De kwestie-koekje

Het enorme televisiesucces (en daarmee de invloed) van hondenfluisteraar Cesar Millan leidt tot beroering onder hondentrainers. Millan is van het corrigeren, maar anderen, onder wie Martin Gaus, juist van het belonen. Wat nu?

'Ik ben helemaal niet jaloers op Cesar', zegt Martin Gaus. 'Ik heb respect voor hoe hij het heeft aangepakt. Er zit een briljant marketingconcept achter. Die man verdient miljoenen. Ik heb gehoord dat Cesar zelfs president van de Verenigde Staten wil worden.'


Cesar is Cesar Millan (41), de hondenfluisteraar. In zijn programma The Dog Whisperer, dagelijks te zien op National Geographic, verandert hij onhandelbare monsters in schoothondjes. Het onzekere baasje wordt een dominante pack leader - de leider van de roedel. De hond ligt in een 'calm and submissive state' aan zijn voeten.


Vanavond en morgen is Millan in Nederland, waar hij drie keer een show geeft in een uitverkochte Heineken Music Hall. Zijn boek Cesars aanpak, waarvan de vertaling vorige week verscheen, staat deze week op nummer zes in de toptien van meestverkochte boeken in Nederland.


Millan werd geboren in Culiacán, in Mexico. Hij woonde op een eenvoudige boerderij, keek vaak naar Lassie en Rin Tin Tin en stond al op z'n 13de bekend als 'El Perrero', de hondenjongen. Als jonge twintiger immigreerde hij illegaal naar de Verenigde Staten om, zoals hij schrijft in Cesars aanpak, 'de beste hondentrainer ter wereld te worden'.


En waar kon dat beter dan in de Verenigde Staten? Een hondengek land - er wonen er meer dan 65 miljoen. Jaarlijks spenderen Amerikanen volgens The New York Times in totaal 40 miljard dollar aan hun huisdieren.


Jada Pinkett-Smith, de vrouw van Hollywoodacteur Will Smith, was een van de eerste klanten van Millan. Hij leerde haar roedelleider worden over haar vier Rottweilers en ze werden vrienden. Zij gaf hem het advies Engelse les te nemen en raadde zijn diensten aan bij prominente hondenbezitters, zoals Transformers-regisseur Michael Bay, die moeite had met de opvoeding van zijn Engelse dog.


Inmiddels heeft Millan - 1.65 meter, ringbaardje, hagelwitte tanden, diamantje in z'n oor - een imperium opgebouwd. Behalve het televisieprogramma (inmiddels bezig aan het zevende seizoen) zijn er zes boeken, tientallen dvd's, theatershows over de hele wereld, een glossy, online videotrainingen en een eigen stichting. Millan is, kortom, de Oprah Winfrey van de honden. En zij is een van zijn bewonderaars.


Daarnaast is er een enorme collectie Millan-merchandise: kalenders, hondenriemen, hondenspeeltjes, matjes met vulling van orthopedische gel en T-shirts voor het baasje met in grote letters de opdruk 'pack leader'. De Amerikaanse dierenwinkelketen Petco (ruim duizend winkels) verkoopt speciaal 'dog whisperer' hondenvoer met biologische ingrediënten. Volgens analisten is het imperium nu al meer dan 100 miljoen dollar waard - en Millan zegt dat hij nog maar net is begonnen.


Zijn critici vinden de bijnaam Dog Whisperer niet toepasselijk, want Millan fluistert niet. De hondenfluisteraar legt de hond soms dwingend op de rug, onder het motto 'surrender and give up'. Hij geeft af en toe een tikje. Hij sist een kenmerkend tssst. En Millan maakte gebruik van elektrische halsbanden, waarmee je schokken kunt toedienen. Televisiepresentator en hondentrainer Martin Gaus uitte in januari bij Pauw & Witteman harde kritiek: 'Schokken toedienen is volstrekt uit den boze. Dit hoort niet.'


Volgens de tegenstanders is een onderdanige hond geen blije hond. Als Millan langskomt om een onhandelbare hond te 'rehabiliteren' is de hond niet onder de indruk, maar 'in wezen doodsbang', zei Gaus bij Pauw & Witteman. 'Bij onze vriend Cesar gaat de staart tussen de poten. De hond ervaart stress.'


In 2006 zond SBS6 een programma van Millan uit, onder de naam De opvoedpolitie voor dieren. Het Platform Verantwoord Huisdierenbezit (PVH) kwam namens organisaties van hondengedragsdeskundigen toen al in opstand en diende een petitie in bij de zender. Ongewenst gedrag fysiek corrigeren, zoals Millan doet, is volgens het platform onverantwoord.


In een toelichting ('Waarom zijn wij toch zo tegen de methoden van Cesar Millan?') roept het PVH hondeneigenaars op niet naar Millan te luisteren. 'U heeft toch voor uw hond gekozen omdat u veel van honden houdt? Kies dan nogmaals voor uw hond en laat u niet allerlei commerciële praatjes aanleunen die heel goed zijn voor de portemonnee van die persoon, maar ten koste gaan van het welzijn van uw hond en meestal uiteindelijk van het gezin.'


Naar aanleiding van Pauw & Witteman kreeg de kritische Gaus dreigmailtjes van Cesar-fans. Aan de telefoon drukt hij zich nu genuanceerder uit. 'Er is ook veel goed aan Cesar. Zijn timing is uitstekend, hij weet precies wanneer hij moet ingrijpen. Met zijn boodschap dat elke hond recht heeft op een hondwaardig leven ben ik het helemaal eens.'


Maar Gaus verzet zich nog steeds tegen het corrigeren van Millan op basis van de roedeltheorie. In een ideale situatie is de mens de dominante roedelleider en de hond onderdanig, zegt Millan. Als een hond zich dreigend gedraagt, betekent dat dat hij het leiderschap van zijn baasje niet accepteert. Corrigeren is dus nodig. Gaus: 'Het ongewenste gedrag stopt even, maar intern blijft er een vuurtje smeulen.'


De roedeltheorie is gebaseerd op wetenschap van veertig jaar geleden, toen onder invloed van de Amerikaanse onderzoeker Dave Mech werd aangenomen dat er in wolvenroedels veel werd gevochten, net zo lang tot één dominante 'alfahond' het leiderschap had veroverd. Mech noemt het concept 'alfahond' op zijn eigen website inmiddels achterhaald, maar het is hem niet gelukt zijn invloedrijke boek over dit onderwerp uit de handel te laten nemen. Er verschijnen nog steeds herdrukken.


Gaus: 'Wolven leven in gezinsverbanden. Iedere wolf doet waar hij het beste in is. Dat dient het algemeen belang. Conflicten worden juist voorkomen. Als er toch een conflict ontstaat, trekt één wolf zich terug en begint een nieuwe roedel. Gevochten wordt er zelden.' De wetenschappelijke wereld heeft volgens Gaus geprobeerd het gesprek met Millan aan te gaan - zonder resultaat. 'Hij is zó groot geworden dat hij het heel moeilijk is om zijn verhaal te veranderen. Macht corrumpeert.'


Dertig jaar geleden ging Gaus overigens net zo te werk als 'die meneer Cesar', zegt hij. Hij kwam later moeizaam tot andere inzichten. 'Je moet je levensovertuiging opzijzetten. Toen ik besloot in mijn hondenscholen te stoppen met corrigeren, riskeerde ik een faillissement en had ik ruzie met mijn trainers.'


Gaus benadert de hond nu uitsluitend positief. Gewenst gedrag wordt beloond, ongewenst gedrag genegeerd. 'Als een hond voor het uitlaten als een debiel aan het blaffen slaat, moet je gewoon gaan zitten totdat hij ophoudt. Als hij stopt, krijgt hij als beloning een nieuwe kans om mee naar buiten te mogen. Een kind geef je als je verstandig bent ook geen timmer voor z'n hersens bij ongewenst gedrag. Heb geduld.'


Om de immense populariteit van Millan maakt Gaus zich grote zorgen. Van de 1,8 miljoen honden in Nederland wordt volgens Gaus de helft verkeerd opgevoed. 'We waren op de goede weg, maar hierdoor wordt de klok dertig jaar teruggezet. Het aantal hondenbeten is nu weer aan het toenemen. Dat vind ik vreselijk. Die harde hand spreekt blijkbaar aan, net als de roedeltheorie, maar mensen hebben gewoon geen idee.'


Een positieve benadering werkt niet altijd, werpt Greet Abbink-Burgers tegen. Ze is Cesar Millan Ambassadeur voor Nederland. De man van Abbink-Burgers is schaapherder en daarom zijn er in huis (en buiten in kennels) twaalf honden, border collies en Altdeutsche Hütehunde, die worden opgevoed volgens Cesar's way. 'Anders zou het een zooitje worden. Als één van mijn honden een schaap aanvalt, moet je corrigeren. Van sommige hondentrainers mag je tegenwoordig zelfs geen foei meer zeggen. Dat noem ik doorslaan.'


De kritiek van Gaus en anderen kent ze uiteraard ook. Op haar website schreef Abbink-Burgers dat ook zij haatmailtjes ontving na de uitzending van Pauw & Witteman: 'Diverse mensen die hun reacties onderschreven met 'kynologisch gedragsadviseur' wensten dat Cesar, onderweg naar Nederland, met het vliegtuig zou neerstorten.'


Over de elektrische halsbanden die Millan ooit gebruikte wordt volgens Abbink-Burgers onterecht 'spastisch' gedaan. 'Cesar gebruikt zo'n ding één keer en hij is een dierenbeul, maar in Amerika zijn er hondenscholen die uitsluitend met dat soort halsbanden werken. Het zijn geen stroomstoten waardoor een hond kermend op de grond ligt, maar kleine elektrische pulsjes. Die zijn in eerste instantie pijnloos. Pas als een hond een plaat voor z'n kop heeft en niet wil luisteren, geef je een hardere puls.'


Bij de shows in de Heineken Music Hall is Abbink-Burgers achter de schermen aanwezig om te helpen. Vorig jaar deed ze dat ook al in Engeland. Tijdens de shows ontpopt de hondenfluisteraar zich als 'een stand-up comedian', zegt Abbink-Burgers. 'Hij is enorm humoristisch. En in de omgang is hij lief, rustig en charismatisch. Het is iemand waar je tegen op kijkt, maar hij staat open voor kritiek en is nieuwsgierig. Cesar is echt een heel fijne man.'


Het wordt lastig de opmars van The Dog Whisperer te stoppen, en dat is Martin Gaus ook niet van plan. Maar hij komt, na jaren, wel terug op televisie. 'Een jaar of zeven geleden is de publieke omroep min of meer gestopt met het uitzenden van dierenprogramma's, omdat de commerciëlen het wel zouden doen. Die lieten het tot nu toe afweten. Toen de TROS Natte Neuzen terug op televisie wilde brengen, heeft de netmanager het tegengehouden.' Gaus is inmiddels akkoord met een commerciële omroep (hij wil niet zeggen welke) over een herstart van Natte Neuzen, maar dan onder een andere naam.


Een laatste tip van Martin Gaus: bij mensen werkt het net als bij honden. 'Hoe leer je je man dat hij z'n was in de wasmand moet doen? Het draait om complimenten en belonen.'


Geef je de man een koekje? Nee, zegt Gaus. 'Een koekje volstaat niet om zo'n gewoonte te veranderen. Je kunt de heren ook op andere manieren motiveren, hoor.'


Elke vrijdag om 21.00 zendt National Geographic Channel twee nieuwe afleveringen van The Dog Whisperer uit. Oude afleveringen worden dagelijks meerdere keren herhaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.