De laatste Linie

Gerard van den Boomen ( 90 ) voerde zijn leven lang strijd. Ook als hoofdredacteur van De Nieuwe Linie. Vijftig jaar na het eerste nummer is er nu eenmalig een online editie. 'We zouden nog steeds nodig zijn'

'We maakten een bevrijdingskrant. Vrij van regenten, vrij van de verkalkte kerk. We streden voor een vrije opvoeding, voor vrije seksualiteit, voor bedrijfsdemocratie. Het feminisme, de studentendemocratisering, het Tweede Vaticaans Concilie dat de luiken in de katholieke kerk opengooide - dat waren bevrijdingsstrijden en we steunden ze allemaal.'


Gerard van den Boomen is 90, maar nog kras als in zijn jonge jaren. Hij heeft De Nieuwe Linie opgericht in mei 1963 en is er alle negentien jaren dat het blad heeft bestaan aan verbonden geweest, waarvan zeventien als hoofdredacteur. Hij eindigde als eigenaar-hoofdredacteur.


In het café de Eland op de Prinsengracht in Amsterdam, tegenover het oude redactielokaal, komen de ouwe knarren van het spraakmakende opinieblad nog geregeld bij elkaar. Daar is het idee geboren nog een keer een Nieuwe Linie te maken. De allerlaatste, het gouden nummer ter gelegenheid van het vijftigste geboortejaar.


Van den Boomen, chef van de nachtredactie van de Volkskrant voordat hij met De Nieuwe Linie begon, klopte met dat idee aan bij Volkskrant-hoofdredacteur Philippe Remarque. Een complete bijlage zat er niet in, wel een digitaal jubileumnummer.


De Nieuwe Linie was een doorstart van De Linie van de jezuïeten, een katholieke orde. De Linie was hun conservatieve, reactionaire spreekbuis. De orde vond het niet meer gepast dat paters er een blad op nahielden, maar wilde wel dat het bleef bestaan. Een pater kreeg de opdracht een nieuw onderdak te vinden en een Dafje om gegadigden te bezoeken.


Hij reed katholieke intellectuelen en uitgevers af, maar vond geen gehoor. Ten einde raad klopte hij aan bij Van den Boomen. Hij kwam snel ter zake, hij zocht leken om De Linie voort te zetten en Van den Boomen was de beoogde hoofdredacteur.


'Pater, ik zet de thee weg en ga de kelder in om de jenever te halen, want dit is ernstig', zei Van den Boomen. Onderweg bedacht hij razendsnel enkele eisen, een volwaardige, onafhankelijke redactie was de voornaamste. Niemand mocht de redactie iets voorschrijven.


Van den Boomen heeft de redactionele onafhankelijkheid altijd verdedigd als een leeuw. Een regenteske commissaris werkte hij 'op slinkse wijze' weg. 'Er waren veel ruzies, ik heb ze met veel plezier uitgevochten.'


De vrijbuiters van De Nieuwe Linie waren links en schreven vrijmoedig en openhartig, ook - en misschien wel met extra plezier - over taboes in de katholieke kerk, als de pil, het celibaat en de rol van de vrouw in de kerk. De Nieuwe Linie was de eerste die schreef over het milieu en schopte, onder aanvoering van Willem Oltmans, tegen prins Bernhard.


Het blad nam het op voor ontwikkelingswerkers, feministen, bijstandsgerechtigden en welzijnswerkers. 'De Nieuwe Linie is een van de uitdagendste bladen van Europa', schreef Time.


In het eerste nummer schreef De Nieuwe Linie al over het celibaat en Roomse censuur. 'We wilden de koers meteen duidelijk maken', zegt Van den Boomen. 'Vrij van vooroordelen, taboes, censuur en belemmerende bindingen', schreef hij in zijn eerste hoofdredactioneel.


Het blad was zo progressief dat ze in Rome verstijfden van schrik. 'We hadden de pech dat de generaal-overste van de Jezuïeten in Rome een Vlaming was en zijn rechterhand voor de Germaanse landen een Nederlander. Die konden ons lezen en schrokken zich het roomse apezuur.'


Van den Boomen had drie paters overgenomen van De Linie. De generaal-overste verbood hen nog langer in het blad te schrijven, waarop twee paters uit de orde traden en bij De Nieuwe Linie bleven.


Ze wilden wel priester blijven. Dat lukte dankzij de progressieve Bossche bisschop Bekkers. Die accepteerde hen als zijn priesters, standplaats Amsterdam. Van den Boomen belde de bisschop om te bedanken. 'Kardinaal Alfrink is er niet zo blij mee, geloof ik', zei Bekkers. 'Geeft niks, monseigneur', zei Van den Boomen. 'Gewoon doorgaan.'De Nieuwe Linie leidde een moeizaam bestaan, het was negentien jaar sappelen. Al na drie jaar was het kantje boord toen de eigenaar en geldschieter, een bankier en avonturier, achter de tralies verdween. Hij werd tot drie jaar veroordeeld wegens oplichting, verduistering en valsheid in geschrifte.De beoogde oplage van 50 duizend is nooit gehaald. Het blad is er niet eens in de buurt geweest, de top was 25 duizend.


De Nieuwe Linie werd steeds eigenwijzer, steeds progressiever, steeds linkser. Daar kwamen nieuwe abonnees op af, maar de oude garde werd erdoor afgeschrokken. 'We schreven over abortus, pornografie, euthanasie. Geen taboe was veilig bij ons. Pedofilie, incest, naturisme - het kwam allemaal ter sprake, tot geluk of verbijstering van de lezer.'


Het blad schopte tegen heilige huisjes en coryfeeën. Toen het de populaire schrijver Godfried Bomans als een 'boze schoolmeester' wegzette, 'muf, belegen en conservatief', kostte dat veel abonnees.


De schrijver Gerard Reve zegde zijn abonnement op uit onvrede over een interview met zijn vader door Ischa Meijer. Hij noemde Meijer een 'jonge mandril, die ternauwernood kan lezen en schrijven, gespeend van elke norm van zorgvuldigheid en fatsoen'. Reve nam het de hoofdredactie kwalijk dat die de mandril had losgelaten op een 'naïeve, argeloze en weerloze' man als zijn vader.


Na vijftien jaar ging de redactie hem als een oude zak zien - althans, dat dacht Van den Boomen - en trad hij terug. Maar de redactie pruimde de nieuwe hoofdredacteur niet en de door en door gedemocratiseerde club dreigde in ruzie te sterven. Wat de redactie op papier beleed, bleek in de praktijk weerbarstiger. Waarna Van den Boomen de touwtjes weer in handen nam.


Uiteindelijk moest ook Van den Boomen de handdoek in de ring gooien. 'Toen de verliezen te groot werden, kon ik het niet meer bolwerken. Ik ben altijd een armzalige redacteur gebleven.'


Over de invloed van De Nieuwe Linie is Van den Boomen stellig. 'We weerspiegelden de vernieuwingsprocessen in de jaren zestig en zeventig. Maar we waren niet slechts een spiegel. De Nieuwe Linie was een brandglas dat versterkte en richting gaf aan wat erop viel.'We hebben al die 19 jaar gevochten voor bevrijding. We zouden nu nog nodig zijn. Nu moeten we ons verlossen van de bankiers. De aarde moeten we bevrijden van uitbuiting. We maken alles op.' Van den Boomen heeft altijd strijd geleverd, zijn hele leven lang. Tegen autoritaire leraren, tegen het 'nee' van zijn vader, die niet wilde dat hij trouwde met een protestantse vrouw. Hij was zestig jaar met haar getrouwd, sinds zes jaar is hij weduwnaar. Hij heeft zes kinderen, zeven kleinkinderen, vier achterkleinkinderen, de vijfde is op komst.


Van den Boomen: 'Ik ben een eigenwijze sodemieter, maar ik heb soms wel gelijk.'


De nieuwe linie

bestond 19 jaar en verscheen voor het laatst in 1982. De ouwe knarren van het blad wilden nog één keer gezamenlijk hun stem verheffen. Eigenwijs, progressief en links als in hun jonge jaren.


- Van de Prinsengracht (column)


- Een bewegend blad


- Opwindende tijden


- Special Crisisberaad 1.Wie betaalt de crisis 2. De weldaad van de crisis (column) 3. Van Klompé tot Asscher 4. De crisis wordt weggemoffeld 5. Naar een barmhartige samenleving


- Zaher Banai


- De hel en de hemel in ons hoofd


- Internationale waarheidscommissie. Aidsbeleid nodig


- Habemus papam


- Hoger onderwijs: van vernieuwing tot vernauwing


- Moet de journalistiek helemaal opnieuw worden uitgevonden?


- Kleur bekennen


- Rustig aan Senaat!


- Wilhelmina: windvaan in de oorlogsherinnering


- BVD handelde tegen eigen 'enge'grenzen


- Brief van Willem Oltmans


- Succes van Bijlmer Boekt


- Hoe is het met de bijen?


- De toestand


Met bijdragen van: Jan Bank, Janhuib Blans, Eddy Bonte, Gerard van den Boomen, Roel van Duijn, Andries de Jong,Ineke Jungschleger, Erik Jurgens, Rudie Kagie, Gerard Klaasen, Anja Meulenbelt, Henk Michielse, Huub Oosterhuis, Christine Otten, Susanne Piët, Theo Salemink, Hein Stufkens, Hans Vervoort, Catharina Visser, Jac Vroemen. vk.nl/nieuwelinie


SATIRE

In 1968 kwamen Thomas Rap en Hans Keller met het idee om de achterpagina van DNL in te ruimen voor satire. De Toestand werd gevuld met losse satirische stukjes, pastiches en lijstjes. Sommige onderdelen van de satirisceh achterpagina werden later apart gebundeld. Een bundeling van vijftig lijstjes werd los uitgegeven in oktober 1970, net als Zuster Belinda en dokter Dushkind,een pastiche van een doktersroman. Ook de rubriek Niet-tegenstaande-desalniettemin van Henk Bongaarts was een succes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden