De leugens van het Trump-kamp stuiten op hun grenzen

Contacten met de Russen? Eerst was er niks van waar, nu is het wel gebeurd, maar is het niet erg. Het flexibel omgaan met de waarheid begint Trump c.s. op te breken.

Donald Trump houdt nog steeds vol dat hij niets van de contacten van zijn omgeving met de Russen afwist Beeld ap

De mooiste reactie op de e-mailcorrespondentie en de daaropvolgende ontmoeting van Donald Trump jr. met zijn Russische date kwam deze week van Sam Nunberg, een campagneadviseur van het eerste uur van Trump senior. 'Een van de oorzaken van de verkiezingsoverwinning van Donald Trump is dat hij zei: ik ga alles doen wat nodig is om te winnen', zei Nunberg tegen het blad The Atlantic. 'En die mentaliteit zie je hierin terug.'

Hij zei dus dat de poging tot samenwerking met de Russen simpelweg een uitvloeisel was van Trumps taboedoorbrekende straatvechtersmoraal. Maakt niet uit hoe je wint, als je maar wint. Fraai is het niet, aldus Nunberg, maar 'dit is politiek'.

Het was een van de loyaalste reflexen uit Trumps achterban, in de dagen na de onthulling dat Trump jr. vorig jaar gretig is ingegaan op een aanbod van de Russische regering om schadelijke informatie over Hillary Clinton te delen. Nadat een jaar lang iedereen in de Trump-campagne, van hoog tot laag, heeft beweerd dat niemand, van hoog tot laag, ook maar iets met de Russen van doen heeft gehad, kronkelen Trump steunpilaren zich nu in een nieuwe positie. Goed, misschien is er wat voorgevallen, maar hoe erg is dat nou helemaal? Wat had je dan gedacht?

Nieuwe realiteit

Zo buigen ze flexibel naar de nieuwe realiteit. Binnen het kader van de nieuwe feiten wordt een nieuw verhaal opgetuigd. Newt Gingrich, ook zo'n loyale Trump-verdediger, vindt alle ophef 'een absurditeit'. 'Als iemand midden in de campagne je kamer binnenloopt en zegt dat hij informatie heeft die schadelijk is voor je tegenstander, zou elke campagne zeggen: kom maar op, laat maar zien.'

Dat is de nieuwe lijn in het Trump-kamp. Het is logisch wat er is gebeurd. Omdat Trump nou eenmaal zo is, of omdat de politiek nou eenmaal zo is. En natuurlijk heeft Clinton het óók gedaan - een van haar campagnemedewerkers heeft gesproken met een Oekraïense gezant, en Clinton zelf met de Chinese ambassadeur. Nu het ontkennen van Russische banden onmogelijk is geworden, wordt de jij-bak van stal gehaald.

Gaat dat zomaar? Wat betekent dit voor de betrouwbaarheid van de Trump-clan, als ze zomaar van de ene waarheid op de andere kunnen overstappen? Zijn er grenzen aan de geloofwaardigheid?

Trump heeft natuurlijk altijd een losse verhouding gehad tot de waarheid. Omdat hij tijdens de campagne graag dingen zei die niemand zei, zat er van alles tussen dat niet klopte of onhaalbaar was. Zijn campagne was gestoeld op leugens, bluf en de samenzweringstheorieën van inspirators als Roger Stone: bijna 80 procent van de uitspraken die door factcheckers tegen het licht werden gehouden, bleek geheel of gedeeltelijk onwaar.

Die houding nam hij mee naar het Witte Huis, waar het verkondigen en verdedigen van leugens een proeve van loyaliteit werd. Vanaf de dag van de inauguratie werden door woordvoerders, medewerkers en kabinetsleden ogenschijnlijk onhoudbare meningen verspreid. Zelfs het aantal bezoekers tijdens de inauguratieplechtigheid bleek een leugen waard te zijn.

Fake news

'Vroeger gingen politici in de verdediging als ze op een leugen waren betrapt', zei de politicoloog Norman Ornstein van het (conservatieve) American Enterprise Institute vorig jaar al tegen de Volkskrant. 'Ze zeiden dat ze verkeerd geciteerd waren, of iets anders hadden bedoeld. Maar nu ontkennen ze niets. Ze zeggen nooit: oeps, ik heb me vergist. Sterker nog: ze beschuldigen de journalisten die hen hebben ontmaskerd van vooringenomenheid. En bij een volgende gelegenheid herhalen ze de leugen.'

Doordat de media de afgelopen maanden systematisch werden ondergraven, kregen de 'alternatieve feiten' van het Witte Huis steeds meer bestaansrecht. Dat het begrip 'fake news', oorspronkelijk bedoeld om de nepnieuwsfabrikanten uit de Balkan mee aan te duiden, een epitheton voor de gevestigde media is geworden, is een grote overwinning van de propagandamachine van het Witte Huis. Zelfs deze week, nadat zijn zoon zelf het bewijs van de Russische connectie had vrijgegeven, twitterde de president nog dat het Amerikaanse volk de 'Fake Media' niet moest geloven.

Maar daarmee werd ook duidelijk dat dat ondermijnende automatisme op zijn grenzen is gestuit. De media, The New York Times in dit geval, die in eerste instantie nog anonieme bronnen had moeten citeren, hadden het dus wel bij het rechte eind, bleek uit de mails.

Daarbij is het niet eens meer de ene waarheid tegenover de andere. Het is de ene waarheid tegenover verschillende andere. De regering-Trump bestaat uit minimaal drie parallelle werelden, die allemaal hun eigen feiten communiceren. De tweets van Trump vertellen een ander verhaal dan woordvoerders van het Witte Huis en dan de leden van Trumps kabinet.

Tijdelijk

Neem het 'onneembare' cybersecuritybastion dat Trump samen met de Russen zou willen opzetten, zoals hij vorige week zondag in een tweet aankondigde. Dat zou het verkiezingsproces moeten bewaken. Na grote consternatie wijdde Trump er 's avonds een tweede tweet aan. 'Het feit dat president Poetin en ik een cybersecurity-eenheid hebben besproken, betekent niet dat dat ook kan gebeuren. Dat kan namelijk niet!' Die laatste tweet was even voorbijgegaan aan minister van Financiën Steven Mnuchin, die tijdens een televisieoptreden later die avond het cybersecuritycentrum nog steeds loyaal 'een belangrijke stap voorwaarts' noemde. Besluiten, uitspraken, feiten, ze zijn allemaal tijdelijk, en daarmee vrijwel waardeloos.

Het afgelopen jaar zijn er twintig momenten geweest waarop leden van de Trump-campagne, van Donald jr. tot vicepresident Mike Pence en van woordvoerder KellyAnne Conway tot de president zelf, zonder blikken of blozen hebben ontkend dat er contact met de Russen is geweest. Sommigen van hen kunnen zich (voorlopig) nog beroepen op onwetendheid, maar voor anderen geldt dat zeker niet.

Trump jr. zelf, om te beginnen, loog gewoon toen hij in juli vorig jaar, een paar weken na zijn afspraak met de Russische regeringsadvocate Veselnitskaja, zei dat de Russische connectie een verzinsel van de Democraten was. Jared Kushner, die ook bij de bijeenkomst met de Russische advocate was, heeft de ontmoeting niet gemeld op het SF-86-formulier dat hij moest invullen om in het Witte Huis met geheime documenten te mogen omgaan. En wat wist de president zelf?

Trump sr. heeft ontkend dat hij ervanaf wist, al is er een hypothese dat hij er wel weet van had. Zo beloofde Trump tijdens een verkiezingsrally, een paar uur nadat de mailwisseling had plaatsgevonden, een persconferentie waarop hij zou vertellen hoe Clinton door buitenlandse mogendheden was gesteun, precies wat de Russen aan Donald jr. hadden beloofd. Nadat de ontmoeting van Donald Trump jr. met de Russen op niets was uitgelopen, trok Trump zijn belofte in: de persconferentie heeft nooit plaatsgevonden.

Donald Trump junior, zoon en adviseur, vergat contact met de Russen Beeld afp

Naast de ontkenningen is ook de vergeetachtigheid opvallend. De conservatieve commentator Charles Krauthammer noemde het deze week 'een epidemie van geheugenverlies'. Er zijn tot nu toe vier Trump-getrouwen geweest die op enig moment vergeten zijn dat zij tijdens de verkiezingscampagne of de transitie een ontmoeting hebben gehad met een Russische functionaris: de kortstondige nationale veiligheidsadviseur Michael Flynn, minister van Justitie Jeff Sessions, Donald Trump jr. en Jared Kushner, Trumps schoonzoon, die een belangrijke adviseur is geworden. De laatste heeft tot twee keer toe het formulier moeten aanpassen waarop hij melding moest maken van contacten met buitenlandse gesprekspartners.

Kushner is daardoor, meer nog dan Trump jr., de hoofdrolspeler aan het worden. Donderdag onthulde onderzoekssite McClatchy dat Kushner onder het vergrootglas ligt van de FBI en de commissies in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, omdat hij leiding gaf aan de digitale operatie van de Trump-campagne. De vraag is of hij in die hoedanigheid bestanden met kiezers heeft doorgespeeld aan de Russen, zodat die heel gericht kiezers zouden hebben kunnen bestoken met nepnieuws om ze naar Trump over te halen.

Eerder werd bekend dat Kushner in december na een ontmoeting met de Russische ambassadeur Sergej Kisljak een geheim communicatiekanaal met Rusland wilde opzetten. Later die maand sprak hij nog met de Russische bankier Sergej Gorkov, hoofd van een bank die op de Amerikaanse sanctielijst staat. Het is lastig deze gebeurtenissen logisch met elkaar te verbinden. Een van de hypothesen is dat Kushner geld nodig had voor een noodlijdend vastgoedproject van hem in Manhattan, waarin de Russen zouden hebben willen investeren. Hoe dat zich zou verhouden tot zijn eventuele rol bij het doorspelen van kiezersgegevens is nog onduidelijk. Het kan ook zijn dat de losse punten niets met elkaar te maken hebben.

Ook Jared Kushner, schoonzoon en adviseur, vergat contact met de Russen. Beeld afp

Scheuren

Natuurlijk zei de woordvoerder van het Witte Huis, Sarah Huckabee Sanders, deze week dat de laatste Russische onthullingen weer niets voorstellen. 'Ik denk dat ze de geloofwaardigheid van de media ondermijnen... veel gedoe over niets', zei ze. Het is de standaardprocedure, sinds de inauguratie: bij onwelgevallig nieuws hebben de media het gedaan.

Maar toch zijn er dingen aan het veranderen. Acht functionarissen van het Witte Huis hebben persoonlijke advocaten in de arm genomen (die zelf ook weer een bron van schandaal kunnen worden, zoals vrijdag Trumps raadsman Marc Kasowitz, die via e-mail een criticus bedreigde met 'watch your back, bitch'). Persconferenties kunnen vaak niet meer worden gefilmd - wat betekent dat de leugens minder duidelijk kunnen worden vastgelegd, maar ook dat de brutale bluf van de eerste maanden verdwenen is.

Daarnaast ontstaan er ook scheuren in verschillende conservatieve geledingen. Volgens geruchten is het Witte Huis in chaos, doordat de verschillende facties elkaar argwanend aankijken: wie lekte deze week de e-mails naar The New York Times? Was het Kushner, die daarmee de aandacht op Donald jr. probeerde te vestigen? Was het stafchef Reince Priebus, die al langer op de schopstoel zit en geen vriend van de Trump-clan lijkt? In de bron van alternatieve werkelijkheden zijn zelf ook alternatieve werkelijkheden ontstaan, die het op zijn zachtst gezegd lastig werken maken.

Ook was deze week voor het eerst te horen dat vicepresident Mike Pence een grens trok. Hij zei niets van de Russische ontmoeting van Donald Trump jr. te weten, omdat dat 'voor zijn tijd' was. Tot dusver was Pence altijd blind achter Trump-getrouwen (zoals Flynn) blijven staan.

Andere conservatieven trekken hun eigen grenzen en gaan niet mee met de opvatting van Gingrich en andere Trump-fans dat het 'gewone politiek' was. The New York Post, een rechts tabloid, noemde Trump jr. deze week in een redactioneel commentaar 'stom'. En de National Review, het blad voor intellectuele conservatieven, was helemaal klaar met de leugens. 'Na maanden van bedrog en misleiding heeft de regering-Trump geen enkele geloofwaardigheid meer als het gaat om de uitleg van de bijeenkomst', schreef David French, een Irak-veteraan die nu de principes van rechts Amerika probeert te verdedigen. Is er iemand die gelooft er we nu wél alles weten, vroeg hij retorisch.

Zijn vrees werd vrijdag al bewaarheid, toen NBC onthulde dat er ook een Russische oud-spion aanwezig is geweest bij het onderhoud in de Trump Tower. Dat betekent dat Trump jr. de bijeenkomst vijf keer met halve waarheden heeft uitgelegd.

Maar het laatste woord is aan de Republikeinen in het Congres. Hun leiders, Paul Ryan en Mitch McConnell, wilden deze week geen antwoord geven op de vraag of zij de Trump-clan nog betrouwbaar vinden. Hun politieke agenda gaat voorlopig voor. Zolang ze die wedstrijd kunnen winnen, maakt het niet uit hoe dat gebeurt.


Welke onderzoeken naar Trump lopen er?

Welke onderzoeken naar Trump lopen er?

Het zijn er vijf, en ze hebben allemaal direct of indirect met Rusland te maken.
Het belangrijkste onderzoek wordt gedaan door speciaal aanklager Robert Mueller, een gerespecteerde oud-FBI-directeur. Hij leidt het onderzoek naar Russische inmenging bij de presidentsverkiezingen van 2016 en de mogelijke rol die het campagneteam van Trump hierbij heeft gespeeld. Mueller nam het onderzoek over van de FBI nadat Trump daar de directeur van ontsloeg. Vijf vragen over de bevoegdheden van een speciaal aanklager

Naar het ontslag van FBI-directeur James Comey loopt ook een onderzoek, dit keer door de toezichthoudende commissie van het Huis van Afgevaardigden. Die commissie wil erachter komen of Trump druk heeft uitgeoefend op Comey om het FBI-onderzoek naar de Russische invloeden (dat nu dus door de onafhankelijke Mueller wordt geleid) stop te zetten.
Reconstructie: hoe Trumps frustratie over het Rusland-onderzoek leidde tot Comey's haastige ontslag.

De rechterlijke commissie van de Senaat doet ook nog onderzoek naar Trump's verhoudingen met Comey en het ontslag van Michael Flynn, de voormalige nationale veiligheidsadviseur van de president. Welke valkuilen liggen er op de loer voor Michael Flynn?

Daarnaast zijn er nog de inlichtingencommissies van het Huis van Afgevaardigden en van de Senaat. Die doen ook allebei onderzoek naar de banden tussen de Trumpcampagne en Rusland. De commissie van het Huis focust daarbij op de onthullingen rond Michael Flynn, terwijl de commissie van de Senaat zich breder bezighoudt met Russische inmenging.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden