De lof komt te laat

Weinigen staan 's morgens op en bevinden zich beroemd, zoals Byron. Roem is meestal een sluipwesp: hij komt traag en je moet er heel wat steken voor verduren....

In de schitterende bloemlezing die Peter Verstegen vertaalde uit de poëzie van Paul Verlaine, Een droom vreemd en indringend (het commentaar erbij is al even goed als de vertalingen verrassend zijn) staat het gedicht 'Littérature'. Verlaine publiceerde het in 1891 in een tijdschrift; hij schreef het waarschijnlijk enige jaren eerder. Voor 1886 - de dichter is dan al tweeënveertig - kreeg Verlaine nauwelijks positieve kritieken op zijn poëzie. Toen begin de roem, die zo hoog golfde dat de dichter verdronk. Het gedicht 'Littérature' is uit de 'tussentijd': de roem begint, maar geld komt er nog niet. (Gegevens ontleend aan het commentaar van Verstegen).

De eerste van de vijf strofen luidt zo:

Bons camarades de la Presse,

Comme aussi de la Poésie,

Fleurs du muflisme et de bassesse,

Élite par quel Dieu choisie,

Par quel Dieu de toute bassesse?

In Verstegens vertaling:

Mijn goede vrienden van de Pers,

Die ook graag poëzie moogt lezen,

Puikje van 't ploertendom, pervers

Door wat voor God ook aangewezen,

Is deze God soms zelf pervers?

Een langere aanspreking zal een openbare brief niet eerder hebben gekregen. 'Mijn goede vrienden',- de omhelzing is in het Nederlands haast nog dodelijker dan in het Frans. De aanspreking gaat in de volgende strofe door, de critici heten 'vakbroeders' - de pen lijkt geen onderscheid te maken - 'maar geen broers' volgt er onmiddellijk op. 'Confrères mal frères de moi', staat er in het Frans. Ze hebben hem levend begraven onder hun zwijgen. Ze hebben hem dus doodgezwegen. De grootheid van de echte kunstenaars is natuurlijk dat ze niet tot zwijgen zijn te brengen. Verlaine dichtte tegen alle harde stilte in verder.

De vraag naar de oorzaak van de omslag van doodzwijgen naar lofprijzen kan alleen maar gesteld worden, niet beantwoord:

Waarom zo lang mijn naam verzwegen,

De stilte van een valse broer,

En waarom nu zo'n faam verkregen

Onder verbaasd en woest rumoer?

De omslag van een valse broer?

De laatste regel kan de onbetrouwbnaarheid van de kritiek suggereren: zij breekt of prijst met de heersende windrichtingen mee. Zij komt ook meestal te laat. Toen Verlaine groot werd geacht, had hij zijn beste werk al geschreven. Nadat hij is doodgezwegen, wordt de dichter nu het graf in geprezen.

Stilte en roem,- het lijkt op hetzelfde neer te komen.

De laatste strofe is schitterend:

Dus dit is wat men Glorie noemt

(Ook al is honger mij beschoren

En ben ik tot Gebrek gedoemd,

Waar straks nog vlooien toe behoren):

Dus dat is wat men Glorie noemt.

De lof voor Verstegens werk komt natuurlijk ook te laat: de prachtig uitgegeven bundel verscheen al vijf maanden geleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden