'De lach is dit correctief zelf'

Stel, je bent geïnteresseerd in filosofie. Je gaat regelmatig naar je boekhandel om te kijken wat er aan nieuwe filosofieboeken is verschenen....

Hans Driessen

En dan de hoofdpersoon van het boek: Henri Bergson . De naam komt je misschien hooguit vaag bekend voor (élan vital). Vreemd, denk je dan.

Henri Bergson (1859-1941), in 1927 winnaar van de Nobelprijs voor literatuur, verwierf internationale faam met L'Évolution créatrice (1907), een van de hoogtepunten van de levensfilosofie. Gedurende de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw had hij grote invloed . Bergsonisme werd een begrip voor een levensopvatting. Na de Tweede Wereldoorlog verdween het begrip bijna volledig uit het filosofische discours.

Over Bergson heeft de Pools-Britse filosoof Leszek Kolakowski een bijna schoolse inleiding geschreven, die ronduit stroef leest, wat misschien ook wel op het conto van de vertaler moet worden geschreven. In boeken als dit wordt per definitie uitgebreid geciteerd. Aan de hand van citaten maakt de lezer veelal voor het eerst kennis met de stijl en de redeneertrant van de besproken filosoof; ze kunnen hem prikkelen om het werk van de filosoof zelf ter hand te nemen. Maar citeren is een kunst die Kolakowski, althans in dit boek, slecht verstaat. En daarmee doet hij Bergson onrecht, want die is over het algemeen een goed en helder schrijvend filosoof.

Filosofische auteurs laten zich vaak het best kennen uit hun quasi-secundaire werken over ongebruikelijke onderwerpen. Bergson heeft zich in Le rire (het lachen) over zo'n thema gebogen. Kolakowski wijdt er helaas slechts drie bladzijden aan en citeert er een hoogst ongelukkig geformuleerde passage uit: 'Het komische is die kant van een persoon waardoor hij op een voorwerp lijkt, dit aspect van de menselijke gebeurtenissen dat door zijn strakheid van een bijzondere soort, het zuivere en eenvoudige mechanisme, het automatisme, de beweging zonder leven, imiteert. Het brengt dus een individuele of collectieve onvolmaaktheid tot uiting die vraagt om een onmiddellijke verbetering. De lach is dit correctief zelf.'

Wie daar chocola van kan maken, heeft geen behoefte aan een inleiding als deze en wie het niet kan, wordt van dit boek ook niet wijzer. Een gemiste kans om Bergson te herintroduceren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden