De leegloop te lijf

Van flexcafés tot internetplatforms: bonden en werkgeversorganisaties verzinnen van alles om jongeren binnen te halen. ‘Als je niet aan tafel zit, wordt er niet voor je gedekt.’ tekst ellen kleverlaanillustraties paul faassen..

‘Vroeger werd je automatisch lid van een belangenorganisatie omdat pa en daarvoor opa lid was. Nu vragen we ons af: what’s in it for me?’

Sebastiaan Nijboer vat het probleem van belangenbehartigend Nederland kernachtig samen.

De Young MKB-afdelingen Haarlem en IJmond, die hij oprichtte, tellen zo’n honderd respectievelijk tachtig leden. Een respectabel aantal, maar het staat het natuurlijk in geen verhouding tot de 90 duizend starters die vorig jaar in Nederland voor zichzelf begonnen.

Het is ontzettend moeilijk om die starters te bereiken, weet Nijboer. ‘Op bijeenkomsten van MKB-Nederland zien we 80 procent gevestigde orde. Nóóit de starters van de small businessschool hier in Haarlem. Terwijl dat toch één van de beste van Nederland is.’

Het is een beeld dat Fred Schulp herkent. Hij is voorzitter van de Ondernemersvereniging in Amsterdam-Noord (Veban) en ziet ook dat ondernemers alleen lid worden als ze hun persoonlijke belang zien.

‘MKB-Nederland dient de belangen te behartigen van iedere ondernemer. Maar in de praktijk komt dat niet goed uit de verf. Er is meer feeling met de grote dossiers dan met de kleinere. Zo hebben alle winkeliersverenigingen van Amsterdam samen nog maar één vertegenwoordiger in het bestuur van MKB-Amsterdam.’

Henk Grifhorst, eigenaar van een kinderkledingwinkel in Amsterdam Oud-West, was 27 jaar bestuurslid van MKB-Amsterdam. Hij is met de winkeliersvereniging Overtoom nog steeds lid, want ‘als je niet aan tafel zit, dan wordt er niet voor je gedekt’.

Maar hij is ronduit ontevreden over de dienstverlening. Belangrijkste bezwaar vindt ook Grifhorst dat de werkgeversvereniging geen oog heeft voor de kleine zelfstandigen. ‘We zijn als midden- en kleinbedrijf wel de grootste werkgever van Nederland; de kern van de samenleving. Daar moet MKB-Nederland veel meer oog voor hebben.’

Mede-Veban-bestuurslid Anneriek Verhoef is het met Grifhorst eens. Verhoef, managing partner van Vi.a.Vi Officemanagement, heeft moeite om het nut van haar lidmaatschap van MKB-Nederland te benoemen. ‘Nu is de voorzitter op borrels voornamelijk bezig met het handen schudden van de grote jongens’, zegt ze.

MKB-Nederland zou volgens haar de problemen van de kleinere ondernemingen meer moeten onderkennen. Een voorbeeld? ‘Kleine zelfstandigen hebben moeite om goed personeel aan te trekken. Zet hen bij elkaar en kijk of ze met een pool van mensen kunnen werken.’

Kees Verhoeven, directeur van MKB-Amsterdam, is deels wel ontvankelijk voor de kritiek. ‘We zijn een heel brede organisatie. Dat is zowel onze kracht als onze zwakte. Ik zeg soms: we zijn als de ANWB, maar kunnen geen Wegenwacht zijn. We vertegenwoordigen iedereen, maar we kunnen niet iedereen afzonderlijk van dienst zijn.’

Verhoeven legt uit dat MKB-Amsterdam bezig is een omslag te maken van lobby- naar netwerkorganisatie. ‘Belangenbehartiging blijft belangrijk, maar netwerkmogelijkheden en service zijn dat ook. Juist voor kleine ondernemers. In feite moet het zo zijn dat onze contributie zich aan het einde van het jaar heeft terugverdiend.’

Nieuwe generaties

Nieuwe generaties
Voor werkgeversvereniging VNO-NCW, waarvan vooral grotere ondernemers lid zijn, blijft belangenbehartiging prioriteit nummer één. Wel erkent algemeen bestuurslid Wim Ruigrok dat zijn vereniging een slag moet maken om nieuwe generaties aan zich te binden.

Nieuwe generaties
‘Zo hebben we een klankbordgroep met nieuwe Nederlanders. En speciale programma’s binnen de horeca- en schoonmaakbranche om juist allochtone ondernemers aan ons te binden, We missen nu een te grote groep.’

Nieuwe generaties
Ruigrok vindt niet dat eenzijdig de belangen van de grotere ondernemingen worden behartigd. ‘We zijn juist heel actief op het gebied van criminaliteitsbestrijding en de arbeidsmarktproblematiek. Dat gaat zowel groot als klein aan. De zichtbaarheid van wat VNO-NCW in Den Haag doet, kan wel beter. Nieuwe communicatiemiddelen als online social communities kunnen soelaas bieden.’

Nieuwe generaties
Een dergelijke digitaal platform wil ook DSSO (Democratische Samenwerking Solidaire Ondernemers) zijn. Deze nieuwe ondernemersvereniging, opgericht uit onvrede met de bestaande, laat al haar leden rechtstreeks via internet meepraten.

Nieuwe generaties
Toch is Wim Ruigrok niet erg te spreken over dit initiatief. ‘De macht van de massa bepaalt de kracht van de lobby. Samen optrekken is daarvoor het devies, geen versplintering. Daarom werken wij ook nauw samen met MKB-Nederland.’

Nieuwe generaties
Kinderkledingwinkeleigenaar Henk Grifhorst is inmiddels vice-voorzitter van DSSO. ‘We zijn géén concurrent van MKB. Uiteindelijk moeten we er samen voor gaan. Maar DSSO wil wel de kloof dichten tussen starters en kleine ondernemers aan de ene kant en de overheid aan de andere. Meepraten via internet en maar een tientje lidmaatschapsgeld garanderen een lage drempel.’

Nieuwe generaties
DSSO heeft volgens Kees Verhoeven van MKB-Amsterdam één sterk argument. ‘De lijn van de ondernemer in de straat tot voorzitter Loek Hermans van MKB-Nederland is inderdaad erg lang. Maar toch: iedereen heeft last van files en van administratieve rompslomp. Misschien is het gewoon zo dat we niet altijd iedereen tevreden kunnen stellen. Dat is ook democratie.’

Nieuwe generaties
Je kunt niet zeggen dat ze bij de FNV niets doen om jongeren aan zich te binden. Zo besloot FNV Bondgenoten onlangs om een internetplatform te ontwikkelen. Bedoeling is dat vanaf begin 2008 jongeren hier met elkaar kunnen communiceren over alles wat met werk te maken heeft.

Nieuwe generaties
Al eerder richtte de vakcentrale het ‘jongerennetwerk’ FNV Jong op. Alle FNV-leden onder de 35 jaar zijn automatisch lid, ongeveer 220 duizend in totaal.

Nieuwe generaties
De activiteiten van FNV Jong hebben weinig te maken met het ‘ouderwetse’ vakbondswerk. Zo is er een designwedstrijd, gepromoot via TMF en ROC.nl, de website van de regionale opleidingencentra. Bedoeling is ideeën te genereren over de werkplek van de toekomst.

Nieuwe generaties
En twee weken geleden was er in Groningen bijvoorbeeld het FNV Live!-festival. Daar konden leden én niet-leden zich vermaken met dj’s, bandjes en rappers, terwijl ze tussendoor ook nog een workshop solliciteren of netwerken konden meepikken.

Nieuwe generaties
Al die inspanning is hard nodig. Uit een eigen analyse van de problemen door een van de grotere bonden binnen FNV, ambtenarenbond AbvaKabo, blijkt een sterk teruglopend ledenaantal, vergrijzing en onvoldoende representativiteit. Slechts 12 procent van de leden is onder de 35.

Nieuwe generaties
Eén van de oplossingen is volgens FNV te veranderen in een netwerkorganisatie. ‘Herkenbaar zijn voor jongeren en inspelen op hun behoeften’, legt de 19-jarige Renée de Vries uit, bestuurslid bij FNV Jong. ‘De verschillende bonden binnen de FNV zijn er voor een bepaalde sector, wij zijn sectoroverstijgend door ons bijvoorbeeld op jeugdwerkloosheid te richten.’

Nieuwe generaties
Maar is belangenbehartiging onder jongeren überhaupt nog wel cool? De Vries denkt van wel. ‘Zolang mensen werken is er behoefte aan belangenbehartiging’, zegt ze stellig. ‘Maar ik denk dat we nóg beter moeten luisteren naar wat onze leden willen.’

Nieuwe generaties
Daarom ook organiseert FNV Jong een flexcafé voor 35-minners om te praten over waar flexwerkers tegenaan lopen. Voor het einde van dit jaar moet er een plan liggen om voor hen betere arbeidsomstandigheden te creëren.

Nieuwe generaties
Flexwerkers zijn inmiddels ook doorgedrongen tot het blikveld van CNV Jongeren, vertelt voorzitter Klaas Pieter Derks. ‘Het kan nog veel beter en meer, maar deze ontwikkeling is positief.’

Nieuwe generaties
CNV Jongeren bestaat al 50 jaar als apart netwerk van de christelijke vakbond, met vijftigduizend leden onder de 30.

Nieuwe generaties
Het doel is om de moederclub bij de les te houden waar het gaat om jongerenonderwerpen. ‘CNV Jongeren is een echte vakbondsorganisatie’, vertelt Derks. ‘In het verleden hebben we veel leden geworven met een kortingspas. Maar we willen niet in de eerste plaats een serviceorganisatie zijn.’

Nieuwe generaties
Voor jongeren die roepen dat vakbonden alleen de belangen van ouderen vertegenwoordigen, heeft hij overigens wel een duidelijke boodschap: ‘Word lid! Als vakbonden blijven bestaan uit mensen boven de 45, dan zullen de belangen van jongeren onderbelicht blijven. Verwijten maken is te makkelijk, als je aan de zijlijn blijft staan.’

Laat, maar goed

Laat, maar goed
Dat CNV en FNV ‘eindelijk inzien dat oudere werknemers met een vast dienstcontract en een arbeidsverleden bij één en dezelfde werkgever tot een uitstervend ras behoren’, noemt Roos Wouters (32) ‘laat maar goed’.

Laat, maar goed
Wouters is bestuurslid van Alternatief Voor Vakbond (AVV), in 2005 opgericht uit onvrede met de bestaande bonden. Er zijn momenteel een kleine drieduizend mensen lid. ‘Ik was er boos over dat je na drie tijdelijke contracten zonder rechten op straat staat. De enige die deze onrechtmatigheid luid en duidelijk aan de kaak stelt, is AVV.’

Laat, maar goed
Belangenbehartiging is ook helemaal niet uit, vindt Wouters. ‘Je moet er alleen wel voor zorgen dat mensen zich herkennen in de belangen die je vertegenwoordigt. Als Agnes Jongerius heel hard roept dat vrouwen aan het werk moeten vanwege de komende vergrijzing boeit me dat dus niet. Daarin zie ik mijn belang niet terug. Terwijl bijvoorbeeld het bepleiten van een verplicht ouderschapsverlof voor mannen wel een duidelijk belang voor mij oplevert.’

Laat, maar goed
AVV wil vooral een vakbond zijn voor collectieve belangenbehartiging, maar komt voor het einde van dit jaar ook met een servicelidmaatschap. Daarmee kunnen freelancers in een open pensioenvoorziening stappen. Een mogelijkheid die nu wettelijk nog niet kan. AVV onderzoekt daarom de mogelijke repercussies van de oprichting van een dergelijke pensioenvoorziening.

Beroepsmatig

Beroepsmatig
De vakcentrale voor Midden en Hoger Personeel (MHP) signaleert bij zijn leden een andere behoefte van organiseren: in een beroepsvereniging. Voorzitter Ad Verhoeven: ‘In de medische hoek en de advocatuur wil men zich eerder beroepsmatig oriënteren. Een gevolg van de kenniseconomie en de behoefte om zich te specialiseren.’ Gemeten naar het aantal aangesloten vakbonden en beroepsverenigingen is het MHP de grootste vakcentrale. Ongeveer honderd verenigingen zijn aangesloten.

Beroepsmatig
De stelling dat hoogopgeleiden geen vakbond nodig hebben, omdat zij hun eigen boontjes wel doppen, noemt Verhoeven ‘volstrekt achterhaald. Net als productiemedewerkers en middelbaar personeel zijn hoger opgeleiden vervangbaar geworden. Die les hebben zij inmiddels wel geleerd.’

Beroepsmatig
Van de trend bij FNV om meer dienstverlening aan te bieden om leden te binden, wil Verhoeven weinig weten. ‘Netwerken is een nieuw instrument ten behoeve van de belangenbehartiging, maar meer ook niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden