De laatste Lourdestrein

Vijftien wagons is de laatste trein naar Lourdes lang, bij nagenoeg alle dertig deuren op station Maastricht CS staan rolstoelen en rollators. De laatste meters naar de coupé wordt menig pelgrim geholpen door zijn kinderen of door vrijwilligers met fraaie sjaals in 'Maria-blauw'.

Zondag: van spoor 4 in Maastricht vertrekt de laatste pelgrimstrein naar Lourdes. Beeld Arie Kievit

De dochter van mevrouw Annie Geerts-Broeders (74) uit Gilze vertelt hoe haar moeder naar deze reis heeft toegeleefd. Vorige maand lag zij, lijdend aan de chronische longziekte COPD, nog in het ziekenhuis, nu zit ze met zuurstofslangen in haar neus in haar rolstoel op perron 4, klaar voor een bezoek aan de plek waar Maria haar telkens weer kracht verschaft. Dokters geven haar al jaren niet lang meer, echter: in medische prognoses houden ze nooit rekening met de Maagd Maria.

Volgend jaar gaat mevrouw Geerts-Broeders weer naar Lourdes, al weet ze nog niet met welk vervoermiddel. Immers: alleen in de trein kan intensieve zorg worden geboden aan mensen als zij. Vrijwilligers komen naar haar coupé om haar extra zuurstof toe te dienen.

Om en nabij de driehonderd pelgrims vertrekken zondagmiddag met de laatste trein naar Lourdes, geen énkele was liever gaan vliegen. Frans Beeren uit Boukoul (bij Roermond), 79, is nog gezond, maar zal 'van zijn lang zal die leven' niet in een vliegtuig stappen. Zijn vrouw heeft geen vliegangst, maar kan nauwelijks nog lopen. Waar zouden zij zijn zonder de Lourdestrein?

Verzorgers en vrijwilligers helpen zieke en gehandicapte bedevaartgangers. Beeld Arie Kievit

Naar Bernadette en Maria

Chris Hendriks uit Wijchen, een 'jonge' pelgrim van 66, neemt de laatste trein naar Lourdes om 'dat gevoel van saamhorigheid' nog één keer te ervaren - die echte Lourdessfeer, die proef je alleen in de trein. Met het vliegtuig duurt de reis naar Zuid-Frankrijk een uurtje. Maar in een uurtje leer je geen mensen kennen, hoor je geen levensverhalen en word je geen deelgenoot van andermans lief en leed.

Zeg gerust dat vreugde zich mengt met weemoed op zondagmiddag op Maastricht CS. Hier verzamelen zich de laatste Nederlandse bedevaartgangers die door een stem uit 'de radiowagon' zullen worden verwelkomd op de reis 'naar Bernadette en Maria' en die op de cadans van de rails het Weesgegroet gaan bidden.

Kroon op het pastorale spoorprogramma is het samen zingen van het lied Te Lourdes op de Bergen. Zeg gerust: met die laatste trein naar Lourdes vertrekt om kwart over vier 's middags voorgoed een stukje ouderwets Rooms Leven.

Rijke Roomse Leven

Om op de kop af 95 jaar organiseerde de Limburgse Bedevaarten - nieuwe naam: Huis voor de Pelgrim - treinreizen naar Lourdes. Directeur Olivier Dols vertelt hoe zich een paar jaar terug een kwieke 100-jarige dame meldde die Lourdes had uitverkoren voor haar allereerste buitenlandse reis. Een gehoorapparaat bezat die niet, als ze je wilde verstaan zette ze een omgekeerde trechter aan haar oor.

In de tijd van het Rijke Roomse Leven was de treinreis naar Lourdes voor flink wat Nederlandse katholieken de eerste excursie over de grens. Het Lourdes-water dat ze mee terug namen, behoedde katholieke huizen daarna jarenlang voor blikseminslagen en had een weldadige uitwerking op oma's bloeddruk en opa's gewrichten. Een van de mooiste aanprijzingen is van Lourdeswaterliefhebber Gerard Reve: 'Daar knap je van op.'

Godfried Bomans noemde bedevaartsoorden 'praatpalen naar de hemel'. Nergens is de afgelopen anderhalve eeuw méér met de hemel geconverseerd dan in Lourdes, waar Maria in het jaar 1858 maar liefst achttien maal aan de toen 14-jarige Bernadette verscheen.

Het echtpaar Vaes heeft zich geïnstalleerd voor de reis naar Lourdes. Beeld Arie Kievit

Ideaal voor zieken en gehandicapten

In 1921 vertrok de eerste trein met Nederlandse pelgrims, in 1971 het eerste vliegtuig. De treinreis bleef geliefd. Het vliegtuig was ongeschikt voor het Weesgegroet en had geen bedden voor hulpbehoevenden. Die trein met zijn couchettes was ideaal voor de zieken en gehandicapten die van oudsher ruim vertegenwoordigd zijn onder Lourdesreizigers.

In de vroege jaren van de Lourdes-treinen tilden verzorgers en vrijwilligers honderden brancards de trein in. Tegenwoordig sjouwen ze met grote elektrische rolstoelen. In bussen of vliegtuigen laten die zich lastig meenemen, in de Lourdestrein is er een speciale wagon voor.

Dat het Huis voor de Pelgrim met 'pijn in het hart' stopt met de Lourdestrein, heeft maar ten dele te maken met de vergrijzing van pelgrims en de concurrentie van het vliegtuig. Het komt vooral doordat spoorwegen steeds meer moeite hebben bedevaartstreinen tussen de reguliere treinen door te leiden.

Geen voorrang meer

'Het was bijna niet meer te plannen', zegt Olivier Dols. De tijd dat bedevaartstreinen overal voorrang kregen, is lang voorbij. Tegenwoordig moet je zaken doen met spoorwegemployees die bij 'Lourdes' nauwelijks associaties hebben. Het is ook een mentaliteitskwestie: mensen van nu vinden het moeilijk te begrijpen dat je er bewust voor een kiest een reis die snel kan lángzaam te maken.

Voor zieken en gehandicapten start het Huis van de Pelgrim volgend jaar Lourdesreizen in ligbussen met rolstoelliften. Voor mensen die intensieve zorg nodig hebben blijft Lourdes immers de bestemming bij uitstek. Nergens anders zijn zij met zovelen, staan zij overal vooraan en heeft Maria zo'n luisterend oor.

Olivier Dols: 'Alleen van de ontmoeting met al die lotgenoten knappen mensen vaak al op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden