De literatuur speelt bijrol

Winternachten leek dit jaar meer op een nationaal debatfestival dan een internationaal literatuurfestival...

Den Haag ‘Nederlanders zijn somber over de wereld, maar gelukkig met zichzelf.’ Schrijfster en agrarisch sociologe Louise Fresco gaf zaterdag een fraai staaltje maatschappijkritiek tijdens het Winternachtenfestival in Den Haag. Fresco werkte jarenlang voor de FAO, de landbouw- en voedselorganisatie van de Verenigde Naties.

Nu ze terug is in Nederland schrikt ze van de naar binnengekeerde blik die ze hier aantreft: ‘Het is de angst van mensen die geen echte problemen hebben meegemaakt. Daardoor denken ze dat problemen als die van het milieu zo groot zijn dat ze er toch niets aan kunnen doen. Nederlanders zijn niet langer nieuwsgierig.’

Winternachten, gehouden in het Theater aan het Spui en het Filmhuis Den Haag, afficheert zichzelf als een ‘internationaal literatuurfestival’ dat aandacht besteedt aan de ‘verwantschapslanden’ zoals Indonesië, Suriname en Zuid-Afrika, waar ook in meer of mindere mate Nederlands wordt gesproken. Het publiek in de grote zaal van het uitverkochte Theater aan het Spui kreeg echter een programma aangeboden dat meer op een nationaal debatfestival leek. De literatuur had slechts een bijrol en aan de gesprekken namen alleen blanke Nederlanders deel.

Was de avond ervoor de angst het centrale thema geweest, zaterdag ging het om de hoop. Gespreksleider Michaël Zeeman, zichzelf voorstellende als de vleesgeworden wanhoop, sprak in drie blokken van een uur met een zevental grote namen uit wetenschap en cultuur. Het doel was om te onderzoeken waar de huidige maatschappij het best haar hoop op de toekomst op kan baseren.

Alle gasten hadden een afbeelding meegenomen die hun hoop moest illustreren. Ronald Plasterk, naast minister van OCW ook bioloog, toonde een statistiek die liet zien dat de gemiddelde levensverwachting de afgelopen anderhalve eeuw van 40 naar 80 jaar is gestegen. En daar blijft het volgens Plasterk niet bij: “Per tien jaar komt er 2,3 jaar bij en er zijn geen redenen waarom deze ontwikkeling zou afvlakken. Het menselijk skelet kan zeker 150 jaar mee.”

De blik van de andere gasten was minder op de toekomst gericht. A.F.Th. van der Heijden roemde Oedipus van Sophocles als de beste detective ooit en architect Sjoerd Soeters sprak de hoop uit dat we terugkeren naar de maatvoering van middeleeuwse steden en naar een ‘openbare ruimte die klein genoeg is om elkaar te ontmoeten.’

Ook in het derde gesprek lag de inspiratie in het verleden. Adriaan van Dis zei de Metamorfosen van Ovidius mee te willen nemen naar het Rosa Spierhuis, componist Peter Jan Wagemans speelde een harmonie van Richard Wagner en dominee Abeltje Hoogenkamp, vorig jaar winnares van de ‘Preek van het jaar’, liet vroegchristelijke tekeningen uit een oude Romeinse catacombe zien.

Waarna het publiek rond middernacht de conclusie kon trekken dat alleen de twee wetenschappers, Fresco en Plasterk, hun hoop durfden te vestigen op de huidige stand van zaken, terwijl alle vertegenwoordigers van cultuur en religie zich door hun weinig positieve kijk op het heden genoodzaakt zagen om de traditie van stal te halen. Een opmerkelijke uitkomst die zich ook laat omschrijven als hoopvolle feiten versus sombere meningen, want zoals Fresco al zei: ‘Hoop is een harde statistiek.’

Voor de literatuur en voor het internationale karakter moest de festivalganger deze keer in de kleinere zalen zijn. Zo traden in het filmhuis zes jonge dichters uit Palestina, Algerije, Zuid-Afrika en Nederland op. Zij werden fabuleus begeleid door de Irakese ud-speler Osama Abdulrasol.

Hier ging het om de schoonheid en de kracht van literatuur en muziek en hier bleken tradities elkaar te kunnen raken en aanvullen. En dat gaf meer hoop dan een avond lang luisteren naar grote namen die weliswaar veel over traditie spraken maar die wel allemaal tot een en dezelfde traditie behoorden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden