Analyse

De liefde voor Israël is in de loop der jaren bekoeld onder de Nederlandse bevolking

De sympathie voor Israël is onder de Nederlandse bevolking met de jaren afgenomen. Dat betekent niet dat daar meer warme gevoelens voor Palestijnen voor in de plaats zijn gekomen. Behalve onder jongeren.

Pro-Israëlische inwoners van New York staan deze week tegenover sympathisanten van de Palestijnen, naar aanleiding van de raketaanvallen over en weer tussen Israël en Hamas.  Beeld Getty
Pro-Israëlische inwoners van New York staan deze week tegenover sympathisanten van de Palestijnen, naar aanleiding van de raketaanvallen over en weer tussen Israël en Hamas.Beeld Getty

Overweldigend was de steun voor de Nederlandse bevolking voor Israël, toen het in 1967 werd aangevallen door zijn buurlanden. Bloed en geld werden gedoneerd, op auto’s werd een sticker ‘Wij staan achter Israël’ geplakt. Volgens een peiling van het NIPO steunde 67 procent van de Nederlanders de staat Israël.

Sindsdien is de liefde danig bekoeld. Volgens een onderzoek van de Duitse Bertelsmann Stiftung uit 2020 heeft slechts 21,5 procent van de Nederlanders een positief beeld van Israël. Daarmee zit Nederland ongeveer op het Europees gemiddelde. Ruim 31 procent heeft een negatief beeld, bijna 50 procent heeft geen oordeel. De afnemende sympathie voor Israël leidt niet meteen tot warme gevoelens voor de Palestijnen, zegt Peter Malcontent, historicus aan de Universiteit Utrecht en auteur van het boek Een open zenuw. Nederland, Israël & Palestina (2018). ‘Met Israël hadden we een emotionele band, die is er met de Palestijnen nooit geweest’, zegt hij.

Jodenvervolging

Het conflict in het Midden-Oosten wordt vaak afgeschilderd als een eindeloze herhaling van gewelddadige zetten, maar de perceptie ervan is in de loop der jaren sterk veranderd. Na de Tweede Wereldoorlog speelden persoonlijke herinneringen een grote rol bij de sympathie voor Israël. Willem Drees, PvdA-premier in de jaren vijftig, had als gevangene in het concentratiekamp Buchenwald gezien hoe 389 Joden uit Amsterdam arriveerden en werden afgebeuld in de steengroeven. Tijdens de Arabisch-Israëlische oorlog van 1973 leverde de sociaal-democratische minister van Defensie Henk Vredeling in het geheim militair materieel aan Israël. ‘Ik heb de Joden één keer zien wegdrijven, toen kon ik het niet voorkomen. Ik dacht: dat zal mij geen tweede keer gebeuren’, zei hij naderhand. Nergens in West-Europa waren zoveel Joden weggevoerd als in Nederland, geen enkel ander Europees land was zo op de hand van Israël.

De blik van jongere generaties wordt niet meer bepaald door zulke herinneringen. De Bertelsmann Stiftung vindt geen grote verschillen tussen leeftijdscategorieën, maar volgens peilingen uit Frankrijk, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten staan jongeren kritischer tegenover Israël dan ouderen. ‘Ik merk het aan mijn studenten’, zegt Malcontent. ‘Voor jongeren is het een conflict zoals alle anderen. En dan gaat de sympathie vaak uit naar de underdog, de Palestijnen.’

Diversiteit bevolking

Sinds 1967 is de diversiteit in Europa en de Verenigde Staten toegenomen. Burgers met een migratieachtergrond voelen zich vaker verwant met Palestijnse moslims. Ze worden gesteund door radicaal links, dat de Palestijnse strijd plaatst in een algeheel verzet tegen koloniale en raciale onderdrukking. Beide lijnen komen samen in een Instagram-post van Gigi Hadid, supermodel met een Palestijnse vader en een Nederlandse moeder: ‘Je kunt niet pleiten voor rassengelijkheid, de rechten van vrouwen en lhbt’s, corrupte, gewelddadige regimes en andere onrechtvaardigheden veroordelen en er toch voor kiezen de onderdrukking van de Palestijnen te negeren’, aldus Hadid. Senator Bernie Sanders formuleerde het bondiger: ‘Palestinian Lives Matter.’

Aanvankelijk was Israël de David die belaagd werd door de Goliath van de omringende Arabische landen. Tegenwoordig wordt Israël vaak gezien als een Goliath die de machteloze Palestijnen onderdrukt met zijn harde optreden en nederzettingenbeleid. Toch zijn de Palestijnen veel minder populair dan de Israëli’s ooit waren, zegt historicus Malcontent. Pro-Palestijnse activisten mogen Israël dan afschilderen als een apartheidsstaat, het ontbreekt de Palestijnen aan een leider als Nelson Mandela, een charismatische figuur met groot moreel gezag. De Palestijnen bieden slechts de keuze uit Hamas en Abbas (president van de Palestijnse autoriteit), uit terroristische moslimfundamentalisten en een corrupt en incompetent regime dat al jaren de verkiezingen uitstelt uit angst ze te verliezen.

Cultuurstrijd

Daarnaast is het conflict in het Midden-Oosten onderdeel geworden van de cultuurstrijd in het Westen. Als links zich achter de Palestijnen schaart, kiest rechts voor Israël. De verrechtsing in veel Europese landen is doorgaans positief voor Israël. Door de winst van de PVV, Forum voor Democratie en JA21 bij de laatste verkiezingen is het pro-Israëlische smaldeel in de Tweede Kamer groter geworden, constateert een woordvoerder van het CIDI.

Binnen de Europese Unie is een kritische opstelling tegenover Israël moeilijk geworden door verzet van landen als Hongarije en Oostenrijk. Ook de speelruimte van Frankrijk, traditioneel een van de meest pro-Palestijnse landen van Europa, is kleiner geworden. Het land worstelt met antisemitisme dat niet alleen tot uiting komt in pesterijen en scheldpartijen, maar ook in aanslagen van extremistische moslims op Joodse burgers. In dat klimaat kan president Macron niet te veel afstand van Israël nemen, stelde Ziad Majed, hoogleraar Midden-Oostenstudies aan de American University in Parijs, op de website Politico. Ondanks een kritische publieke opinie zal een verdeeld Europa niet in staat zijn Israël onder druk te zetten, bijvoorbeeld met economische sancties.

Amerikaanse bevolking

In de Verenigde Staten is het aantal mensen dat gunstig oordeelt over de Palestijnen gestegen van 21 procent in 2000 tot 30 procent in 2021, volgens een recente poll van Gallup. Tegelijkertijd steeg het aantal Amerikanen dat gunstig oordeelt over Israël van gemiddeld 65 procent in de jaren na 2000 tot 75 procent in 2021. President Biden wordt onder druk gezet door de pro-Palestijnse linkervleugel van de Democraten, maar heeft te maken met een bevolking die in grote meerderheid van Israël houdt. De kritiek op Israël mag in sommige kringen aanzwellen, van een verdeeld Europa en een pro-Israëlisch Amerika zal het land voorlopig weinig last hebben.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden