Reportage Streekziekenhuis in nood

De laatste baby van het Refaja

Het personeel van de kraamafdeling verlaat voor het laatst het Refaja ziekenhuis. Ze worden uitgeluid met een erehaag en een minutenlang, ovationeel applaus. Beeld Foto Harry Cock / de Volkskrant

Wegens een tekort aan kinderartsen sluiten de kinder- en kraamafdelingen van de ziekenhuizen in Stadskanaal en Hoogeveen. Het begin van het einde, vrezen inwoners en personeel. Is er nog toekomst voor streekziekenhuizen?

‘Over drie uur gaan we dicht, maar er moet nog wel een kind uit’, zegt gynaecoloog Marjon Riksen. In verloskamer 1 is de ontsluiting gelukkig al 10 centimeter. ‘Dat komt goed.’ 

Meer dan tienduizend baby’s werden hier de afgelopen vijftig jaar geboren. Linda, Aron en Peter heetten ze. Wesley, Samantha en Marco. Margot, Denly en Joyce. Maar dit zal de laatste baby zijn die ter wereld komt in het Refaja-ziekenhuis in Stadskanaal. De afdelingen klinische verloskunde en klinische kindergeneeskunde sluiten om 18.00 uur voorgoed.

Volgende maand volgen dezelfde afdelingen in het Bethesda-ziekenhuis in Hoogeveen. Treant Zorggroep gaat de kindzorg concentreren in het Scheper Ziekenhuis in Emmen, 35 kilometer verderop. 

De reden: een nijpend tekort aan kinderartsen. In Emmen, niet in Stadskanaal. Maar het Scheper ligt centraler, is groter en heeft meer faciliteiten. En zo wordt het Refaja het kind van de rekening. ‘We staan met onze rug tegen de muur’, aldus bestuursvoorzitter Carla van de Wiel in een verklaring. ‘Patiëntveiligheid gaat altijd voor.’ 

Hommage

Als een hommage aan een halve eeuw geboortezorg riep Riksen ouders op een foto in te sturen van hun in het Refaja geboren kinderen, toen en nu. De respons was overweldigend: ruim duizend foto’s ontving ze. De eerste tweeling, een trits broers, verkreukeld en pas gewassen nieuw leven: het ziekenhuis hangt er vol mee. Riksen hangt er zelf ook, in handen van zuster Nijhof, 48 jaar geleden. 

‘Ons Refaja’, zeggen ze in de Kanaalstreek en Westerwolde. ‘Hier zijn zoveel levens begonnen’, zegt de gynaecoloog. ‘Het hart wordt uit het ziekenhuis gerukt.’

Gemeenteraden, huisartsenorganisaties en patiëntencollectieven verzetten zich. Maar minister Bruno Bruins (Medische zorg) wilde de sluiting niet afwenden. Ingrijpen moet pas als verloskundige zorg niet meer binnen 45 minuten reistijd beschikbaar zou zijn, zei hij in antwoord op Kamervragen. ‘Dat is niet het geval.’

Landelijk is er geen tekort aan kinderartsen, zegt woordvoerder Selma Hoekstra van Treant. ‘Maar ze willen niet naar het noorden komen. We hebben er enorm hard aan getrokken, bureaus ingeschakeld, maar het is niet gelukt.’

Marjon Riksen hangt de laatste foto's op van de ruim duizend die ze heeft gekregen van mensen die ooit geboren zijn in het Refaja ziekenhuis. De kinderafdeling wordt gesloten. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Slecht huwelijk

Toch speelt er meer. De fusie uit 2011 tussen Stadskanaal, Hoogeveen en Emmen is nooit een gelukkig huwelijk geweest. De ziekenhuistak van Treant maakt al vier jaar verlies, wat heeft geleid tot miljoenenbezuinigingen en het verdwijnen van 93 arbeidsplaatsen. De kinderartsen in Emmen kregen bovendien onderling heibel. En dan was er ook nog bestuurlijke turbulentie. Het helpt allemaal niet mee als je kinderartsen naar de periferie van Groningen en Drenthe wilt lokken. ‘Maar die kwesties zijn door kandidaten die we probeerden te werven nooit als reden genoemd’, zegt Hoekstra.

In Meppel en Dokkum sloten de kraamafdelingen al in 2012, in het St. Antonius in Nieuwegein is bevallen sinds april tijdelijk niet mogelijk wegens een gebrek aan personeel. Dat is geen uniek probleem voor streekziekenhuizen, zegt Bert Kleinlugtenbeld. Hij is voorzitter van de Samenwerkende Algemene Ziekenhuizen (SAZ), de koepel van zo’n dertig regioziekenhuizen van Scheemda tot Terneuzen.

‘Ook in umc’s worden noodgedwongen OK’s gesloten. Sommige artsen vinden het werk in een groter ziekenhuis met complexe ingrepen uitdagender. Een grote groep dokters kiest voor de sfeer van een regionaal ziekenhuis.’

Bestaansrecht

Volgens de SAZ-voorzitter is het bestaansrecht van streekziekenhuizen niet in het geding. In veel regionale ziekenhuizen neemt de vraag naar zorg juist toe, omdat umc’s en andere zogeheten topklinische ziekenhuizen in grote steden zich steeds meer toeleggen op complexe ingrepen en basiszorg afstoten, zegt Kleinlugtenbeld, tevens bestuurder van ziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten.

‘We willen allemaal zorg dichtbij, dat is een verworvenheid. Maar één griepepidemie en het slibt meteen dicht.’ Meer zorgen maakt hij zich over de strenge eisen die aan de bemanning van de spoedeisende hulp worden gesteld. Dat is voor een ziekenhuis met minder specialisten niet op te brengen, is de vrees.

Specialisatie, taakverdeling en samenwerking tussen ziekenhuizen onderling is niet alleen onvermijdelijk, maar ook wenselijk, zegt Kleinlugtenbeld. Voor veel ingrepen zijn regionale ziekenhuizen minstens zo goed als en goedkoper dan topklinische of academische ziekenhuizen. Voor de kwaliteit van hoog-complexe niet veelvoorkomende zorg is het echter noodzakelijk dat ingrepen vaak genoeg worden uitgevoerd.

Verloskamer in het Refaja ziekenhuis. De kinderafdeling wordt gesloten. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Regiovisie

In Stadskanaal is de vrees dat het verdwijnen van de kraamafdeling het begin van het einde is voor het ziekenhuis dat ooit voor Philips een vestigingsvoorwaarde was. ‘Nu nemen ze ons personeel mee naar Emmen, straks blijft hier alleen een stapel bakstenen over’, zegt Henri Veldpaus van actiegroep Red ons Refaja. ‘Blijkbaar levert verloskunde niet genoeg op.’ Onder de noemer ‘De zorg is van ons’ broedt een groep lokale ondernemers met de stichting Maatschappij en Onderneming (SMO) op plannen om het Refaja te behouden.

De ziekenhuizen van Delfzijl en Winschoten gingen recentelijk op in een nieuwe fusielocatie in Scheemda. ‘Clusteren’ is ook het kernwoord in de ‘regiovisie’ van Treant. Daarin is slechts nog plaats voor één nieuw interventiecentrum voor acute, complexe en klinische zorg. 

Toch is sluiting van het Refaja niet aan de orde, verzekert woordvoerder Selma Hoekstra. Zwangere vrouwen kunnen voor voor- en nazorg nog steeds in Stadskanaal terecht. Ook de polikliniek kinderzorg blijft. Het Refaja heeft bovendien net vier nieuwe operatiekamers en een nieuwe afdeling kortdurende zorg voor ouderen. ‘Het is geen aflopende zaak.’

Erehaag

Na sluitingstijd worden emotionele kinderartsen, verloskundigen, gynaecologen en verpleegkundigen uitgeluid met een grote erehaag en een minutenlange ovatie bij de hoofdingang. Renske Laroo houdt een hand op haar dikke buik. Zij en haar man zijn uit dank gekomen met dochter Nova, anderhalf jaar geleden hier geboren. Dat is niet weggelegd voor haar broertje of zusje, dat in november verwacht wordt. ‘We zijn al bij een informatieavond in Emmen geweest, maar daar kregen we te horen dat er niet genoeg plek is. Assen dan? Het geeft toch onzekerheid.’

Nagekomen bericht van gynaecoloog Riksen: om 17.05 uur werd een gezonde baby geboren. Moeder en kind maken het goed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.