Reportage

De lange strijd om het waterdorp Reeve - luxe resort of vernietiging van natuur?

De gemeente Kampen ziet het al helemaal voor zich: een prachtig dorp aan het water met 1.300 woningen. Maar een werkgroep verzet zich al tien jaar tegen het plan, en met succes. Twee zeldzame rietvogels zijn de nieuwste vijanden van het waterdorp.

Artist's impression van het waterdorp Reeve bij Kampen. De gemeente houdt vol dat de schop uiterlijk 2019 in de grond gaat

In de artist's impression van de gemeente Kampen ziet waterdorp Reeve eruit als een droom - een natte droom. Huizen staan op eilandjes in het water, aan een steiger in de achtertuin dobberen bootjes. Terwijl papa met de bakfiets groenten haalt uit de pluktuin, spelen de kinderen op de strandjes. En dat alles op slechts 80 kilometer van Amsterdam.

Maar tussen droom en daad staan in Kampen een aantal formidabele obstakels: een hardnekkige werkgroep die zich al jaren succesvol verzet, de Raad van State die de plannen tot nu toe heeft afgekeurd en de grote karekiet die in zijn woongebied wordt bedreigd.

'Het is een soap', zegt Bart Zeven, woordvoerder van de Werkgroep Zwartendijk, uitkijkend over de groene polders waar nu nog de grutto en de kievit nestelen maar straks de waterwijk moet verrijzen. Een soap die al tien jaar duurt.

In het kader van Ruimte voor de Rivier wordt onder Kampen gewerkt aan de aanleg van het Reevediep, een 7 kilometer lange bypass waardoor hoogwater uit de IJssel direct kan worden afgevoerd in het Drontermeer. Daardoor is de regio Kampen-Zwolle beter bescherm tegen hoog water. Totale kosten tot nu toe ruim 370 miljoen euro, waarvan het merendeel door het Rijk wordt betaald. In 2020 moet het klaar zijn.

Rond het Reevediep komt 350 hectare nieuwe natuur met natte graslanden en moerassen waar straks de kwartelkoning en het ijsvogeltje zich thuis moeten voelen. En waarom niet ook mensen, zo dacht de gemeente Kampen in 2004. Aan de monding van het Reevediep werd een prachtig nieuw waterdorp getekend met 1.300 huizen, een supermarkt, een school en een gemeenschapshuis.

Maar dat was buiten Zeven en zijn werkgroep gerekend. De polder Dronthen, waar Reeve moet komen, is een zeldzaam gebied, zegt de 60-jarige geschiedenisleraar, rijdend over de idyllisch slingerende Zwartendijk. Die stamt uit 1300. 'Dit is een van de oudste polders van Nederland. Door hier te gaan bouwen gooi je een eeuwenoud natuur- en cultuurlandschap te grabbel.'

Daar komt bij: Reeve is helemaal niet nodig. 'Kampen wil voort in de vaart der volkeren. Maar de stad groeit veel minder hard dan het college van B&W beweert.' En als er al huizen nodig zijn, dan is er dichter bij de stad nog plaats genoeg, aldus Zeven.

De werkgroep ging in beroep bij de Raad van State en kreeg gelijk: de hoogste rechter oordeelde in 2015 dat Kampen onvoldoende had aangetoond dat bouwen in het buitengebied nodig was. Dat was een gevoelige tik, erkent wethouder Gerrit Jan Veldhoen van de Christen Unie, de grootste partij in de gemeenteraad.

Maar hij houdt vol dat de huizen nodig zijn. Kampen, nu nog 53 duizend inwoners, zal op termijn groeien naar 60 duizend. 'Daar moet je op anticiperen. Wij voorzien een tekort van vijfhonderd woningen in de komende tien jaar.' In die behoefte moet Reeve voorzien.

Met goedkeuring van de gemeenteraad ligt er nu een nieuw voorstel voor gefaseerde woningbouw in Reeve: zeshonderd huizen de komende tien jaar en mogelijk nog eens zevenhonderd daarna.

Maar tot overmaat van ramp zijn uit de lucht nog twee machtige tegenstanders neergedaald: de roerdomp en de grote karekiet, zeldzame rietvogels die aan de monding van het Reevediep in het Drontermeer hun broedgebied hebben. Vlakbij waar Reeve moet komen.

De komst van bewoners en recreanten zorgt voor ernstige verstoring, zegt Herman Koek, voorzitter van de Natuurvereniging IJsseldelta. 'Er wordt uitgegaan van twaalfduizend vaarbewegingen per jaar, precies in het broedseizoen. Daar zijn wij niet blij mee.'

Ook zijn vereniging haalde verhaal bij de Raad van State. En ook hij kreeg gelijk: om de vogels te ontzien mag het laatste stukje Reevediep niet bevaren worden. Slecht nieuws voor de nieuwe Reevenaren en Kampen dat juist hoopt toeristen te trekken met een 'rondje Kampen' varen: over de IJssel door het Reevediep naar het Drontermeer en terug langs Kampen.

De doorvaarbaarheid van het Reevediep is van groot belang, zegt gedeputeerde Bert Boerman van de provincie Overijssel, als medefinancier verantwoordelijk voor de natuurontwikkeling in het gebied. 'Voor de recreatievaart is het Reevediep een heel aantrekkelijke verbinding.'

Speciaal voor de karekiet is nu de vaargeul verlegd en zijn eilanden met rietkragen bedacht die de broedende vogels moeten afschermen. Dat moet genoeg zijn, zegt Boerman. 'We halen 1,6 hectare riet weg en planten 40 hectare nieuw aan.'

De provincie gaat niet over woningbouw, maar Boerman, ook Christen Unie en voorheen wethouder in Kampen, wil benadrukken dat waterdorp Reeve een integraal onderdeel is van het hele project. 'Het voegt iets toe dat er nog niet is in dit gebied.'

Maar de tegenstanders zijn nog lang niet tevreden. De werkgroep Zwartendijk staat klaar om ook tegen de gewijzigde bouwplannen in beroep te gaan, kondigt Zeven aan. 'Dit gaat ze echt niet lukken.' Ook de natuurvereniging houdt haar bezwaren.

De oevers van het Drontermeer zijn beschermd natuurgebied, benadrukt voorzitter Koek. 'Wij vinden nog steeds dat de vogels te veel last hebben.' Nieuw is dat Vogelbescherming Nederland zich achter het protest heeft geschaard, bevestigt een woordvoerder. 'De grote karekiet wordt met uitsterven bedreigd. Als daar iets mee is, zitten we er bovenop.'

Lees terug

Plan voor ambitieuze waterwijk verdeelt Kampen
Een woonwijk aan het water of een fikse financiële strop incasseren. Dat is de keuze waar de gemeenteraad van Kampen woensdagavond voor staat. Het is kiezen tussen 'een gouden kans' voor de stad of het faillissement, waarschuwt wethouder Gerrit Jan Veldhoen.

Mogen rietstroken worden weggehaald voor huizen en een riviergeul?
Alles staat klaar om een riviergeul te graven bij Kampen, maar de Raad van State ligt dwars. Zonder nieuwe zijtak van de IJssel staat de bouw van 1.300 huizen en een jachthaven op het spel.

Ieder ander mens zou er moedeloos van worden, maar Veldhoen blijft optimistisch: wat hem betreft gaat uiterlijk 2019 de schop in de grond. Reeve moet en zal er komen, ook al omdat de financiële belangen groot zijn. Kampen heeft fors geïnvesteerd in plannen en grondaankopen. Als Reeve niet doorgaat, lijdt de stad een verlies van 40 miljoen euro.

Dat financiële argument weegt zwaar, erkent Veldhoen. Maar ook zonder dat blijft hij pal achter het besluit staan om Reeve te bouwen. 'Dit wordt echt iets bijzonders. Wonen aan het water, vlakbij de stad en de snelweg waarmee je binnen een uur in de Randstad bent. Een mooiere plek kun je niet bedenken.' Dat vinden er meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden