'De les van Srebrenica: etnisch zuiveren helpt'

Na het falen van de Verenigde Naties in Rwanda in 1994 lag er voor de VN een jaar later in Srebrenica een kans om mensen te redden....

Van onze medewerker Diederik van Hoogstraten

Over de problemen van de Verenigde Naties willen hun medewerkers doorgaans zelden praten. Het olievoor-voedsel-schandaal, de positie van Kofi Annan, seksueel misbruik door blauwhelmen - slechts een enkeling waagt zich aan een reactie.

Daarom viel vorige week de openlijke kritiek en zelfkastijding op. 'Vandaag voel ik me als een getuige van een misdaad', zei Diego Arria, die als VN-ambassadeur in1995 Bosnië bezocht toen hij in de Veiligheidsraad zat. 'Een getuige die terugkeert naar de plek van demisdaad. Ik zat in de raad die wegkeek en zo verantwoordelijk was voor de dood van duizenden mensen.'

Zo begon in New York de eerste van een reeks VN-bijeenkomsten over Srebrenica. En meer dan voorheen werd duidelijk dat de ontelbare woorden die in het hoofdkwartier zijn gesproken en geschreven over de 'extreem duistere episode in ons bestaan' - inclusief het interne Srebrenica-rapport - een knagend gevoel niet hebben weggenomen.

'Wij hebben gefaald en dat blijft pijn doen', zo verwoordde David Harland van het VN-departement van Vredeshandhaving dat gevoel. Zijn panelgenoten en het publiek knikten.

In de hiërarchie van schuld zitten de VN, ook volgens Annan, in de top. Vanzelfsprekend staan de moordenaars bovenaan. De Nederlandse blauwhelmen, Washington, de passieve Europeanen - niemand komt er goed vanaf. Maar zeker de volkerenorganisatie niet. Na het falen in Rwanda een jaar eerder lag er een kans op rehabilitatie. Belangrijker: een kans om mensenlevens te redden, zoals was beloofd toen Srebrenica een 'veilige haven' werd.

Harland werkte zowel toen als nu bij Pe a c e k e e p i n g . 'Vredeshandhaving? Er was geen vrede te handhaven! Dat wisten we. Maar we deden bewust alsof we het niet wisten.' Hij zei het mooi in het Engels:

'We willingly un-knew.'

Er gingen in 1995 twee bezweringsformules rond in New York, aldus Harland. Het viel ter plekke in Bosnië wel mee, en de strijdende partijen waren allemaal even erg. 'De echte feiten kwamen niet van pas. Maar laten we niemand voor de gek houden. Ze waren bekend.'

Het mede door Harland geschreven VN-rapport verscheen onder Annans naam en riep de internationale gemeenschap op verantwoordelijkheid te nemen voor 'de tragische koers'. Die kwam voort uit de weigering geweld te gebruiken.

Dat was voor de VN-baas relatief klare taal, zeker omdat de pacifistische impuls eindelijk werd afgewezen,

zei Harland. Maar de vragen bleven. Wie is de internationale gemeenschap? Machtige lidstaten? De Veiligheidsraad?

'De echte ramp is hoe het voormalige Joegoslavië er nu bij ligt', zei Mirza Kusljugic, vertrekkend VN-ambassadeur van Bosnië. 'De les is: etnisch zuiveren helpt.'

De VN moeten in het reine komen met 'de misdaad der misdaden op de Balkan'. Unprofor, de grootste VN-missie ooit, ging ten onder, zei Kusljugic, samen met zeker zevenduizend Moslimmannen. 'Zolang we er niet mee omgaan, heeft de VN noch de regio veel hoop voor de toekomst.'

Effectief handelen was volgens Harland in Srebrenica mogelijk geweest, als er binnen de VN naar afwijkende opvattingen was geluisterd. Maar: 'Die zijn hier niet welkom.' Er was geen sprake van een samenzwering om de Serviërs stilletjes hun zin te geven, stelden de panelleden. Harland: 'Wel zijn er enorme inschattingsfouten gemaakt. De vraag is wat erger is.'

Ambassadeur Kusljugic hoopt dat de Serviërs ooit zullen aanvaarden wat er is gebeurd. Maar ook in de VN moet de erkenning nog wortelen. Een hooggeplaatste ondersecretaris-generaal zei onlangs: 'Nou ja, als er inderdaad een massaslachting is geweest.'

Daarover wilde de Bosniër alleen dit zeggen: 'Ontkenning is de laatste fase van genocide.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden