Gastcolumn

De lange arm van Turkije weegt zwaarder dan die van Israël

Moeiteloos spreken we van de lange Turkse arm bij marginale politieke partijen die niet veel in de melk te brokkelen hebben, maar wie schrijft er over de lange arm van Israël die zich strekt over gevestigde politieke partijen, ministeries en ambtenaren?

De Turkse president Erdogan tijdens de opening van een nieuwe Turkse ambassade in Mogadishu, Somalië. Beeld afp

De Nederlandse overheid is niet neutraal. Ze doet zich hoogstens voor als neutraal. Dat blijkt onder meer uit de behandeling van AOW-gerechtigden in door Israël bezette gebieden. Omdat Nederland de bezette gebieden niet erkent, geldt het sociale zekerheidsverdrag niet. Als gevolg moeten de AOW-uitkeringen van in de bezette gebieden woonachtigen worden gekort. Minister Asscher reageerde dat het uiteindelijk slechts om vier gevallen gaat.

Wetten zijn niet voor alle gevallen toereikend. Wetten kunnen, als ze absoluut en strikt worden toegepast, ongunstig uitpakken voor uitzonderingsgevallen. Het ontzien van Holocaustslachtoffers is een uiting van menselijkheid. De geschiedenis van de Holocaust weegt zwaar op Nederland, terecht.

Maar dat er, buiten deze groep, 'fouten' zijn gemaakt, dat de postcodecontrole niet werkte, dat uitkeringsgerechtigden niet zouden weten wat de financiële consequenties zouden zijn van wonen in bezet gebied, overtuigt niet. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) trok meerdere keren aan de bel. Ambtenaren werden verzocht om 'maximaal creatief' te zijn, en te zoeken naar een juridische rechtvaardiging. Bij het overtreden van de wet gebruikten ambtenaren woorden als 'niet in overeenstemming met het wettelijk kader', 'zonder juridische grondslag', 'buitenwettelijk' en 'contra legem'. Dat klinkt minder ernstig als 'frauduleus', 'schimmig' en 'crimineel'.

Sinds 2002 probeert men dit vraagstuk buiten de publiciteit om te regelen. Een ruime Kamermeerderheid was deze week nog tegen een debat over de kwestie. Waarom is er zoveel weerstand om transparant te zijn?

Sensitiviteit

In de volksmond spreekt men over de kwestie als 'meten met twee maten' en de 'lange arm van Israël.' Wie rustige termen wil gebruiken, grijpt eerder naar 'rechtsongelijkheid' en een 'buitenlandse lobby'. Dat de Nederlandse overheid druk voelt vanuit de pro-Israël lobby is onmiskenbaar, dat zijn niet mijn woorden, maar die van toenmalige minister-president Balkenende. 'Van Israël bleef je af,' stelt een betrokkene van SVB. Het idee van beheerste technocraten die rationele kosten en baten-overwegingen maken, kan daarbij overboord. Timmermans zat er heel emotioneel in. Asscher is ontstemd, en roept om politieke sensitiviteit.

Moeiteloos spreken we van de lange Turkse arm bij marginale politieke partijen, stichtingen en ook individuele burgers die niet veel in de melk te brokkelen hebben, maar wie schrijft er over de lange arm van Israël die zich strekt over gevestigde politieke partijen, ministeries en ambtenaren?

Jij-bak

Het is een politieke realiteit dat buitenlandse lobby's invloed uitoefenen op interne kwesties. Met andere woorden, de lange Israëlische en Turkse arm bestaat. Het verschil is dat verwijzingen naar de Israëlische lange arm onmiddellijk het verwijt van antisemitisme oproepen, van antisemitische samenzweringstheorieën, terwijl fantasieën over een vijfde colonne, het islamitische Trojaanse paard, cliëntelisme en dubbele loyaliteiten vanzelfsprekend samengaan bij de Turkse lange arm.

Is het een jij-bak om te wijzen op deze inconsistenties of is dit een politieke en sociologische analyse van hoe ongelijkheid werkt? Waarom zijn de permanente verdachtmakingen en insinuaties richting moslims en migranten acceptabel? Waarom zien we etniciteit en religie bij de een, en niet bij de ander? Is het nu een jij-bak om te vragen hoe het precies zit met Marokkaanse uitkeringsgerechtigden? Is het een jij-bak om je af te vragen waarom de lange arm van Israël, Turkije en Marokko niet even zwaar wegen?

Ik wens dat de overheid harder zijn best doet om zich voor te doen als neutraal. En ik wens een overheid zonder favorieten en zondebokken.

Sinan Çankaya is cultureel antropoloog en is als postdoc onderzoeker verbonden aan de VU.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.