De kunst, zij moet weer veel

Waarom zouden kunst en cultuur eigenlijk met belastinggeld overeind gehouden moeten worden? Of, om het wat deftiger uit te drukken: 'Er is sprake van een zoektocht naar een nieuwe legitimering voor de overheidssteun aan kunst en cultuur.' Dat schrijft de Raad voor Cultuur in zijn advies aan staatssecretaris Halbe Zijlstra over de bezuinigingen.


In het vinden en zo nodig aanpassen van die legitimatie heeft de kunstwereld de tijdgeest altijd goed aangevoeld. De laatste tijd wordt vaak geschermd met de term 'r&d', research and development. De onderzoeksafdeling is de belangrijkste tak van een bedrijf, daar komen de nieuwe ideeën vandaan. Zo moeten we ook de kunsten zien, als de 'r&d' van onze maatschappij. Als een bedrijf bezuinigt, houdt het die afdeling altijd overeind.


De Raad haalt in zijn advies nog zwaarder geschut van stal: wie de kunst niet steunt, loopt het risico op etnische rellen en erger. Want onze culturele identiteit staat tegenwoordig permanent ter discussie. De overheid zou volgens de Raad die discussie 'op zelfkritische wijze' moeten stimuleren, 'ook om een voortdurende dreiging van een gewelddadige clash tussen culturen af te wenden'. Zo'n zelfkritische discussie, vindt de raad, is bij uitstek de taak van de kunsten. Wie daar op bezuinigt, zet niets meer of minder dan de kwaliteit van de democratie op het spel.


Zelfs de tot voor kort zo wezenlijk geachte autonomie van de kunsten offert de Raad er voor op. Het autonome schoonheidsideaal, de artistieke vernieuwing in dienst van de vooruitgang, ze doen er minder toe dan kunst die openheid, experiment, diversiteit en confrontatie bevordert.


De kunst, zij moet weer veel.


Hoogleraar Kunst en Recht Inge van der Vlies van de Universiteit van Amsterdam vindt dat de Raad de aard van de kunsten ondergraaft. De koppeling die hij maakt tussen kunst en democratie vindt zij veel te direct. 'Het uiten van meningen draagt bij aan de democratische gedachtevorming, maar dat wil niet zeggen dat het ontwikkelen van gedachten op de democratie zou moeten zijn gericht', schrijft Van der Vlies op de weblog publiekrechtenpolitiek.


'Je zou toch veel gedachten niet meer verder kunnen ontwikkelen als je je direct zou moeten afvragen of je daarmee de democratie verder helpt. Het is juist de autonome gedachteontwikkeling die voor het beginsel van de democratie van belang is en waarbij sommige denkbeelden uiteindelijk direct voor de democratie van belang kunnen zijn.'


Dat geldt volgens Van der Vlies wellicht nog sterker voor de vrijheid van artistieke expressie. 'De raad lijkt zo, in een beweging, zowel de vrijheid van kunst als de democratie aan te tasten. Die laatste gaat er immers onder lijden als er geen vrije ideeën meer zijn.'


Wat de Raad ziet als de ultieme legitimatie van het kunstbeleid - want wat kan er nu belangrijker zijn dan het in stand houden van de democratie - lijkt door Van der Vlies weer onderuit gehaald te worden.


De zoektocht is nog niet voorbij.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden