Interview

'De liquidaties zijn niet meer in die twee kampen te plaatsen'

De zorg over het aantal liquidaties in Amsterdam is groot en de opsporingspuzzel wordt ingewikkelder. 'Sommige verbanden zijn voor ons niet meer te verklaren.'

Hanneke Ekelmans.Beeld Guus Dubbelman

Een keer heeft Hanneke Ekelmans het veelgebruikte wapen voor liquidaties in handen gehad. Best zwaar, vond het hoofd Opsporing van de Amsterdamse politie, zo'n kalasjnikov. 'Je kunt het niet zomaar in een keer hanteren, dat gaat niet goed. Uit het feit dat de kogels alle kanten opvliegen, kun je afleiden dat deze jongens duidelijk niet gewend zijn met dit type wapen te schieten.'

Anderhalve maand is 2015 oud en er zijn in Amsterdam al vijf doden gevallen als gevolg van schietpartijen. De zorg over het aantal liquidaties in de hoofdstad is groot en de opsporingspuzzel wordt voor de politie ingewikkelder. 'Nee, het zijn geen mooie weken in Amsterdam', zegt Ekelmans.

Interactieve kaart

Sinds 2012 gaat er een liquidatiegolf door Amsterdam. Bekijk 37 moorden sinds begin dat jaar hier op een interactieve kaart.

Een Turkse vrouw van 60 werd half januari van haar balkon geschoten. Een Ghanees van 37 werd twee weken later doodgeschoten in een portiek. Zaterdagnacht werd de 45-jarige Mario Magan Tier in zijn auto vermoord. Dinsdagnacht werd op straat in de Bijlmer een 24-jarige jongen doodgeschoten. Woensdagavond stierf een 39-jarige man in Nieuw-West.

Niet iedere schietpartij is een liquidatie. Maar het is wel steeds een van de eerste vragen die de politie zich stelt: gaat het hier om een afrekening in het criminele circuit? Is Amsterdam Chicago aan de Amstel aan het worden?

'Opgeruimd staat netjes', schreef een lezer vrijdag in de Amsterdamse krant Het Parool. Laat ze elkaar maar afmaken, daar hebben we als gewone burgers toch geen last van, klinkt het soms. 'Als eerste emotie heb ik daar wel een beeld bij', zegt Ekelmans. 'Maar als je als overheid toestaat dat criminelen elkaar afschieten, en zeker als dat met zo'n mate van geweld gebeurt in het publieke domein, dan is dat heel ondermijnend en ontwrichtend voor de veiligheid in de samenleving. We mogen niet toestaan dat criminelen een volgende stap maken in de geweldsspiraal. Dat het normaal wordt om je concurrent of andere mensen die jou op een of andere manier in de weg zitten, te liquideren.'

Sinds twee jaar is Ekelmans (50) lid van de vierhoofdige Eenheidsleiding van de politie-eenheid Amsterdam. Daarvoor werkte ze onder meer als officier van justitie in Den Haag en bij de toenmalige korpsleiding van politie Haaglanden, in een stad met aanzienlijk lagere moordcijfers.

In Amsterdam is de vraag inmiddels gerechtvaardigd of de politie het nog aan kan, de stroom van aanslagen? Het ene na het andere team grootschalige opsporing (tgo) moet worden opgetuigd; zo'n 150 rechercheurs houden zich voltijds bezig met de onderzoeken.

Forensisch onderzoek rond de moord op Siegmar Flaneur.Beeld anp

De gewelddadigheid waarmee in de zogenoemde Mocro War - een strijd die in de lente van 2012 begon tussen twee kampen om een uit de Antwerpse haven verdwenen partij drugs - te werk werd gegaan, kwam vooral eind 2012 als een grote schok. In de Amsterdamse Staatsliedenbuurt vlogen bij een aanslag de kogels de slaapkamers van omwonenden binnen.

'Het grote verschil met de liquidatiegolf rond 2000, waarbij onder anderen Sam Klepper en Cor van Hout werden vermoord, is dat de huidige afrekeningen gepaard gaan met excessief geweld in het publieke domein gepleegd door heel jonge jongens die heel snel doorschieten in het criminele circuit', zegt Ekelmans. 'Dat maakt dat je alles uit de kast moet trekken.

'Dat is het afgelopen jaar lastiger geworden. Het begon met het conflict over de verdwenen partij drugs in Antwerpen. Die twee groepen kenden we, over en weer sneuvelden mensen. Vanuit opsporingsoogpunt is dat minder ingewikkeld. Die twee groepen bestaan eigenlijk niet meer, omdat er nogal wat mensen uit zijn gevallen. Vervolgens is een versnippering opgetreden. Zozeer, dat sommige verbanden voor ons niet meer zijn te verklaren. Soms doet iemand zaken met de een, dan weer met de ander.'

Handelen die groepen allemaal in drugs?

'Het gaat uiteindelijk om de marktpositie van groeperingen in de drugshandel: wie doet zaken met wie? Dat kunnen groepen van drie, vier mensen zijn. Niet iedereen handelt in drugs. Elke groep heeft zijn eigen tak van sport. Dat kan zijn het aanleveren van auto's, het aanleveren van wapens of het plegen van liquidaties.

'Op het moment dat bijvoorbeeld de autoleverancier voor een andere groepering gaat werken, gebeurt er wat in de criminele wereld. Er ontstaan nieuwe verhoudingen, dat brengt risico's met zich mee. Er vinden liquidaties plaats, maar die zijn niet meer in die twee kampen te plaatsen. Het is niet simpel te ontwarren. Voor onze analisten is het telkens een puzzel.'

Wat begon als een redelijk overzichtelijk conflict, is uitgemond in een verstoorde drugsmarkt waarin verschillende groepen hun plek proberen te veroveren. 'En om die plek te behouden, vraagt dat nu kennelijk ook de stap om mensen uit te schakelen. We zitten in de fase: wie pakt het grootste marktaandeel?'

Vooral eind vorig jaar was de onrust groot. Per week kreeg de politie zo'n 6 à 7 meldingen uit het criminele circuit van dreigende liquidaties. 'Dat waren concrete meldingen, waarbij we contact hebben gezocht met de betrokkenen en hebben gezegd dat er acuut gevaar dreigde.'

Creëer je daarmee geen onrust: er gaan ook verhalen dat criminelen elkaar preventief doodschieten?

'Het levert dilemma's op. Als je niks doet om onrust te voorkomen terwijl je concrete informatie hebt over een dreiging én iemand wordt vermoord, dan krijg je achteraf ook het verwijt: waarom heb je niet gewaarschuwd?

'Dus ja, we waarschuwen en zullen dat blijven doen. Dat zijn we verplicht bij mogelijk levensgevaar. En het kan zijn dat criminelen preventief een ander liquideren uit angst dat ze zelf anders worden doodgeschoten. Maar we hebben niet de indruk dat onze waarschuwing het verschil maakt. De meeste mensen zijn niet heel verrast als we langskomen. Overigens wordt er verschillend op gereageerd. De een duikt onder, de ander denkt: what's new?'

Loopt het de Amsterdamse politie niet over de schoenen?

'We hebben altijd meer aanbod dan wij als politie met onze capaciteit aankunnen. We moeten alleen anders prioriteren. We worden op dit moment ondersteund door twee opsporingsteams uit andere eenheden omdat de eerste weken van het onderzoek cruciaal zijn.

'Vorig jaar hebben we kort capaciteit weggehaald bij de financiële onderzoeken en we hebben een team vrijgespeeld dat de Top 600 van criminele jongeren in de gaten houdt. Maar andere prioriteiten, zoals de radicalisering en de aanpak van high impact-crime, komen niet in het gedrang. Amsterdammers voelen zich ook niet onveiliger.'

Waarom maken ze zich er niet druk over?

'Nuchter bekeken is de kans dat je in het verkeer iets overkomt, veel groter. En we merken ook niet veel van onrust in de stad, behalve daar waar extreem geweld is gebruikt, zoals in de Staatsliedenbuurt. Dat betekent dat we jammer genoeg ook weinig tips krijgen en al helemaal niet uit de sociale omgeving van de dadersgroep. Ik begrijp dat wel, de anonimiteit in de grote stad is veel groter. De gemiddelde burger heeft er niet zo'n behoefte aan vreemde zaken te melden bij de wijkagent, terwijl ons dat wel enorm zou helpen.'

De angst dat een keer een toevallige omstander gewond raakt of omkomt bij een liquidatie bestaat, beaamt Ekelmans. Maar die is er al vanaf de schietpartij in de Staatsliedenbuurt. 'Wat in ieder geval niet helpt, is angst communiceren. Voor collega's hebben we een serie protocollen, om te voorkomen dat ze in een conflict terechtkomen waar ze niet op berekend zijn. Voor burgers is het veel ingewikkelder. Want je weet niet waar het gebeurt en je weet niet wanneer.'

Toch zullen burgemeester, hoofdofficier van justitie en korpschef maandagmiddag bij de presentatie van de criminaliteitscijfers over 2014 vaststellen dat de hoofdstad, ondanks de liquidaties, veiliger wordt. Minder inbraken, minder overvallen, minder diefstal. Het is de paradox van de Amsterdamse criminaliteit.

In het buitenland wordt Amsterdam gezien als een van de veiligste steden ter wereld. The Economist zette onlangs de 20 veiligste steden op een rijtje. Amsterdam is de op vier na veiligste stad om te wonen, na Tokio, Singapore, Osaka en Stockholm. Ekelmans wuift de vergelijking met Chicago (op nummer 16) dan ook weg. 'Chicago heeft drie keer zoveel inwoners, maar meer dan 10 keer zoveel moorden. Echt, in internationaal perspectief doen wij het goed.'

Interactieve kaart

Sinds 2012 gaat er een liquidatiegolf door Amsterdam. Bekijk 37 moorden sinds begin dat jaar hier op een interactieve kaart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden