De Limburger blinkt uit op heel veel gebieden

Een canon van Limburgers

Limburgers zijn een apart volkje. Ogenschijnlijk lijden ze aan een minderwaardigheids-complex ten opzichte van 'Hollanders', maar intussen boeken ze succes op succes. Ze zijn ontspannen ambitieus, als het ware. De canon van Limburgers, van Chantal Janzen tot André Rieu.

Geert Wilders, Tom Dumoulin, Chantal Janzen, Twan Huys, Bram Moszkowicz, Maxime Verhagen, Camiel Eurlings, Jos van Rey en Petra Stienen. Beeld Joost Overbeek/Overburen

Neem alleen mijn geboortedorp Echt, in Midden-Limburg. Vijf huizen verder dan de familie Vissers in de Rozenstraat woonde Claudy Jongstra, vriendin van mijn zus. Ze is tegenwoordig in bepaalde kring wereldberoemd als kunstenaar met vilt, onder meer voor de aankleding van Star Wars-films. Ze woont nu in het noorden, met eigen schapen voor de grondstoffen.

Een van mijn beste vriendjes in het dorp was Ad van Hooijdonk, zoon van de dokter. Hij is nu de hoogste ontwerper van BMW in München, een idool voor autoliefhebbers. Hij noemt zichzelf Adrian van Hooydonk, maar dat is cosmetica voor een internationale klank van zijn naam.

Op Facebook zag ik deze week een foto van Nancy Scheijven, naast een groepje wegwerkers. Ze woonde vlak bij de spoorwegovergang in Echt. De A9 is eindelijk verplaatst, om Badhoevedorp gelegd. Was jij de hoogste baas van dat project, luidde de vraag aan de directeur Netwerkmanagement van Rijkswaterstaat. Ze antwoordt bescheiden: 'Ik was de opdrachtgever. De echte baas is de minister. Maar iemand moet zorgen dat iedereen zijn werk doet.'

Reserve-Belg

En dat zijn dan alleen Echtenaren, inwoners van één stadje. Trouwens, Frank Hendrickx, een van de belangrijkste politieke verslaggevers van deze krant, komt ook uit Echt. Hendrickx begon zijn loopbaan in 1997 als stagiair op de sportredactie van de Volkskrant, in dezelfde maand als ik. Als Limburger met een grote mond vroeg ik destijds wie de echte Amsterdammers waren op de sportredactie van de in Amsterdam gevestigde landelijke krant. Eén vinger ging de lucht in. Uit Echt? Twee vingers.

Echt is nu samengevoegd met Susteren en heeft ongeveer 32 duizend inwoners. Toen ik er nog woonde, was Echt nog 'onafhankelijk', met maar 16 duizend mensen.

De Limburger is een apart type. Volgens de clichés is hij een wat dommige reserve-Belg, nu en dan met een minderwaardigheidscomplex. Hij praat anders. Hij doet anders. Intussen brandt de ambitie in menig Limburgs hart. De Limburger beseft dat hij misschien extra zijn best moet doen om de beste te worden in zijn vakgebied. Hij of zij past zich aan, is bereid te verhuizen en veel uren te maken. Hij ontvlucht het gebied waarin hij denkt zichzelf onvoldoende te kunnen ontplooien, of hij profiteert juist van de ruimte. Intussen koestert hij zijn afkomst. Sterker: hij neemt zijn bourgondische karakter mee, profiteert van zijn charmante uitstraling en telt de zegeningen van het rijke culturele verenigingsleven waarin hij is opgegroeid.

Beeld Overburen

Zo blinkt hij uit op vele gebieden:

Violist André Rieu uit Maastricht is de best verkopende Nederlandse artiest aller tijden. De uitslag van de laatste sportverkiezing van het jaar bij de mannen luidde als volgt: 1 Max Verstappen (Hasselt), 2. Tom Dumoulin (Maastricht). Verstappen mag dan zijn geboren in Hasselt, omdat pa Jos vanwege zijn geld naar België was uitgeweken en ma Sophie Belgische is, hij is een echte Limburger, desnoods een Belgisch Limburger.

Geert Wilders (Venlo) is omstreden, maar hij is de bekendste politicus van Nederland.

Frans Timmermans (Maastricht) is, als Eurocommissaris, de hoogste Nederlandse politicus in Europa.

Margo Reuten (Maasbracht) was de eerste vrouwelijke meesterkok van Nederland. Ze is de drijvende kracht achter tweesterrenrestaurant Da Vinci in haar geboorteplaats.

Tientallen cabaretiers zijn geïnspireerd door de erfenis van de in 2000 overleden Toon Hermans uit Sittard.

De broers Moszkowicz (Maastricht) zijn het bekendste advocatengeslacht van Nederland, hoe berucht ze ook zijn. Ook elders zijn toonaangevende Limburgers te vinden, in de journalistiek, het toneel of in de literatuur. Dat is misschien toeval. Misschien ook niet.

Zo komen we tot een canon van Limburgers, in menig sector van de maatschappij.

Muziek

André Rieu, Rowwen Hèze. Op een van de dvd's van André Rieu op het Vrijthof in Maastricht spreekt Rieu het volk geregeld toe in het Limburgse dialect. 'In Limburg maakt alles en iedereen muziek, zelfs de kerktorens.'

Limburg ís muziek, met fanfares en harmonieën. Rieu, wiens ouders kort voor zijn geboorte verhuisden naar Maastricht, voelde zich daar wel bij, zeker omdat hij opgroeide met muziek. Symfonieën, kamermuziek, opera. Zijn vader was dirigent van het Limburgs Symfonie Orkest. Het opstapje naar roem van André Rieu was het Maastrichts Salon Orkest, waarmee hij onder meer op aswoensdag, de dag na carnaval, de Maastrichtenaren in het toenmalige Staargebouw aan het Vrijthof uit hun kater liet ontwaken met vrolijke klassieke muziek, aangevuld met meegezongen kinderliedjes uit de Fabeltjeskrant en Slaap kindje slaap.

Beeld Overburen

Politiek

Frans Timmermans, Geert Wilders, Camiel Eurlings, Maxime Verhagen, Jos van Rey, Lilianne Ploumen, René van der Linden, Ron Meyer. Een heel palet aan verre van anoniem opererende, soms omstreden politici. Of ze zo kleurrijk zijn vanwege Limburg? Moeilijk te zeggen. Ze zijn gevormd door katholicisme, de mijnen, verenigingen, gemeenschapszin, armoede. Frans Timmermans: 'In mijn familiegeschiedenis spelen de mijnen een grote rol. Twee overgrootvaders waren mijnwerkers, beide grootvaders ook. Een overgrootvader, Sjeng Steijns, was een boerenzoon uit Kunrade. De andere, Klaas Heijnis, was zoon van een Zaanse dagloner. Hij was naar de mijnstreek gekomen via Duitsland in de Eerste Wereldoorlog, omdat hij vanwege zijn pacifistische overtuiging niet gemobiliseerd wilde worden.

'Mijn grootvader Timmermans is geboren in Delft en heeft in Den Haag mijn Midden-Limburgse oma ontmoet, die daar als dienstbode werkte - omdat haar vader als arme varkensboer niet de middelen had al zijn kinderen te onderhouden. Zij zijn pas vlak na de oorlog in Heerlen terecht gekomen.

'Vergeet niet dat de mijnstreek een multiculturele samenleving avant la lettre was, met mensen uit heel Nederland en uit heel Europa die succesvol samenleefden in betrekkelijk kleine gemeenschappen. Met heel veel knappe social engineering, door de katholieke kerk tot stand gebracht. Ik ben doordesemd van gemeenschapszin in diversiteit: identiteit die niet exclusief is, maar juist inclusief.

'Dat was de tijd van de mijnen. Toen gingen ze dicht. En moest de generatie van mijn ouders elders werk zoeken. Voor mijn vader was dit eerst de marechaussee in Maastricht, later ambassades in Parijs, Brussel, Rome, etcetera. Dus dat is voor mij het tweede vormende element: het verhuizen van land naar land en je telkens aanpassen, zonder je Limburgse identiteit te verliezen. Met andere woorden: de mijnen zie ik als belangrijke factor voor mijn ontwikkeling, toen ze open waren en ook toen ze dicht gingen.'

Sport

Tom Dumoulin, Max Verstappen, Wout Poels, Maartje Paumen. Vooral in voetbal is Limburg toonaangevend geweest. Betaald voetbal begon in Limburg, met Fortuna '54. Willy Dullens was een van de grootste talenten ooit, totdat hij ernstig geblesseerd raakte aan een knie. Max Verstappen is de beste Nederlandse coureur in de geschiedenis, Maartje Paumen uit Geleen was jarenlang aanvoerder van de gemiddeld succesvolste sportploeg van de laatste decennia: de vrouwenhockeyploeg.

Tom Dumoulin uit Maastricht is momenteel de beste wielrenner, Wout Poels uit Venray is de meesterknecht van Tourwinnaar Chris Froome. Hij won vorig jaar de klassieker Luik-Bastenaken-Luik. Dumoulin is een ware bourgondiër. En hoe fijn is het niet als ronderenner te trainen in de heuvels van Limburg (of in de Ardennen), de enige provincie van Nederland met serieuze glooiing. Hij zou meer 'hoogtemeters' kunnen maken in Frankrijk, maar hij verkiest te wonen in Kanne, vlakbij Maastricht over de Belgische grens.

Beeld Overburen

Literatuur

Connie Palmen. De schrijver uit het dorp St. Odiliënberg was blij dat ze Limburg verliet. Maar zoals zo vaak is juist dat benepen gevoel dat ze wilde kwijtraken ook de basis geweest voor haar succes, en voor haar thematiek. Op de Limburgse zender L1 zei ze onlangs dat het ritme van het Limburgse dialect haar heeft geholpen bij de ontwikkeling van haar stijl.

Toneel en film

Huub Stapel, Chantal Janzen, Ben Verbong, Pieter Kuijpers, Carine Crutzen. Limburg is toneel. De oogst uit het dorp Tegelen is zelfs verbijsterend groot, met Stapel, Janzen, Verbong en Kuijpers. Vreemd genoeg deden Stapel en Janzen nooit mee aan de Passiespelen in Tegelen, het groots opgezette, eens in de vijf jaar gespeelde lijdensverhaal van Jezus Christus.

Huub Stapel, over de toneeltraditie: 'Het is in Tegelen begonnen met Myra Ward. Toen kwamen André van den Heuvel, Gerard Thoolen, Ben Verbong. Pieter Kuijpers, een neefje van Ben, Chantal Janzen en ik. Chantals vader was mijn badmeester. En de moeder van Chantal zei altijd lachend: 'Als Huub dat kan, kunnen wij dat ook.' Tegelen leek wel een dorp als Volendam, maar dan van de niet-zangers. Waarom? Moeilijk te zeggen. Ik zat als jongere bij het amateurtoneel in Reuver, vooral omdat daar de mooiste meisjes zaten. Ik ben geen geboren acteur. Het is een late roeping, pas vanaf de Toneelacademie in Maastricht.'

Toneel werkte ook aanstekelijk en inspirerend in Noord-Limburg, zo stelt Abbie Chalgoum. Geboren in Marrakech in Marokko, maar op zijn 4de verhuisd naar Venlo en 'gelijk in het diepe gegooid met Vastelaovend (carnaval)'.

Chalgoum: 'Ik keek in 2010 naar de Passiespelen en dacht: wat groot, wat stoer, dat wil ik ook. Bij de Venlose revue speelde ik al een lolbroek, maar ik vroeg me af of ik een serieuze rol aankon. Ik deed audities. Eerst dacht ik voor een rol als priester, later voor Pontius Pilatus en Jezus. Pontius Pilatus was niets voor mij. Voor Jezus nam ik even rust, ik trok mij djellaba aan, deed mijn sokken uit en het beviel goed. Ik kreeg de rol. Ik heb altijd aan toneel gedaan in Venlo. Op school, in musicals. En eigenlijk ook met carnaval. Dan speel je uiteindelijk ook iemand anders.'

In Tegelen maken ze weleens de grap dat toneel in het leidingwater zit. En actrice Carine Crutzen uit Heerlen zei eens in de Volkskrant over Limburgse invloed: 'Het hart en het gevoel komen eerst. Wij zijn eerder geneigd in de emotie te schieten.'

Advocatuur: de familie Moszkowicz. Opgegroeid tussen de finefleur in Maastricht. Vader, vier zoons, allemaal advocaten. Joods, hard voor zichzelf en voor anderen, zich afzettend tegen de katholieke mores, goed in het pak, chique, rad pratend, aldus winnend aan klandizie.

Media

Marcia Luyten (Wijnandsrade, presentator Buitenhof), Twan Huys (Sevenum, Nieuwsuur, College Tour), de gerenommeerde onderzoeksjournalist Joep Dohmen (NRC). Bert Habets (Heerlen) stopte onlangs als algemeen directeur van RTL Nederland. Hij is benoemd tot mede-bestuursvoorzitter van de het moederbedrijf, RTL Group.

'Ik had geen vader of moeder van naam met een netwerk in de grachtengordel', zegt Luyten. 'De luxe van zelfgenoegzaamheid kon ik me nooit permitteren. Ik kwam uit de in de jaren tachtig misschien wel deprimerendste streek van Nederland, de oude Mijnstreek. Voor de zaken waarnaar mijn ambities uitgingen, schrijven, denken en discussiëren, was mijn omgeving niet bemoedigend. Als je levenslust en ambitie je dan naar Amsterdam drijven, reken maar dat je dan gemotiveerd bent.'

Met publiciste Petra Stienen uit Roermond organiseerde Luyten in januari zelfs een Limburgse avond in de Stadsschouwburg in Amsterdam, over dat 'wormvorming aanhangsel'. De thema-avond droeg als motto het Gelijk van Limburg.

Het ging over innovatie op de universiteit, over cultuur, over trots, over de grens met Europa. Het ging meer over wat Limburg voor de Randstad kan betekenen dan andersom. Ze zijn best apart, die Limbugers. Maar ze schamen zich niet voor wie ze zijn. Laat ze maar schuiven. Ze komen er wel. Of ze zijn er al.

Beeld Overburen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.