marijke te dempen. Op vier manieren: met tennissokken, buigbaar plastic, leer en schuimrubber. Maar het hielp allemaal niets, de geluidsmeters van de gemeente bleven te hoge geluidswaarden meten. Professor en LST-raadslid De Swart: ‘Het is een heel licht klokje. Een brommer maakt meer lawaai. Kom maar eens luisteren in het centrum, wat een lawaai. Maar daar stuurt de gemeente geen geluidsmeter op af.’

Kattebelletje
Van den Hoogen van de actiegroep: ‘Twintig jaar is het stil geweest en dan opeens wordt er geluid, elke dag. Veel mensen werken in de zorg, die zijn echt niet blij.’ De geplaagde buurtbewoners hebben nooit met de pastoor gesproken over de geluidsoverlast. ‘We hebben toenadering gezocht, maar zonder reactie. Daarna ging het schriftelijk. Pas na zijn overwinning kregen we een kattebelletje: zullen we eens praten?’

Pastoor Schilder heeft een andere versie: ‘Zij wilden niet aan tafel, zij stapten meteen naar de gemeente.’

De fractievoorzitter van de SP, Johan van den Hout, vindt dat zowel de buurtbewoners als de pastoor en de burgemeester ‘een schop onder de kont’ verdienen. ‘Dat dit in Tilburg een rel is geworden, wordt door de meeste mensen niet op prijs gesteld. Zonde van ieders tijd.’

Hij ziet de bui al hangen: de kwestie komt volgende maand in de gemeenteraad aan de orde. Want burgemeester Vreeman wil de Algemene Plaatselijke Verordening aanpassen om maatregelen te kunnen nemen tegen kerkklokken die te veel lawaai maken op een vroeg tijdstip.

‘Dat wordt een drama’, voorspelt Van den Hout. ‘Ik vrees dat bepaalde partijen dan ook zullen beginnen over de geluidsoverlast van minaretten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden