REPORTAGE

De lieve vrede van Merkel en May

'Mayday' heet het eerste bezoek van de Britse premier May aan bondskanselier Merkel in Berlijn. Maar beide dames hadden als gezamenlijk doel vooral niet te veel te zeggen.

Bondskanselier Merkel (links) en de Britse premier Theresa May woensdag in Berlijn.Beeld afp

Zegt de Duitse tegen de Britse: 'Mannen moet je gewoon hun gang laten gaan.' Vult de Britse aan: 'Dan krijg je op enig moment vanzelf hun baan.' En de stripfiguren Angela Merkel en de nieuwe Britse premier Theresa May roeren in hun thee met neuzen die opkrullen van schik.

Deze cartoon stond woensdag in de Berliner Zeitung - op de dag die de Duitse media hadden omgedoopt tot 'May-day', de dag van het bezoek van May aan Merkel. Het stripje suggereert dat deze twee vrouwelijke regeringsleiders recht moeten breien wat de mannen die hen voorgingen hebben verprutst - de Brexit, die ze geen van beide wilden.

Hoe zouden ze op elkaar reageren? Zou Merkel er hard ingaan? Ze had het Britse volk eerst gewaarschuwd en toen gesmeekt binnen de EU te blijven. En zou May Merkel tegen beter weten in proberen te porren voor bilaterale gesprekken over de voor beide landen zo belangrijke handelsbetrekkingen?

Dat vroeg de wereld zich af terwijl de dames wat stijfjes langs de haag soldaten wandelden, hun lange schaduwen met bolle kapsels in de namiddagzon even stijfjes mee, in de richting van 'Merkels Wasmachine', zoals de kanselarij om haar vorm wordt genoemd.

'Brexit is Brexit'

Theresa May liep op de luipaardhakjes die ze ook droeg op haar eerste dag in de Downingstreet nummer 10, Merkel op instappers met sleehakken diE vooral tot doel leken te hebben haar in lengte dichter bij May te brengen.

Ja, de wereld keek naar de kleren en de schoenen, getuige de berichtgeving sociale media. Dat is seksistisch, maar ook de realiteit.

Net als de Brexit realiteit is. 'Out is out', zeiden Merkel en haar ministers dus daags na de Brexit - beleefd maar met een licht rancuneuze ondertoon. 'Brexit is Brexit' zei May bij haar aantreden - en die woorden zou ze in Berlijn nog eens herhalen. Fijntjes glimlachend.

Beeld AFP

Maar prikjes als deze werden onschadelijk gemaakt door vele verzoenende woorden van beide kanten. 'Het is een teken van verbondenheid dat May hier is gekomen', zei Merkel. Beide vrouwen legden een haast bezwerende nadruk op de vriendschapsband en de eensgezindheid tussen Duitsland en Groot-Brittannië - ook los van de EU -, in deze moeilijke tijden van terroristische aanslagen.

Merkel had de persconferentie met May als moment gekozen om zich uit te spreken over de hak- en steekpartij in de trein in Würzburg. Daarmee had ze, typisch Merkel, twee dagen gewacht. Ze sprak niet van terrorisme maar van een 'onbegrijpelijke wrede daad' en wenste de gewonden zo goed mogelijk herstel, zowel lichamelijk als geestelijk.

Terug bij het thema Brexit maanden de dames vooral tot rust en waarschuwden ze dat het voltrekken van de Brexit tijd zal kosten. Ook wees Merkel erop dat de onderhandelingen nog niet waren begonnen - Groot-Brittannië moest immers nog een officieel verzoek indienen. Kortom: de wereld moest vooral niet op de zaken vooruitlopen.

EU-voorzitterschap

Groot-Brittannië ziet af van het EU-voorzitterschap dat het de tweede helft van 2017 zou vervullen. Op weg naar de uitgang van de Europese Unie - waarover komende jaren wordt onderhandeld - heeft het volgens de Britse premier May geen zin als haar land volgend jaar de EU leidt. De andere 27 lidstaten voelen daar ook niets voor. May bespaart hiermee zeker 60 miljoen euro, de minimale kostprijs van een EU-voorzitterschap. De EU-ambassadeurs besloten woensdag het 'Britse gat' te vullen door de landen naar voren te halen die erna op de rol staan . Dat betekent dat Estland op 1 juli 2017 de voorzittershamer overneemt van Malta, dat 1 januari begint. De voorbereidingstijd voor Estland wordt daarmee bekort, terwijl het de eerste keer is dat het deze taak verricht. Nu is Slowakije aan de beurt, ook een debutant. Nederland, dat afgelopen zes maanden de EU voorzat, deed dat voor de twaalfde keer.

Standvastigheid

Van May werd deze houding verwacht. Van Merkel hoopten de Duitsers dat ze zich strenger op zou stellen. Maar Duitsland reageert in het algemeen opgelucht op May. Omdat ze geen Brexiteer is natuurlijk, maar ook om omdat ze volgens velen wel wat weg heeft van Merkel - de Britten noemden haar al de 'Merkel van Maidenhead'. Ze is zo links, schreef Der Spiegel - en dat was als compliment bedoeld.

Beide vrouwen staan bekend om hun standvastigheid, beide vrouwen werkten zich op in een mannenwereld en allebei kwamen ze aan de macht op een moment van politieke chaos in hun partij. En daar beginnen de vergelijkingen pas: ze zijn ook nog ongeveer even oud (Merkel is bijna 3 jaar ouder) ze zijn allebei domineesdochter en allebei kinderloos. Allebei zijn ze ook de erfgenamen van Margaret Thatcher genoemd. Maar die vergelijking gaat in beide gevallen mank omdat zowel Merkel als May beseffen dat Thatchers ongebreidelde neo-liberalisme hun partijen veel kiezers heeft gekost.

Ze hebben dus eerder allebei dezelfde les van Thatcher geleerd: vergeet de kleine man niet. Al zijn de Britse media van mening dat May haar voor een Tory opvallende nadruk op de verzorgingsstaat en het belang van 'de kleine man' eerder bij Merkel heeft afgekeken.

Gemeenschappelijk doel

Maar juist daar zit ook het verschil: May is nog een belofte, Merkel loopt op haar eind. Waar May die kleine man hoop geeft - in de Britse media wordt hij vaak de verliezer van de globalisering genoemd, heeft Merkel het na bijna elf jaar regeren juist bij deze groep verbruid. Zij noemen de door Merkel zo geroemde Duitse verzorgingsstaat een fabel en stappen over naar de AfD.

Maar het grootste politieke verschil tussen de twee blijft natuurlijk dat Merkel de EU bij elkaar wil houden en dat May haar land er met zo min mogelijk schade uit wil loodsen, met behoud van goede handelsbetrekkingen.

De Duitsers zijn een beetje bang dat de tijd in het voordeel van Groot-Brittannië tikt. 'Krijgen de Britten niet veel te veel kans de krenten uit de pap te pikken als de onderhandelingen zo lang gaan duren?', vroeg een Duitse journalist dan ook na afloop. Hij doelde op de pogingen die May zal doen om met zoveel mogelijk landen gunstige handelsbetrekkingen te behouden.

Beeld EPA

Waarop Merkel antwoordde dat 'onderhandelingen met Britten altijd uitputtend maar ook interessant' zijn. Daarna keken de vrouwen elkaar even aan. Daar werd duidelijk samen gewerkt met een gemeenschappelijk doel, namelijk op dit moment vooral nog niet te veel te zeggen.

Een BBC-journalist vroeg wat ze van elkaar vonden: 'Het is fijn dat hier twee vrouwen staan die van aanpakken weten', zei May.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden