De lampions branden weer bij eethuis Fong-Sho

Wat Jan Driessen vooral is bijgebleven van de evacuatie, is de saamhorigheid. 'Ge kunt niet alles uit de portemonnee halen, blijkt.' Na vijf dagen is hij weer thuis in Druten, de tassen met pakjes shag en sigaretten kunnen naar beneden, naar de winkel, waar de vlag uithangt, zoals van zoveel...

RAYMOND van het Groenewoud! hadden ze (even) gedacht toen ik maandagavond tabakswarenzaak Driessen binnenstapte. 'Daar is-ie weer', roept Jan als ik vijf dagen later opnieuw de winkeldeur open. De vlag hangt uit, ME'ers uit Groningen drinken binnen koffie, een vrachtwagen van Van Gend & Loos davert door het straatje, het leven keert weer in Druten.

'Als het droog blijft', had Jan Driessen gezegd, 'geef ik het grootste feest', en dat had ook zo in de krant gestaan. Vandaag komt half Druten hem aan de belofte herinneren. 'En hij', wijst hij naar mij, 'komt dan zingen'.

Ze hadden evacuatie-onderdak gekregen bij de familie Moors in Bergharen. Dat ligt net buiten de gemeentegrens, op het hogere deel van het Land van Maas en Waal. Elke dag was hij even gaan kijken bij de door twee soldaten bewaakte grenspost aan de Meleveldsestraat. 'Net Oost-Duitsland vroeger.'

'Echt fantastisch', hadden ze het er gehad. De eerste twee dagen eigenlijk alleen geslapen, zo moe waren ze. Wat Jan Driessen nog lang bij zal blijven, is de saamhorigheid die met geen geld valt uit te drukken. 'Ge kunt niet alles uit de portemonnee halen, blijkt weer.' Kinderen Driessen sjouwen de eerste tassen met tabakswaren naar beneden, vrouw Driessen sopt een schap.

Bij cafetaria Harry van der Aa tegenover de Heilige Ewalden-kerk had ik maandagavond de laatste kroket van Druten opgegeten. Direct nadat ze vanochtend om zeven uur op de televisie hadden gehoord dat ze terug konden, waren Mandy en haar vader van het Centerpark in Gennep naar Nijmegen gereden om friet, frikadellen, kroketten en bami mee te nemen naar huis. De ovens staan op warm worden. Door het raam zien Mandy en ik een bijna-botsing van twee haastige, met beddegoed volgestouwde auto's op de driesprong naast de kerk.

'Nèrgens bèter dan thuis.' Zo klinkt het op z'n Maas en Waals, en zo had Harry het ook gezegd tegen de reporter van een Amerikaans radiostation, helemaal uit Californië gekomen omdat hij dacht dat heel Nederland onder water was gelopen.

Op mijn tijdelijk woonerf in Druten-Zuid was rond een uur of acht 's ochtends de eerste revacué verschenen, op nummer 14. Een jonge man sjouwt koffers en beddegoed naar binnen. Ze waren eerst bij familie in Ede geweest, later naar kennissen in Beuningen gegaan: met vader en moeder en oma erbij was het in Ede wat te vol geworden. Ja, achteraf is het hele gepak en gedoe voor niks geweest, maar volgens 'de spookverhalen vooraf had het wel drie maanden kunnen duren voordat het water weer weg zou zijn'.

Mijn tijdelijk burgemeester is ook terug, A.P.M. Aelberts, een relativerende man met een snor. Saevis tranquillus in undis, herinnert hij zich van zijn rechtenstudie (en van prins Willem I, wiens devies het was: 'rustig temidden der woelige baren'.

We zitten op zijn kamer in het vrij nieuwe gemeentehuis, een halve kilometer van de Waalbandijk. Beneden het raam ligt een dam van zandzakken: afscherming van het archief. Het grasveldje stond maandag nog blank van het kwelwater.

AELBERTS (50) is sinds maart 1993 burgemeester van Druten, daarvoor vier jaar in Smilde en daarvoor tien jaar wethouder in Nijmegen. Kerst 1993 gaf het polderdistrict de verklaring af: de dijk is slecht maar we houden 'm. Vorig weekeinde meldde het district: wij kunnen de verantwoordelijkheid niet meer dragen; zegt ú het maar. 'Als de polderjongens dat laten weten, ga ik niet zeggen: je overdrijft. Een overtuigend signaal was dat de secretaris van het polderdistrict, bepaald geen paniekzaaier, zelf ook weg wilde met zijn gezin. Dan gaan we evacueren, zeiden we, punt.'

Een paar dagen lang kon hij zich 'l'état c'est moi' wanen, want in dreigende ramptijden is de burgemeester bevoegd tot het uitoefenen van bijna dictatoriaal gezag. 'Zij het in dit geval over mensen die er niet meer waren.' Zijn vrouw bracht de dagen door bij een zus in het Limburgse Bergen, beter gezegd het waterloze Nieuw-Bergen, hij verbleef met tien mensen van de Drutense gemeentesecretarie op het coördinatiecentrum in Nijmegen en de nachten in een hotel.

Nog net op tijd, in de vergadering van 8 december 1994, had de raad van Druten een nieuw rampbestrijdingsplan vastgesteld. Het heeft pico bello gewerkt. 'En al zeg ik het zelf, weet u wat een verstandige beslissing van ons is geweest? Dat we tegen de mensen hebben gezegd: wij adviseren u weg te gaan en morgen wordt het verplicht. Daardoor ontstond er geen paniek. Je moet beseffen dat er voor onze gemeente maar twee uitvalswegen zijn: naar Nijmegen en naar Tiel. De macht aan logistieke middelen die we voor de dinsdagse evacuatie hadden ingezet, bleek helemaal niet nodig.'

Gezien de grote mate van vrijwillig vertrek denkt Aelberts dat het ook in de toekomst zo zal gaan, al kunnen de achterblijvers nu hun gelijk vieren. 'De meeste mensen hier weten wat wassend water is en dat polderjongens niet zo maar iets zeggen.'

Een oud koninklijk besluit van 1825 of daaromtrent gebiedt de burgemeester zijn ambtsketen ook te dragen in tijden van oproer. 'Kun je beter niet doen, hè, dacht ik.' Met geamuseerde verbazing heeft hij de afgelopen dagen op de televisie naar collega's gekeken die met blikkerend spul op de borst hoog bezoek, anderen dan koningin of Sinterklaas, langs het water voerden.

Waar Aelberts zich aan ergerde, was het 'zwarte pieten' van politici die de ander de schuld geven, 'terwijl de Tweede Kamer in unanimiteit verantwoordelijk is voor het achterwege blijven van dijkverbetering'. Hij zat een paar keer in opvangcentra toen de televisie beelden toonde van werkbezoekende delegaties van kamerleden. 'Had je de mensen es moeten horen die zaten te kijken. Een volkomen averechts effect had het. Ik wou dat die politici, recht in de camera kijkend en zonder omhaal van woorden, eens zouden zeggen: we hebben het fout gedaan, we zijn stom geweest.'

Het plan voor de versterking van negentien kilometer Waalbandijk ligt klaar, in overeenstemming met de wensen van de natuurminnaars. Aelberts: 'De tijd is allang voorbij dat zelfs een gepensioneerde dijkgraaf weigerde een stukje dijk af te staan. Ja, dat was hier. Er was een onteigeningsprocedure nodig.'

Veel meer vlaggen worden uitgehangen in Druten, zoals aan de woning van garagehouder Theo Driessen. Hij en zijn vrouw manoeuvreren een driezitsbank de leeggeruimde woonkamer in. Ze waren evacué in Nistelrode, bij mensen die 'de suiker en melk in je koffie wilden roeren, zo bezorgd waren ze'. Dat moet ook niet te lang duren. 'Tot ziens, hè, op het feest van mijn broer.'

In café-restaurant De Gouden Leeuw zit een cameraploeg van Veronica te wachten op de bus met uit Groesbeek te repatriëren bejaarden. Eigenaar Lamers schenkt gratis koffie bij wijze van 'welkomstdrankje'. Bovendien heeft hij nog geen kasgeld - vergeten mee te nemen uit het Centerpark. Mevrouw Lamers neemt een pil tegen haar hoge bloeddruk - had ze vergeten mee te nemen toen ze maandag uit Druten was geëvacueerd. Bier valt voorlopig niet te tappen; eerst moet het water uit de tank worden gepompt. Ook andere drank ontbreekt nog. De groothandel had net als andere zaterdagmiddagen de zaak om 13.00 uur gesloten, en daar is de jongeheer Lamers 'behoorlijk pissig' over.

Aan de voet van de kerk, het hoogste punt van Druten, zie ik de lichtblauwe Sulky M-1 staan die tot woensdag nog op het invalidenparkeerplaatsje van mijn woonerf in Druten stond. Voor de rotonde bij Druten staat een file.

IK RIJD naar Afferden en vind boer Paul van Hoogstraten in de keuken van zijn schitterende boerderij. Net terug. Zijn aardappels waren puik, zeg ik. Hij is wel 'even onderuit gegaan', zegt hij, toen hij dinsdag wegreisde en zojuist weerkeerde. Zijn academische dochters uit Amsterdam hebben al gebeld of ze met de herinrichting zullen helpen.

Op de kruising waar je het dorpje Afferden binnenrijdt, is aan een paal een houten bordje gespijkerd waarop geschilderd staat: 'Welkom thuis! De achterblijvers van Afferden.'

De kerk aan de Maasdijk in Appeltern lijkt een uitdragerij. Mensen van beneden halen hun meubelen en koelkasten terug vanonder het kruis van Christus. Dorpsgenoot Van Grinsven, vertelt Rabobank-directeur Jan van den Bergh, had maandag een heiligenbeeld van zijn sokkel gepakt en op de vloer gezet en gezegd: 'Nou zorg je maar dat het droog blijft, anders ga je d'r aan'.

Van den Bergh braadt rundvlees uit de vrieskist. Van de halve koe die ze een week geleden slachtten. 'Wil je ook wat?' Gisteren had hij het ook geprobeerd, maar dat bleek naderhand een mislukkende poging soepvlees te braden.

Vanochtend had hij de ook in Appeltern achtergebleven vrouw van 88, van oude adel nog, op de hoogte gesteld: 'We zijn weer bevrijd.' Ze zei: 'Wat jammer nou.' Zijn buurman had bij terugkeer tegen hem gezegd: 'Een volgende keer blijf ik ook thuis. Je hebt gelijk gehad: bij de dijk is het veilig.'

Van een boer vlakbij, bij de Blauwe Sluis, waren de koeien begin van de week naar Echteld gebracht en vervolgens, woensdag toen de Tielerwaard ook ontruimd werd, naar Didam. In de verwarring heeft een slager daar tien van zijn beesten geslacht.

Een vrachtwagen van Herton Jan Bieren racet door Druten. Op mijn woonerf fietst om kwart over twee een kind met zo'n hoog vlaggetje achterop. Bevoorradingswagens laden uit bij Edah en Albert Heijn. Om 14.37 uur vertrekt de bus van lijn 85 naar Dreumel vanaf de halteplaats Hogestraat in Druten.

Slagerij Dekker lokt met een bord op de stoep: 'Bij aankoop van 500 gram runderlappen: gratis knuffelbeest.' Het stond er maandag al. Bij Chinees-Indisch Eethuis Fong-Sho branden buiten de lampions. Echtpaar en dochter eten brood uit een grote plastic zak op tafel. Ze zijn in Groesbeek geweest. Beneden hadden ze alles weggehaald, behalve het aquarium. 'Nu is het veilig, hè.' Klanten kunnen direct komen: de keuken is op orde en verse groenten hebben ze al gehaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden