De les: niet met chips naar bed

In Sittard krijgen mensen die in de schuldhulpverlening belanden verplicht les in gezonde voeding. Want voor hen zit de welvaartssamenleving vol gevaren.

'Ik moet minder snoepen', zegt Ger. 'Ik snoep de hele dag door. In de auto heb ik altijd een zak met apenkoppen liggen. En achter mijn bed ligt ook een zak snoep.'


Zulke verhalen hoort diëtiste Marion Lomme wel vaker. 'Er zijn ook mensen die met zakken chips naar bed gaan. Dat vinden ze heel normaal.'


In een voormalig schoollokaal in het Participatiehuis in Sittard geeft Lomme een les over gezonde en goedkope voeding, onderdeel van de cursus 'Rondkomen met inkomen'. De deelnemers zitten diep in de schulden. In ruil voor schuldsanering wil de Kredietbank Limburg dat ze de cursus volgen. 'We willen vooruitkijken. Straks zijn deze mensen hun schuld kwijt. Dan willen we graag dat ze iets weerbaarder zijn', zegt Jos Cauberg van de Kredietbank.


Voor mensen met een laag inkomen zit een welvarende samenleving vol gevaren. De Wehkamp, een mooie mobiele telefoon voor een schijnbaar luttel bedrag per maand, colporteurs die een nóg lagere energierekening beloven. Maar ook de supermarkt met zijn overvloedige aanbod aan vet, zoet, zout, gemakkelijk en te duur voedsel.


Het verschil in gezondheid tussen lager en hoger opgeleiden neemt nog altijd toe, constateerde de Raad voor Volksgezondheid en Zorg onlangs. Zo krijgen lager opgeleide vrouwen gemiddeld rond hun 52ste gezondheidsklachten, hoger opgeleide vrouwen rond hun 72ste. Tien jaar geleden was het verschil nog zestien jaar. Het is de prijs van roken, ongezonde voeding en te weinig beweging.


'Er zijn diverse vooroordelen over gezonde voeding. Smaak, prijs en gemak', zegt diëtiste Lomme tegen de cursisten. 'Gezonde voeding zou niet lekker zijn, duur en ingewikkeld om klaar te maken.' Om deze vooroordelen te ontkrachten presenteert ze een gezond dagmenu. Vijf tot zeven sneetjes bruin brood, dun belegd met kaas of vleeswaren, een maaltijd van aardappelen, sperziebonen en een braadworst, plus een appel en een peer. Totale kosten: 2,50 euro per persoon.


'Dat is niet duur', zegt Miriam. 'De McDrive is duurder.' Een lekker maaltje en niet moeilijk te bereiden, zeggen ook de andere cursisten, al vinden Ger en Henk die braadworst van 100 gram wel erg ondermaats.


Misschien dat sommige lager opgeleiden ongezond eten omdat ze niet precies weten wat slechte voeding is, maar dat gaat voor deze groep niet op. Miriam en Nicole doen heel bewust boodschappen. Ook Henk is tamelijk goed thuis in de voedingsleer, omdat hij ooit bij een diëtiste onder behandeling is geweest. Hij heeft een maagverkleining ondergaan en een maagomlegging, waardoor het eten rechtstreeks naar zijn darmen gaat. Slank kun je hem nog steeds niet noemen, maar dat komt misschien door het Quickbier van de Aldi - '24 halve liters voor 9 euro!' - dat hij van harte kan aanbevelen. Niettemin houdt hij rekening met de calorieën. Voor zijn neus staat een anderhalve literfles cola light, waar hij af en toe een slok uit neemt.


Miriam: 'Cola light is nog veel slechter dan gewone cola. Allemaal zoetstof. Puur chemisch.'


Ger: 'Gooi daar maar eens een stuiver in!'


'Nou, als je moet kiezen tussen cola en cola light, kun je toch maar beter cola light nemen', zegt diëtiste Lomme. Ze geeft de cursus al twaalf jaar. 'Het is een heel goede manier om deze doelgroep te bereiken. Het zijn geen mensen die naar het loket gezonde voeding van de gemeente Sittard stappen', zegt ze. De lessen in gezonde voeding werden ooit aan de cursus van de kredietbank toegevoegd, omdat een klant elke zaterdag een zak aardappelen en een pakje frituurvet kocht. Zo kwam hij de week weer door. Zulke extreme gevallen komt Lomme weinig tegen. 'De meeste mensen weten globaal wel wat goed is. Ze hebben alleen heel weinig inzicht in hun voedingspatroon', zegt ze.


'Het is ook een kwestie van gewoonte. Wat heb je van huis uit meegekregen?', zegt Evelyne Linssen, adviseur gezondheidsbevordering van de GGD Zuid-Limburg. 'Snoep, chips en vette producten gaan er toch gemakkelijker in dan bruin brood en groente. Daardoor wordt ook je smaak bepaald', aldus Linssen. 'Bovendien hebben mensen met een laag inkomen meer problemen, zoals stress of financiële zorgen. Daardoor komen ze minder toe aan gezond leven.'


Aan de onderkant van de samenleving wordt niet zo moeilijk gedaan over het gezinspak chips of de roomsoes. In de middenklasse wordt vet eten veel meer als een zonde gezien. En wie zichzelf de discipline oplegt om minder vet en ongezond te eten, gaat het op den duur ook minder lekker vinden. Tot op zekere hoogte: de obesitas onder hoger opgeleiden is de afgelopen jaren ook toegenomen. Bovendien drinken hoger opgeleiden meer.


Lomme ziet de cursisten twee keer. 'Dan kun je geen wonderen verwachten. Mensen zullen niet hun levensstijl compleet veranderen', zegt ze. Maar een evaluatie-onderzoek uit 2005 van de Universiteit Maastricht was positief. Cursisten schakelden over van vast vet op het gezondere vloeibare vet. Ze aten meer fruit en dronken meer vruchtensappen. Geen slecht resultaat voor twee sessies. Het onderzoek wordt nu herhaald, maar daarvan zijn de resultaten nog niet bekend.


Aan het einde van de cursus vraagt Lomme de deelnemers of ze hun gedrag zullen veranderen. De meesten zijn van plan om meer groente en fruit te eten, of minder te snoepen.


Alleen Hans gaat niets veranderen: 'Ik weet dat ik niet op de goede weg ben, maar gezondheid interesseert me niet. Waarom zou ik van 50 jaar ellende, 70 jaar ellende maken?'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden