de onderneming

De kweker die zich niet liet scheren

De plantjes van Koppert Cress zijn een exportsucces als in 2011 de vrees voor de EHEC-bacterie op het bedrijf afstraalt. Jaren van crisis volgen. Maar dan wordt de zwarte bladzij omgeslagen.

Beeld Foto Cigdem Yuksel

Hij is bepaald niet bang uitgevallen. De meeste van zijn plantjes heeft Rob Baan (58) immers zelf vanuit de meest onherbergzame plekken naar zijn hypermoderne kas in het Westland gehaald. Toch kijkt hij opeens zorgelijk rond. Tussen de rijen met duizenden kleine stekjes meent hij de dagpauwoogvlinder te zien. Het beestje vindt het prettig om in dit warme oord eitjes te leggen, maar kan Baans hele oogst verpesten. 'Het ding heeft maar een kiertje nodig. Dat zou me 20 duizend euro kosten.'

Dat hij waakzaam is, heeft nog een andere reden. Zoals die vlinder kunnen ook op zakelijk gebied de problemen en het onheil ogenschijnlijk vanuit het niets opdoemen - en iemands bedrijf op het spel zetten.

Het is 2002 als Baan, die jaren als marketingman rondreisde voor de Zwitserse zadenhandelaar Syngenta, de overstap maakt naar het ondernemerschap en het bedrijf Koppert Cress overneemt. Het dan nog kleine bedrijf produceert radijskiemen. Baan heeft grotere plannen: exotische bladgroenten produceren, zogeheten cressen, voor op het bord in luxe restaurants. Hij backpackt er de hele wereld voor af. Meestal alleen.

Met een grote pincet reikt hij een minuscuul plantje aan dat wel iets weg heeft van tuinkers . 'Dit is de Accla cress. Die heb ik in Peru gevonden, op mijn knieën in de moestuin van mijn tolk.' Het bladgroen proeven geeft een indruk alsof je een sinaasappel op je tong hebt. Een in China ontdekte soort smaakt naar beukennootjes. 'Beeld je in dat je op een druilerige herfstdag door het bos loopt. Geweldig toch?'

Vegetarische oesters

In de culinaire wereld slaan zijn producten aan, mede doordat de oud-marketingman er mooie verhalen bij verzint. 'Het heeft niet altijd met de echte oorsprong van de plant te maken, maar chefs vinden het geweldig om er gasten mee op het verkeerde been te zetten en te experimenteren met smaken.' Zo gaat zijn groente die naar oesters smaakt over de toonbank als 'vegetarische oesters'.

In plaats van naar al die koks toe te reizen, investeert hij in een groot fornuis en bouwt hij een van zijn kassen om tot luxueus proeflokaal. Daar ontvangt hij koks en leerlingen vanuit Japan tot de Verenigde Staten. De orders lopen binnen en het bedrijf groeit als kool.

Van een omzet van 2 miljoen euro in 2002 nemen de verkopen in acht jaar toe tot 12,7 miljoen euro. In 2010 realiseert hij een winst van meer dan 10 procent. Een exportsucces, want 90 procent van zijn producten gaat naar het buitenland en komt terecht bij zo'n twintigduizend restaurants. 'We zitten in negentig landen.' De belangrijkste afzetmarkten blijven de Benelux, Duitsland en Engeland.

Onheil

Om de Amerikaanse markt te veroveren opent Koppert Cress een kas in New York. Er komen plannen voor kassen elders in de wereld. Om de vraag aan te kunnen breidt Koppert Cress uit in het Westland. Met zijn zakenpartners Theo Cuppen en Altai Lin, die samen de helft van de aandelen hebben, is hij volgens het jaarverslag van 2010 voornemens om in totaal 28 miljoen euro in het bedrijf te steken. Huisbank ING verstrekt hun een krediet van 22,5 miljoen euro.

Dan slaat het onheil toe. Begin 2011 - de bouw van de nieuwe kas in thuisbasis Monster is net begonnen - schrikt de EHEC-bacterie Europa op. Tientallen slachtoffers overlijden. Het leidt voor tuinders tot een strop. Hoewel Koppert Cress er niets mee te maken heeft, wordt zijn concern extra hard getroffen, zegt de zakenman. In Duitsland wijzen de autoriteiten al snel naar een biologische teler van taugé als de bron. Taugé valt, net als Baans plantjes, onder de kiemgroenten. 'Niemand was voor rede vatbaar. Opeens waren alle kiemsoorten en dus ook mijn producten verdacht.'

Dezelfde politici die een jaar eerder nog allemaal met hem op de foto wilden, gooien volgens hem olie op het vuur. Van een voorbeeld voor de tuinbouw is Baan opeens verdacht. Hij meent zich te herinneren hoe de toenmalige staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, Henk Bleker, bij Knevel & Van den Brink opriep om exotische groenten maar liever te mijden. 'Ik ben er nu nog kwaad over.'

De epidemie wordt in de kiem gesmoord, maar acht maanden lang liggen de verkopen praktisch stil - terwijl de rekeningen wel betaald moeten worden. Eind 2011 staat er onder meer een rekening open van ruim 3 miljoen euro voor de bouw van het pand. Zijn eerste maatregel is alles tijdelijk stopzetten. 'We hebben over de gaten in het dak plastic geplakt, tegen de regen. Het leek hier net een Griekse bouwput.'

Hij laat onderzoek doen om aan te tonen dat zijn spullen geen gevaar opleveren. Zodra de EHEC-crisis uitbreekt, begint hij te bellen met klanten. Met hulp van een camerateam maakt hij filmpjes, die hij op YouTube zet en naar koks stuurt. 'Sommigen zeggen dat je stil moet zitten als je geschoren wordt; mijn advies is juist om je niet te laten scheren.'

Nu alle aandacht in zijn 'crisismanagement' gaat zitten, groeien andere problemen in het bedrijf door. De Amerikaanse tak loopt niet goed. Een octrooizaak leidt tot financiële tegenvallers. En er speelt een probleem met de accountant over waardering van de zaden die hij inkoopt, waardoor Koppert Cress geen goedkeurende verklaring krijgt. 'Alles kwam even op een heel slecht moment.'

In 2011 en 2012 groeit de omzet nog wel, naar respectievelijk 14,6 miljoen en 18,7 miljoen euro. Ook maakt hij nog steeds winst. De cijfers zijn echter niet stevig genoeg om de dure banklening te rechtvaardigen.

Beeld Foto Cigdem Yuksel

Uitbreiding

Toch houdt hij het hoofd boven water. Door een achtergestelde lening van zijn zakenpartners om te zetten in eigen vermogen versterkt hij de balans met een kleine 5 miljoen en weet hij de bank te vermurwen. Die wil wel graag dat hij een deel van de waarde van zijn Amerikaanse onderdeel afschrijft. 'We werden gedwongen te focussen. Gelukkig hebben we geen mensen hoeven ontslaan.' Ook zegt hij zich in te spannen voor een goedkeurende verklaring over 2013.

Dit jaar groeit zijn bedrijf naar eigen zeggen weer met 12 procent en is er ruimte om weer aan uitbreiding in het buitenland te denken. 'Over tien jaar, als ik met pensioen ben, wil ik met mijn vrouw de locaties rondreizen en trainingen geven.'

In Japan opent binnenkort een kas en hij heeft een contract gesloten met een bedrijf uit Turkije. Die samenwerking dient om onder de recente Russische boycot uit te komen. Hij exporteerde voor 'ongeveer een miljoen euro' naar vooral restaurants in Sint-Petersburg en Moskou. 'Ik heb mijn Turkse vriend mijn rolodex gegeven.' Hij geeft bij buitenlandse activiteiten zijn merk in franchise. 'Dan spreid ik risico's.'

De vlinder in de kas blijkt loos alarm. Maar behoedzaam zal hij voorlopig wel blijven. 'Het was de zwarte bladzijde in ons leven. Ik ben niet zo snel van mijn stuk te krijgen, maar in die dagen had ik donkere gedachten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden