De linkse elite moet kapot

De campus van de universiteit van Californië in Berkeley is woensdagavond vergrendeld na gewelddadige protesten tegen een gepland optreden van de extreemrechtse spreker Milo Yiannopoulos. Yiannopoulos maait alles neer wat zweemt naar elitair snobisme of politieke correctheid. De spot van de nieuw-rechtse opperafzeiker wordt gevreesd. Lees dit profiel dat onze correspondent in januari over Yiannopoulos schreef. Een hoogleraar: 'Ik zeg niks, straks sta ik op internet.'

Milo Yiannopoulos Beeld afp

'Oh stop it!' zegt Milo Yiannopoulos quasi-verantwaardigd, met zijn geaffecteerde Britse accent, als het publiek in de studentenstad Athens, in de staat Ohio, om weer een botte belediging grinnikt. Hij heeft net een foto laten zien van de 'weerzinwekkende lesbiennes' die hier aan de Ohio University de afdeling genderstudies leiden en die 'de vreselijkste leugens verspreiden over mannen'. 'Wie kan uitleggen waarom zij bittere, mannenhatende vrouwen van middelbare leeftijd zijn geworden? O, niet zo gemeen! Stop daarmee!'

Alsof hij er niet zelf mee was begonnen.

Hij gedraagt zich als een deftige onderwijzeres achter de katheder, compleet met parelkettinkjes en een bril die hij af en toe onderwijzerachtig afneemt om de klas in te kijken, maar is gekleed in hemd en korte broek, volgehangen met gereedschap - hij speelt een homo-erotische variant van de hardwerkende arbeider. Halverwege de toespraak haalt hij een föhn tevoorschijn, omdat hij de haarspelden vergeten is.

Had je twee jaar geleden aan een Republikein verteld dat deze figuur het gezicht zou worden van nieuw-rechts in Amerika, dan zou die je hard hebben uitgelachen. Maar Milo Yiannopoulos, kortweg Milo, een Britse joods-katholieke homo met Griekse wortels, opgeleid aan een privéschool en na twee jaar gestopt in Cambridge, is met zijn grove provocaties, bijdehante incorrectheid en welbespraakte ongrijpbaarheid een van de vaandeldragers geworden van de nieuwe tijd. Op zijn 'gevaarlijkenichtentournee' doet hij de campussen van Amerika aan, waar hij, soms best geestig, uithaalt naar feministen, zwarten, moslims, journalisten, lesbiennes en academici - tot groot enthousiasme van het aanwezige publiek, de rechtse minderheid die ineens het intellectuele discours op de universiteit bepaalt.

'Wij hebben fucking gewonnen!', zegt Milo in Athens, op een vrijdag een paar weken terug. 'Wen er maar aan!'

De beëdiging van Donald Trump heeft vrijdag in Washington (als er niets tussen is gekomen) een einde gemaakt aan acht jaar progressieve politiek. Milo en zijn fans proberen een einde te maken aan jaren van progressieve cultuur. Maar wat komt ervoor in de plaats?

Nog steeds is dat onzeker. Tijdens de campagne sprak Trump zichzelf soms binnen één zin tegen; hij week geregeld af van de conservatieve orthodoxie, om daar later van terug te komen - of juist niet. Vlak voor zijn inauguratie wist hij de wereld met een dubbelinterview in The Times en Bild nog steeds verbijsterd achter te laten. De NAVO is tegelijkertijd 'achterhaald' en 'heel belangrijk'. Aan de EU lijkt hij nauwelijks waarde te hechten. Hij vertrouwt Vladimir Poetin evenveel als Angela Merkel.

Op de hoorzittingen de afgelopen twee weken bleek dat zijn beoogde ministers soms het tegenovergestelde willen van wat hij wil (vriendschap/ruzie met Rusland, wel/geen handelsverdrag TPP, wel/geen respect voor de NAVO). Trump pleitte deze week ineens voor een overheidszorgverzekering die het publiek-private Obamacare vervangt, een idee waartegen Republikeinen zich al jaren verzetten. Bij eerdere presidenten was de vraag vooral welke ideeën ze waar konden maken. Bij deze is het telkens de vraag welke ideeën überhaupt serieus bedoeld zijn. Wat wil hij nou echt? Wanneer meent hij wat hij zegt?

Zeker is dat er altijd opponenten moeten zijn, groot of klein, groepen of individuen. Het nieuwe rechts van Trump, Milo en anderen mag dan ongrijpbaar zijn, er is een constante: het daagt uit en bluft, zeikt af en dreigt. Mexicanen, moslims, vrouwen, zwarten, gehandicapten: alles wat ooit kwetsbaar is verklaard, is nu een doelwit. En het overkoepelende doelwit is de progressieve elite die daarvoor verantwoordelijk wordt gehouden, de bewoners van de ivoren torens van links Amerika: de universiteiten, de media, Hollywood. Hun voorheen vanzelfsprekende gelijk wordt ondergraven door Trump en zijn helpers, door trollen en treiteraars op internet, door rechtse figuren bekend van radio en tv, en natuurlijk door de website Breitbart, waarvan Milo afkomstig is.

Andere nieuwe namen die daarbij horen: blogger Mike Cernovich, een van de drijvende krachten achter Pizzagate, een nepschandaal dat uitmondde in een schietpartij, en de blogger Charles Johnson, verspreider van neproddels. Ze hebben korte lijnen naar Trumps veiligheidsadviseur Mike Flynn, Trumps strategiechef Steve Bannon (ex-Breitbart) en financier Rebekah Mercer. Een andere opkomende naam is die van de Million Dollar Group, komieken die de hofnarren van alt-right zijn genoemd.

Beeld Rein Janssen

In deze nieuwe wereld maakt een kritische toespraak van Meryl Streep tijdens de uitreiking van de Golden Globe-filmprijzen geen enkele indruk meer. Sterker nog, in die wereld wordt ze met haar eigen kritiek om de oren geslagen. De actrice noemde Hollywood afgelopen zondag een van de 'meest onder vuur liggende segmenten van de Amerikaanse samenleving', en werd dus op Breitbart meteen hartelijk uitgelachen. De site citeerde de rechtse columnist Piers Morgan van The Daily Mail: 'Toen ze dat zei, draaiden de camera's zich naar het publiek, naar honderden van de rijkste, meest geprivilegieerde mensen in de Amerikaanse samenleving, in hun smokings van 10 duizend dollar en jurken van 20 duizend dollar, die luid juichten om de erkenning van hun verschrikkelijke slachtofferschap.' Elitair snobisme, was het oordeel.

Die twee woorden vormen de kern van de hernieuwde cultuuroorlog. De populisten van Trump hebben weliswaar een afkeer van 'de elite', maar dat is niet de groep die links als de elite beschouwt. Geld en macht zijn namelijk geen probleem, getuige Trumps aanstelling van een kabinet van multimiljonairs. Nee, het gaat om de snobistische elite, de mensen die zich door kennis, talent of moeilijke hobby's onderscheiden en zich daarop laten voorstaan. Niet de machthebbers, maar de gelijkhebbers. Het is de elite van de politieke correctheid, met zijn eufemismen en verboden woorden, waarop eindelijk een antwoord mogelijk is: fuck you.

Milo is de verpersoonlijking van die woorden. 'Deze mensen hebben jullie decennia genaaid', zegt hij, als hij tijdens zijn presentatie in Athens het e-mailadres laat zien van de baas van Iowa University, die het gewaagd heeft een optreden van hem te verbieden. 'Deze mensen hebben jullie keer op keer verneukt, met hun maffiapraktijken. Het is tijd om ze een koekje van eigen deeg te geven. Succes met je e-mail de komende maanden, vriend.'

Hij fulmineert deze avond vooral tegen feministen. 'Feminisme is een ingewikkelde manier om anderen de schuld te geven', zegt hij. 'Zoals ook Black Lives Matter doet. En zoals ook de Democraten doen.' Hij zegt dat vrouwen wél evenveel betaald krijgen als mannen, en dat er helemaal geen sprake is van een verkrachtingscultuur op universiteiten. Allemaal uitvluchten van mensen die zichzelf graag als slachtoffer zien. 'Het betekent gewoon dat ze niet hard genoeg werken.'

De echte slachtoffers, zegt Milo, dat zijn de mannen. Wie gaan er gemiddeld eerder dood? Nou?

Sommige vrouwen, zegt hij, denken dat hij als homo een extreme vorm van misogynie heeft: 'Ze zeggen: je hebt zo'n enorme hekel aan ons dat je ons niet eens wilt neuken. Je haat ons zo erg dat je liever seks hebt met andere mannen dan met ons.'

Alles willen ze kunnen zeggen, in deze nieuwe tijd. Milo vloekt en scheldt en maakt foute grappen, in hoog tempo en studentikoos-flamboyant. Hij heeft het voortdurend over de vrijheid van meningsuiting, zoals ook Geert Wilders dat recht altijd bij de hand heeft. Diversiteit, een van de linkse geloofsartikelen, is volgens hem onzin - het gaat er niet om zo veel mogelijk minderheden binnen de universiteitsmuren te krijgen, het gaat alleen om 'politieke diversiteit'. Dat is de zaak waarvoor moet worden gestreden: want conservatieve geluiden mogen volgens Milo nog steeds niet worden gehoord.

Hij noemt een universiteitsbestuurder die een muur met daarop 'Trump 2016 - Bouw die Muur' wilde aanmerken als haatzaaien, omdat sommige studenten daar 'een andere betekenis' aan zouden geven dan degenen die de tekst hadden aangebracht. Milo: 'Ja, natuurlijk. Zij hebben verloren. Leer ermee leven.' Andere universiteitsbestuurders, die de vrijheid van meningsuiting schenden door een optreden van Milo te verbieden of onmogelijk te maken, krijgen 'de Milobehandeling': pek en veren in de vorm van een foto en e-mailadres.

Die schandpaaltactiek kom je overal in de nieuw-rechtse gelederen tegen. Trump zelf heeft er een handje van; zo twitterde hij de naam rond van een kritische vakbondsman - waarna die telefonisch werd bedreigd. Er is een 'professor blacklist' van hoogleraren die zijn aangegeven wegens te progressieve gedachten. In Washington probeerde Trumps overgangsteam alle namen te achterhalen van ambtenaren die zich bij het ministerie van Energie met klimaat bezighielden. Stafchef Reince Priebus waarschuwde het hoofd van de ethische regeringswaakhond OGE dat hij 'voorzichtig' moet zijn met kritiek op aankomend president Donald Trump.

Soms gaat die aanpak mis. Afgelopen week leek een vrouw tijdens een hoorzitting in de Senaat in de aantekeningen van Rex Tillerson (beoogd minister van Buitenlandse Zaken) te kijken. Op grond van tv-beelden werd gesteld dat het ging om een journaliste van The Washington Post, die vervolgens werd overspoeld met scheldwoorden en dreigementen. Alleen: zij bleek helemaal niet bij de hoorzitting te zijn geweest.

Milo zelf heeft een reputatie hoog te houden met zijn op personen gerichte pestpartijen. Hij maakte naam tijdens Gamergate, een online aanval op een paar vrouwelijke game-ontwikkelaars, en werd afgelopen zomer van Twitter gegooid omdat hij de zwarte actrice Leslie Jones lastigviel met tweets over haar uiterlijk. Milo's driehonderdduizend volgers gingen erop en erover, met een modderstroom aan racistische en misogyne tweets, waarna Jones, bekend van Ghostbusters en Saturday Night Live, tijdelijk stopte met Twitter.

Die avond in Athens is de dreiging van persoonlijke intimidatie voelbaar. Het stadje in het oosten van Ohio is een college town zoals je ze in de film ziet. De studenten staan in Star Wars-kostuum op de veranda's van dispuutshuizen, hoewel het zowat vriest is er veel bloot op straat, in de cafés zitten de hoogleraren te praten over de nieuwe president.

Maar vragen over Milo worden niet beantwoord. 'Ik wil er niet over praten', zegt een vrouwelijke hoogleraar in Jackie O's, een kroeg met zelfgebrouwen bier, en ze vlucht halsoverkop weg uit een beginnend gesprek. 'Ik weet niet wie jij bent. Wat gebeurt er met wat ik zeg? Staat mijn foto straks op een of andere website? Mensen worden de hele tijd geprovoceerd en dan te kijk gezet. Dat is de sfeer waarin we nu zitten.'

Amerikanen die niet willen praten: dat is bijna onwerkelijk. Het is de keerzijde van de vrijheid van meningsuiting van Milo en zijn trollenleger: om hun geschreeuw te voorkomen zwijgt de andere partij bij voorbaat.

Milo zegt in een traditie te staan van eerdere Europese buitenstaanders als Alexis de Tocqueville en Christopher Hitchens, 'die de Amerikanen ook aan hun eigen uitmuntendheid hebben herinnerd'. Hij denkt als cultureel figuur op lange termijn meer invloed te zullen hebben dan de politieke figuur Trump ('Ik ben er over dertig jaar nog steeds'). En: 'Ik heb een unieke combinatie van kwaliteiten waardoor ik bijzonder gevaarlijk ben voor links. Ik ben een belachelijke homo die maar blijft doorpraten over zijn zwarte vriendje - ik zou aan de kant van links moeten staan. Maar daar sta ik niet. Ik vind het absurd dat je, omdat je een bepaalde huidskleur hebt of een vagina, of een man bent die ervan houdt om aan pikken te zuigen, automatisch een bepaalde politieke oriëntatie moet hebben. Ik ben het beste voorbeeld waarom politiek gebaseerd op identiteit, zoals de Democraten jaren hebben gedaan, bagger is.'

Dat Milo voor internettrol wordt uitgemaakt maakt hem weinig uit. Hij gebruikt het woord zelf. 'I trolled the hell out of her', zegt hij over een interview met een journaliste van The New York Times, aan wie hij verkondigde dat hij 'Trumpseksueel' was. 'Dat schreef ze nog op ook! Journalisten zijn zulke idioten.'

Wat is gemeend? Wat is provocatie? Milo, zelf journalist, heeft een postmoderne omgang met de waarheid. Net als bij Trump is onduidelijk wat letterlijk moet worden opgevat en wat als signaal, wat een dreigement is en wat een grap. In Athens zegt Milo die avond tegen zijn publiek van een paar honderd man, en dus ook tegen de honderdduizenden fans die het optreden op YouTube zullen bekijken, dat hij het 'volledig eens is' met Trumps plan om moslims uit Amerika te weren. Sterker nog: 'Ik zou willen dat hij ze allemaal het land uit zou gooien. Mijn militaire natte droom: een atoombom op Mekka.'

Milo Yiannopoulos. Beeld getty

Het past bij zijn islamofobe imago. Maar na afloop, tijdens een interview, neemt Milo gas terug.

Je hebt eerder gezegd dat je alles wilt kunnen zeggen. Bestaan er dan nog taboes? Of is iedere politieke correctheid vogelvrij?

'Ik zal nooit het n-woord gebruiken. Dat is een lelijk en verschrikkelijk woord. Het woord heeft een bepaalde betekenis, een hoop bagage uit het verleden, die witte mensen niet zomaar mogen oproepen.'

Je hebt zelf lange tijd een relatie met een islamitische jongen gehad. Moet die ook het land uit?

'Nee, ik overdreef een beetje, ik denk niet dat ze moeten worden gedeporteerd.'

Maar dat zei je net wel. Hoe kunnen mensen weten wat je bedoelt?

'Natuurlijk weten ze wat ik bedoel. Dit zijn slimme mensen. Het is kinderachtig te denken dat ik het serieus bedoel.

En die kernbom op Mekka?

'Dat is toch hilarisch grappig?'

Voor een deel van zijn parochie wel. Tijdens zo'n toespraak is te zien dat de nieuwe rechtse beweging niet alleen uit laagopgeleide heikneuters bestaat; hier in de zaal zitten slimmeriken van de GeenStijl-soort, mensen die met harde humor en meedogenloze logica in hun eigen gelijk geloven. Ja, ze lachen om de kernbom op Mekka. Maar met de deportaties van de moslims zijn veel aanwezigen het eens. Ze hebben niet gehoord dat hun idool daar eigenlijk helemaal niet zo'n voorstander van is.

De verwarring is groot. Milo zegt dat de alt-right-beweging is gekaapt door rechts-extremisten waarbij hij zich niet thuis zegt te voelen. Maar Milo is ook degene die tijdens de Republikeinse Conventie in juli een avond organiseerde voor conservatieve homo's, waarop ook Geert Wilders kwam spreken. 'Gurt! Gurt! Gurt!', werd er die avond gescandeerd, toen hij een paar felle anti-islamideeën verkondigde. De PVV-leider is veel minder wispelturig dan Trump en Milo, maar is net zo'n liefhebber van hyperbolen. Koranverbod, moskeeverbod, kopvoddentaks, minder Marokkanen, schoon schip. Daarover kunnen dezelfde vragen worden gesteld als over de overdrijvingen van Trump en Milo. Wat is gemeend? Wat is provocatie?

Intussen is Milo's ster nog gerezen. Vrijdag was hij de presentator van het DeploraBall in DC, een homofeestje ter ere van de inauguratie. Begin januari werd bekend dat hij 250 duizend dollar krijgt voor een boek dat hij nog moet schrijven; hij heeft al dreigend aangekondigd dat 'strijders voor sociale gerechtigheid', zoals hij burgerrechtenactivisten noemt, het 'moeten vrezen'.

Het verzet groeit ook. Als reactie op de deal zeiden enkele auteurs bij deze uitgever, Simon & Schuster, te willen vertrekken. Meer verzet: afgelopen weekend werd een show van Milo op de Universiteit van Californië geschrapt wegens dreigende rellen. Hij zou optreden met Martin Shkreli, de geldwolf uit Brooklyn die vorig jaar tot volksvijand nummer één werd verklaard omdat hij met zijn farmaceutisch bedrijf de rechten op een oude pil had gekocht om de prijs ervan meteen te vervijfigvoudigen.

Dus in de week dat 'daddy' Trump zelf heeft beloofd dat hij de farmaciebedrijven de duimschroeven ging aandraaien en de prijzen omlaag ging onderhandelen, omarmde Milo de man die de hebzucht van de sector personifieert. Zolang het maar politiek incorrect is, is alles toegestaan.

Milo erkent dat hij en Trump soms inconsistent zijn - zo zijn ze voor vrijheid van meningsuiting, maar tegen het verbranden van Amerikaanse vlaggen. 'Maar het algemene effect van Trumps presidentschap, los van specifieke tweets, zal zijn dat hij de politieke correctheid vernietigt. Dat is een consequente positie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden