De LPF is dood, maar Pim geenszins

Tot woede van zijn vrouw laat mr. Jim Janssen van Raaij zich in 2002 door Pim Fortuyn overhalen tot de LPF toe te treden....

En zo vindt Jim Janssen van Raaij zich op 16 mei van dat jaar terug in de Marcus Bakkerzaal van de Tweede Kamer, te midden van 25 politieke novieten. De onwennigheid is voelbaar, maar hijzelf, gewezen Europarlementariër, nu 74 jaar, is allerminst geïmponeerd (‘Hallooo! Huzaarrr!’).

Ten aanval dus, legt hij zijn collega’s voor, en in de geest van Pim. Niet van dat benepene. Janssen van Raaij gaat later op voor het Kamervoorzitterschap. ‘Ha ha!’, davert het nu vanuit het Rotterdamse. ‘Kreeg ík daar nota bene te horen dat ik over onvoldoende parlementaire ervaring zou beschikken. Ik! Deze meneer heeft negen jaar de Gouden Koets geëscorteerd. Te paard! Hoezo geen Haagse ervaring?’

Als een van de zeer weinige voormalige LPF-Kamerleden kijkt Janssen van Raaij met plezier terug op de beginperiode van die partij. Als een van de weinigen heeft hij binnen eigen kring hoegenaamd geen vijanden gemaakt. ‘Graag mag ik er aan terugdenken en over spreken. Dit weekend weer, in NOVA.’

Zondag is het vijf jaar geleden dat Pim Fortuyn werd vermoord en dat schreeuwt om overpeinzing. Fortuyn is dood maar de geest zweeft en inspireert nu anderen, weet Janssen van Raaij. ‘Pims laatste punt, de aanpak van de bureaucratie, is nu zeer en vogue. Zo beschouwd zou ik, met een gewaagde vergelijking naar het lot van Christus, willen zeggen: zijn dood heeft veel bewerkstelligd.’

Zoals: dat een plotsklaps tot elkaar veroordeeld gezelschap van politieke groentjes, beroofd van hun leider en inspirator, er jaren achtereen een enorme chaos van maakte.

Vergezeld van onvergetelijke kwalificaties. ‘Autist met z’n belletje’ (minister Herman Heinsbroek over minister Eduard Bomhoff). ‘Lawaaipapegaai’ (Bomhoff over Heinsbroek). ‘Hij is de enige mens die ik ken wiens leeftijd overeenkomt met zijn IQ’ (laatste LPF-lijsttrekker Olaf Stuger over de toen 38-jarige fractievoorzitter Harry Wijnschenk).

De reeks aan onderlinge diskwalificaties (‘Winny de Jong is een hysterica’) en on-parlementaire uitlatingen (‘Ik ben Pietje Paardenlul niet!’) lijkt oneindig, zo niet de geschiedenis van de LPF.

Bij alle rumoer van de laatste jaren is de stilte nu ingetreden. Na het vertrek uit de Tweede Kamer, na de verkiezingen van 22 november 2006, is de LPF ook uit de Provinciale Staten verdwenen (maart) en sinds gisteren is zelfs het partijkantoor in Den Haag gesloten.

Naar vertrouwd LPF-recept dreigde de herdenking van de moord ook dit jaar op ruzie uit te draaien tussen allerlei ‘soorten’ Fortuynisten. Maar de Jonge Fortuynisten, de Stichting Beeld van Pim, Leefbaar Rotterdam en anderen zijn het nu wél met elkaar eens geworden. ‘Dat stuitende gedoe dat wij in het ene zaaltje van restaurant Engels zaten en tien meter verderop, in een ander zaaltje, ook weer een herdenking gaande was, is nu voorbij’, zegt (en hoopt) Ronald Sörensen van Leefbaar Rotterdam.

Het mag morgen in Rotterdam (en bij het graf in het Italiaanse Provesano, het graf in Driehuis en plek des onheils in Hilversum) om een lustrumherdenking gaan, een groot weerzien van al diegenen die zich begin 2002 bij Fortuyn aansloten zal het niet worden. De geest van Pim vermag dan veel, het smeden van eeuwige broederschap is te hoog gegrepen.

‘Ja zeg, ik heb niks met dat plebs van de LPF of hoe die types ook mogen heten, ik heb iets met Pim!’, beklemtoont Harry Mens, die morgen in zijn tv-programma op eigen wijze zal stilstaan bij de gebeurtenissen van vijf jaar geleden. Mens herhaalt negen minuten van de uitzending van 25 november 2001 toen Fortuyn ‘op zijn best’ was en van Leefbaar of LPF nog geen sprake was.

‘Pim hield een schitterend betoog waarin hij Blair en Bush opriep zich niet met Irak in te laten. En een verhaal over gastheerschap voor vreemdelingen die zich hier wilden vestigen. Ter lering voor Wilders zou ik zeggen. En Balkenende moet nog maar eens kijken wat Pim toen al over Irak en Afghanistan zei. Kun je nagaan wat een profetisch talent hij had.’

Minder talent moet Fortuyn toch hebben gehad voor het om zich heen verzamelen van politiek talent – zou nu, vijf jaar na de moord, de conclusie kunnen zijn. Mens: ‘Ach, vanuit de hemel lacht Pim zich rot om al die prutsers.’

Waar zijn ze gebleven, al die LPF-coryfeeën van de laatste vijf jaar? Weinigen van de Pim-volgelingen van het eerste uur voelen de behoefte om terug te blikken op de wordingsperiode van de LPF. ‘Ik wil niets meer met die lui te maken hebben’, zet Hans Smolders de toon. De oud-chauffeur van Fortuyn, getuige van de moord, en kortstondig Kamerlid is nu in Tilburg raadslid onder eigen vlag.

Het noemen van één enkele naam van een toenmalig geestverwant is genoeg om Smolders tot braakgeluiden te verleiden. ‘Hè, getverdemme, Eerdmans. Die pennenlikker van burgemeester Opstelten. Die jengelt nu zeker naar een baantje bij een andere partij? Bah! Drie keer bah!’ Nou nee, bij de herdenking in Rotterdam laat Smolders graag verstek gaan.

Oud-bewindslieden lijken het niet alleen met de Nederlandse politiek maar ook met het land zelf wel te hebben gehad. Oud-staatssecretaris Cees van Leeuwen (inmiddels lid van de PvdA) heeft geld genoeg om voornamelijk in Spanje te verblijven en oud-minister Herman Heinsbroek vertoeft veel in Frankrijk. Oud-minister Eduard Bomhoff doceert in Maleisië en de oud-staatssecretaris Khee Liang Phoa werkt tegenwoordig in Beijing. Diens voorganger, staatssecretaris voor zeven uur Philomena Bijlhout, doet iets spiritueels bij reizen naar Suriname. Voormalig minister Hilbrand Nawijn is in zekere zin ook de grens overgestoken door tegenwoordig een artiestencarrière na te streven.

‘Ik heb met niemand uit die tijd echt contact’, laat Heinsbroek vanuit Frankrijk weten. Zondag is hij toevallig in Nederland en dan zal hij Fortuyn op eigen wijze thuis gedenken. ‘Als je ziet wat voor mensen de politiek aantrekt, word je daar niet vrolijk van. Maar ik verzeker iedereen: de onrust die Fortuyn kanaliseerde is er nog steeds! Als er iemand van zijn statuur nu opstaat, maken we weer hetzelfde mee.’

Nou nee zeg, zo is het wel mooi geweest, steunt Gerard van As, oud-fractievoorzitter van de LPF. Hij is nu als vanouds adviseur in onroerendgoedzaken en heeft zich als lid van de VVD aangemeld. Van As heeft het verder wel gehad met de politiek. ‘Ik heb er nu nog last van dat ik als een soort maffioso ben afgeschilderd, zwaaiend met een pistool. Alleen maar omdat ik nogal donker ben! Bij de LPF wemelde het van te grote ego’s met te veel ambitie en te weinig hersens.’

Nu hij een tv-ploeg van Zembla op bezoek had en inzage kreeg in zeker e-mailverkeer van vroegere collegae heeft hij er helemáál tabak van. Van die ‘hofnar’ Hilbrand Nawijn en die ‘Judas’ Mat Herben. Als veel oud-LPF-coryfeeën onderhoudt hij geen enkel contact meer met de geestverwanten van toen.

Winny de Jong (Van As: ‘Bipolaire stoornis, maar ze kon wel wat’) schijnt zich te hebben afgezonderd in het dorp Piershil op Goeree-Overflakkee. Cor Eberhard heeft een sportzaak. Oud-voorzitter Peter Langendam (‘De kogel kwam van links’) is weer zakenman en Harry Wijnschenk geeft motor- en horlogebladen uit.

Van As over de dag van morgen: ‘Pim zit in mijn hart. Ik heb hier al zijn boeken staan. Misschien dat ik er morgen wat in ga bladeren.’ Ach, mijmert Van As, leefde Pim nog maar. ‘Dan hadden we allemaal onze bek dicht gehouden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.