De lijn tussen geslaagd en gedumpt

In Human Cargo maken jonge regisseurs en acteurs theater. Talentontwikkeling wordt gekoppeldaan maatschappelijk bewustzijn. En de theaterbezoeker is voor even een vluchteling....

AMSTERDAM Zijn we net lekker warm in het theater worden we weer kou en regen ingejaagd. Een schielijk figuur, mompelend in zichzelf onder een grote capuchon, gaat ons voor door natte straten. Tot we via de achteringang eindelijk binnenmogen. We krijgen een nummer ‘getatoeëerd’ op onze hand, moeten tas en jas achterlaten en belanden op veldbedden. Voor één avond worden we gebombardeerd tot vluchteling.

‘Wat als het jou overkomt?’ is de centrale vraag van het samenwerkingsproject Human Cargo van De Toneelmakerij en diverse kunstopleidingen in Utrecht en Amsterdam. Jonge, aankomende acteurs, regisseurs en toneelschrijvers verdiepten zich in het leven van ontheemden en creëerden onder toeziend oog van Liesbeth Colthof, Ad de Bont en Giselle Vegter veertien korte scènes die de weerbarstige werkelijkheid proberen te vangen in gedramatiseerde momenten. Hun collega-studenten van de afdeling theatervormgeving namen het Rozentheater in Amsterdam op de schop, van koolschillen in de keuken en beveiligingscamera’s in de hal tot aan zitplaatsen van oude kranten en een omheining van prikkeldraad in de kleine zaal.

Het voelt inderdaad raar om, weliswaar fictief, deel uit te maken van een anoniem maar bestaand leger van 34.806.867 vluchtelingen, bijna 35 miljoen zoals acteur Tjebbo Gerritsma ons met flarden Céline bij aanvang onder de neus wrijft. De hele avond, 140 minuten lang, wordt de toevallige scheiding benadrukt tussen geslaagd en gedumpt. Wat maakt dat je aan de ene of de andere kant van het wispelturige lot terecht komt? Dat je een kogelvrij vest draagt van de UNHCR of dat je moet onderhandelen over je ontluikende lichaam in de (wan)hoop een veilige wereld te bereiken die niet op je zit te wachten?

De makers hebben het niet aangedurfd de toeschouwers echt flink op te jagen, terwijl de setting daartoe wel uitnodigt. Na de confronterende start worden we toch vooral als kijker aangesproken, slechts sporadisch als vluchteling. Wel krijgt ons besef van moraliteit indringende speldenprikjes. In de gangen stuiten we terloops op posters van Baby’s zonder grenzen en Plan Nederland. In het kantoortje van de bewaking zijn we getuige van een Kafkaiaans verhoor, waarbij de rollen van ondervrager en ondervraagden halverwege onverwacht wisselen. Zo’n scène, knap geschreven door Olivier Diepenhorst en geregisseerd door Hilde Tuinstra, onderstreept hoe vluchtelingen zijn overgeleverd aan angstaanjagende willekeur. Stacyian Jackson vertolkt daarbij precies de trotse dubbele, geheimzinnige achtergrond van bijvoorbeeld iemand als Ayaan Hirsi Ali.

Ook de poging van vier jonge mensen om met verboden teksten te vluchten maakt indruk. Vooral door de woordeloze spanning in dans, spel en zang. Robbie Aldjufri heeft een fascinerende motoriek en Naomi van der Linden weet uit het niets emotionele melodieën op te diepen. De studenten maken voor het eerst mee wat er allemaal komt kijken bij de creatie van een geëngageerde voorstelling. Dat je als acteur een stem kunt geven aan een beroemd toneelpersonage met een innerlijk conflict, maar ook aan een onbekende asielzoeker met een onnavolgbaar trauma.

Human Cargo koppelt talentontwikkeling aan maatschappelijk bewustzijn. En dus zitten we aan het slot weer op ons veldbedje, met een schaaltje rijst en kool in onze handen. Vreemd genoeg smaakt dat best, na tweeënhalf uur zwerven-op-rantsoen. Honger is een veel te groot woord. Afzien, dat wel. ‘Het is niet mijn fout dat ik geld heb en jij niet’, zo verdoezelt een acteur zijn schuldgevoel in de slotdialoog. ‘Kunstenaars die oproepen tot mededogen, veranderen het leven van die armen niet’, concludeert een ander cynisch. Nee, maar misschien veranderen ze wel het leven van de rijken. Al is het voor één avond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden