De lol van het kwaad

Rechercheur en scenarist Simon de Waal (52) schreef en regisseerde de eerste Telefilm van het nieuwe seizoen: 'Cop vs Killer'. Hij vertelt over zijn misdaadfilmfascinatie, in vijf beroemde personages.

Columbo

'De morsige rechercheur Columbo, met die eeuwige hond en zijn oude auto, is uniek. Ik keek naar deze serie in de jaren zeventig en het beeld dat direct terugkomt, is Columbo die zich op het einde omdraait naar de verdachte, met dat glazen oog van hem: 'Just one more thing...' En dan bam, had hij de dader te pakken. Hij deed zich voor als sullige man, als anti-held, maar ondertussen, hè. En ik kan enorm genieten van die gimmick van de makers dat ze Mrs. Columbo in al die jaren nooit hebben laten zien.


'De Columbo-reeks maakt gebruik van de omgedraaide misdaad. Niets van de gebruikelijke spanning van een whodunit, want de misdaad en de dader zie je direct in het begin. Het gaat erom of Columbo slim genoeg is het te bewijzen. Pas onlangs werd deze vorm weer gebruikt in de Britse serie Luther.'


Mac Taylor

'De rechercheur uit Crime Scene Investigation New York; van alle CSI's mijn favoriet. Rauw en minder gelikt dan de Miami-variant met die vervelend geforceerde rechercheur met z'n zonnebril en irritante maniertjes. Mensen vragen vaak aan mij of zo'n serie realistisch is. Daar kan ik duidelijk over zijn: nee.


'Ik heb mijn werk bij de calamiteiten-unit in de binnenstad van Amsterdam wel eens beschreven als CSI Amsterdam. Er duikt een lijk op en wij moeten eropaf, maar daar houdt de vergelijking op. Een DNA-test binnen vijf minuten, zoals in de serie, daar gaat bij ons wel een dag overheen.


'Mijn werk is mijn inspiratie. Maar ik gebruik geen herkenbare zaken, zoals collega Appie Baantjer dat soms deed. Ik wil niet dat mensen die betrokken bij een zaak zijn, dan denken: is dit je volgende boek?'


De Cock

'Als scenarioschrijver ben ik vanaf het prille begin betrokken geweest bij de tv-serie Baantjer. In een aflevering lag al veel vast: De Cock moest ruzie krijgen met de commissaris en die moest vervolgens zeggen: 'Eruit De Cock'. En de aflevering moest eindigen bij zijn vrouw aan tafel in de woonkamer. Sommige schrijvers vonden dat lastig. Ik vond het juist leuk om de randen op te zoeken van het strakke format. Zoals de aflevering waarin Vledder zelf werd verdacht van moord.


'Ik kende Appie Baantjer sinds begin jaren tachtig van het politiebureau in de Amsterdamse Warmoesstraat. Ook na zijn pensioen hielden we contact. Toen zijn vrouw Marretje een paar jaar geleden overleed, verloor Appie de lol in het schrijven. Hij miste haar te veel. Het was een gelukkig huwelijk. Zestig jaar waren ze bij elkaar, zij was de stille kracht achter hem. Een jaar na haar dood belde Appie mij en herinnerde mij eraan dat we ooit het plan hadden opgevat iets samen te schrijven. Hij had er weer zin in. Met een doos tompoezen, ons ritueel, ging ik naar zijn huis in Medemblik.


'We verzonnen twee nieuwe helden: rechercheur Van Opperdoes en de jongere Jacob. In de boeken praat Opperdoes met zijn overleden vrouw en dat karakter was gebaseerd op Appie zelf. De jongere Jacob, ik dus, was een 'ietwat gezette, jongere collega'. Nou, dankjewel Appie.


'Om en om schreven we een hoofdstuk. Daarin zie je duidelijk het verschil tussen de oude en nieuwe manier van rechercheren. Opperdoes drukt, als respectvol gebaar, de ogen van een lijk dicht, terwijl Jacob dat zonde vindt omdat alle mogelijke sporen verloren gaan. Toen werd Appie zo ziek dat het schrijven niet meer ging. Voor zijn overlijden in de zomer van 2010 zei hij: 'Ik wil dat jij doorgaat. Dus dat heb ik gedaan.'


Sarah Lund

'Het Deense The Killing is een waanzinnig goede serie. Ik kan echt jaloers zijn op die gloomy sfeer die er wordt neergezet. Dat grauwe en donkere heeft iets ongemakkelijks en het geeft geen enkele houvast voor de kijker. Voor mijn film Cop vs Killer heb ik die sfeer ook proberen te creëren.


'Noord-Europese series zoals Beck, Wallander en The Bridge nemen ten minste de tijd om een zaak over meerdere afleveringen te spreiden. Een ander verhaal dan 24 waar je ademhappend naar de televisie staart hoe Jack Bauer hier weer uit gaat komen.


'Ik zou dolgraag zo'n serie in Nederland maken. Ik ben nu bezig met een scenario van een serie waar de afleveringen 90 minuten duren, andere koek dan het standaardslot van 50 minuten.


Frank Spinola

'Het boek en de film Cop vs Killer gaan over rechercheur Frank Spinola en topcrimineel Mirko Narain die tegenover elkaar komen te staan. Langzaam blijkt dat goed en kwaad - de held en de schurk - niet zo makkelijk van elkaar te onderscheiden zijn. Je raakt als kijker je houvast kwijt. Ik heb hiervoor geput uit mijn eigen werk. Regelmatig heb je Mirko's tegenover je in de verhoorkamer. Die grote jongens zijn niet te vergelijken met kleine criminelen. Ze hebben een soort charisma. Die worden niet zo groot als weinig mensen bereid zijn in hun kielzog mee te gaan. Je ziet dat bijvoorbeeld bij Holleerder, dat mensen gefascineerd raken.


'Acteur Jeroen Willems, die crimineel Mirko speelt, zag ik anderhalf jaar geleden zingen in de Kleine Komedie. Hoe hij daar stond, zelfverzekerd achter de microfoon met dat karakteristieke hoofd en een sigaret in zijn hand. Ik zei tegen mijn vrouw: 'Dat zou een fantastische Mirko zijn als mijn boek ooit wordt verfilmd.' We hebben gewacht met de opnamen tot hij beschikbaar was.


'Ik heb Jeroen de beginselen van het crimineel-zijn bijgebracht. We spraken een keer om drie uur 's middags in Palladium aan het Amsterdamse Leidseplein af, waar allerlei soorten mensen komen. Ik belde Jeroen voordat hij aankwam en zei: 'Loop in een keer naar mij toe en vertel mij wie de twee gevaarlijkste figuren zijn.' Jeroen antwoordde: die daar aan dat tafeltje met krant en die daar. Eentje had hij goed. Criminelen zijn net als rechercheurs: ze houden alles in de gaten. Een topcrimineel is enorm scherp zonder dat hij het laat merken.


Luther

'Misdaadseries gaan vaak over politiemensen die flirten met de andere kant. Rechercheur Luther, gespeeld door acteur Idris Elba, bekend van The Wire, gaat ver over die rand. Hij worstelt met zijn eigen demonen. Dat zie je ook terug in de Duitse serie Schimanski waar de hoofdrolspeler iedere aflevering een andere vrouw heeft, aan de drank raakt en verdachten in elkaar slaat.


'Mensen zijn gefascineerd door misdaad en uiteindelijk is het kwade interessanter dan het goede. Een acteur vindt het spannender de moordenaar te spelen dan diegene die de moordenaar pakt. Als scenarioschrijver heb je veel plezier in het scheppen van de bad guy. Je kunt hem of haar dingen laten doen die je zelf niet zou durven.


'Luther is een Britse serie, maar in de Verenigde Staten beginnen ze langzaam dit andere type misdaaddrama te ontdekken: Duisterder en vooral langzamer dan de bekende CSI-series over jonge, sexy mensen. 'Betaalzender HBO begon ermee maar nu volgen ook andere zenders als Showtime met series als Homeland, Prime Suspect, The Killing en Justified.'


Misdaadfilms


Vanaf 16 april worden wekelijks op maandagavond op Nederland 3 de Telefilms 2012 uitgezonden. Het thema is misdaad. De herhalingen zijn op zaterdagavond, ook op Nederland 3. Alle films, behalve De Overloper kennen twee versies. Een met kijkwijzeradvies voor 12 jaar, die vroeg wordt uitgezonden (om 20.25 uur), de andere met een advies voor 16 jaar, die op de zaterdagavond worden uitgezonden (om 22.25 uur).


FotoMike Roelofs


Een man (moordwapen in de hand) schrikt wakker naast een lijk, Wie die dode is, en wat die in zijn bed doet, weet hij niet: er zit een flink gat in zijn geheugen. Niettemin gaat hij de situatie daadkrachtig te lijf. Het kadaver propt hij in een koffertrolley, het hoofd wordt bedekt met een sporttas.


Het is een sterke scène, die handig tussen smerigheid en zwarte humor balanceert. Hoofdrolspeler Raymond Thiry is fijn om naar te kijken en geeft zijn personage een roestige glans. Maar veel meer zit er voor hem niet in, aangezien regisseur en co-scenarist Arne Toonen met een sloot hoofd- en bijfiguren komt.


Black Out is vooral een postmoderne gangsterkomedie à la Quentin Tarantino, die elk genrecliché vol ironie omarmt. Maar het blijft een middelmatige vertoning, die doet terug verlangen naar het echte werk.


Kevin Toma


Black Out


VPRO, 21 mei


Doodslag


HUMAN, 14 mei


Klinkt het bekend, Victor Reinier als Floris Wolfs en Angela Schijf als Eva van Dongen? Klopt, De Overloper is eigenlijk een soort extra lange aflevering van de populaire tv-serie Flikken Maastricht, die een brug moet slaan tussen het vijfde en zesde seizoen en is als zodanig ook eerder uitgezonden. Vast een eye-opener voor de fans, maar voor degenen die de serie niet kennen, blijft het schakelen. Is dit bedoeld als serieuze crimi, als olijke knipoog naar de criminele wereld uit Hollywoodfilms of valt de combinatie ervan gewoon verkeerd uit? De spannende muziek, shoot-outs en achtervolgingen staan in ieder geval in schril contrast met de bril van Thom Hoffman, die geen seconde angstaanjagend wil worden. Floortje Smit


De overloper


TROS, ma 30 april


Laptop


EO, ma 23 april


Drie vrienden, op elkaar gekluisterd in een woonboot, zien een nieuwe toekomst gloren wanneer een van hen een laptop vindt vol geheime informatie over een criminele bende. Die boeven zullen voor die gegevens vast veel geld neertellen, hopen ze elk om eigen redenen; maar natuurlijk werken ze zich met hun amateuristische dealtjes diep in de nesten. Wat regisseur-scenarist Ger Poppelaars met dit verhaal precies wil, blijft onduidelijk. De gewelddadige scènes wringen enorm met de oubollige stripsfeer die verder wordt aangeslagen in functieloze stijl-trucjes kunnen niet verhullen hoe houterig regie en spel zijn. Grappig, spannend of ontroerend wordt dit duffe misdaad-drama dan ook nooit.


Ambulancechauffeur Max kan het eigenlijk niet goed doen. Volgt hij het protocol,dan vallen er doden; laat hij beledigingen netjes over zich heen komen, duikt een filmpje daarvan op in De Wereld Draait Door. Als Max te maken krijgt met zo'n groepje etters die zijn ambulance tegenhouden terwijl hij naar een gecompliceerde bevalling moet, slaat hij inderdaad door, met fatale gevolgen. Regisseur Pieter Kuijpers wil vragen stellen, ontregelen.. En zo is Doodslag soms meer pamflet dan film - iets waar een zwartwitsequentie en nadrukkelijke geluidseffecten niets aan veranderen. Maassen toont prachtig hoe beklemmend het kan zijn als je opeens het middelpunt van wordt van een mediahype.


Ze lijken wel wat op elkaar, politierechercheur Frank (Marcel Hensema - goed) en topcrimineel Mirko (Jeroen Willems - uitstekend). Beiden intelligent, chagrijnig en eerzuchtig. De een runt een geheim politieteam, de ander een drugsbende. Dus zitten ze elkaar in de weg, gedurende het kat-en-muisspel in Cop vs Killer, maar groeit er ook wederzijds respect. Geen hemelschokkende opzet voor een thriller, maar wel een effectieve. Dat de filmmakers het milieu (van beide zijden) goed kennen is voelbaar in de meer intieme, verbale confrontatiescènes tussen de twee hoofdpersonages, waarin de dialoog flink bijt.


Cop vs Killer


AVRO, ma 16 april


Uitgangspunt van deze misdaadkomedie is een leuk high concept: gesjeesde rechtenstudent redt zich van een stel messentrekkers door te roepen dat grote crimineel zijn oom is en die crimineel staat vervolgens voor de deur om een wederdienst af te dwingen. Scenarist Bert Bouma blijkt naar een bijzonder aardige knoop van verwikkelingen toe te werken. Maar hoewel Oom Henk ramvol verwijzingen zit naar echte misdaadzaken is het juist het gebrek aan doorbloede details dat de film pruttelend aan de grond houdt. Zo doen borrelende juristen, Bijlmerovervallers, een grote crimineel (Hans Kesting, tikkie te geinig), en onder druk staande studentjes niet, denk je steeds.


Oom Henk


VPRO, ma 7 mei


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden