De kunst van het weglaten

De omslagen die Dick Bruna voor de Zwarte Beertjes ontwierp, wekken op aangename wijze het slapende geheugen. Dodemans dollars van Havank lazen we op kostschool, begin jaren zestig....

Blader door Zwarte Beertjes Book Cover Designs by Dick Bruna en het antwoord ontvouwt zich reeds na een paar pagina's. De tekenaar, die wereldwijd vooral bekend is als 'de vader van Nijntje' en daarmee een fortuin van tientallen miljoenen vergaarde, is tevens een begenadigd grafisch ontwerper die in zijn jongere jaren ruim tweeduizend duurzame boekomslagen ontwierp. En dus zijn ze meteen maar allemaal in het eerdergenoemde boek afgedrukt, aangevuld met de geestige en grafisch eveneens ijzersterke affiches die de Zwarte Beertjes destijds mede naar een miljoenenoplage stuwden.

Een van de mooiste (uit 1968) bestaat uit een groot zwart vlak met in de rechterbovenhoek een zwart beertje dat achter een verlicht venstertje in een boek is verdiept. Het affiche bevat geen letter tekst. De kijker begreep het ook zonder woorden; het beertje van Bruna was een icoon geworden.

Als een van de eerste Nederlandse uitgeverijen bracht A.W. Bruna en Zoon in 1955 het pocketboek op de markt. In de volgende twintig jaar zou Dick Bruna jaarlijks om en nabij honderd omslagen ontwerpen voor de almaar groeiende (detective)reeksen die onder het imprint Zwarte Beertjes het licht zagen.

Het silhouet van een sigarenrokend mannetje met pientere oogopslag geldt als het kenmerk van de Havank-serie; op de covers van de Maigret-reeks staat steevast een pijp waarin de ontwerper bij voorkeur de belettering onderbrengt, terwijl de Saint van Leslie Charteris wordt verbeeld door een getekend figuurtje met een halo boven zijn hoofd. Lijnvoering en kleurstelling zijn kristalhelder, de typografie is terughoudend, en mede door het ontbreken van schaduw krijgen de beelden het karakter van pictogrammen.

Al vaker heeft Dick Bruna verteld wie hem beloedde; aanvankelijk waren dat Matisse en Lr, en onmiskenbaar bewonderde hij ook de Franse afficheontwerper Savignac. Uit zijn covers voor de Peter Cheyney-reeks, met hun mysterieuze vrouwenportretten, blijkt dat Bruna geregeld het Parijs van Sartre en Juliette Gr bezocht. Sporen van De Stijl zijn eveneens aanwijsbaar.

Zwarte Beertjes verschijnt bij een tentoonstelling die langdurig door Japan reist, een land waar het werk van Bruna onvoorstelbaar populair is. Helaas ontbeert dit eerste totaaloverzicht van de covers van Bruna enige vorm van introductie of toelichting. Daarvoor moet de lezer terecht bij eerder verschenen publicaties als Dick Bruna boekomslagen, in 2000 uitgegeven door het Centraal Museum en nog steeds verkrijgbaar, en het veel zeldzamere Paradijs in pictogram (Amsterdam, 1989). Samen met het nu verschenen cover-album geven zij een vooralsnog onovertroffen beeld van een ontwerper die als geen ander de kunst van het weglaten verstaat en daarmee de fantasie van de lezer blijvend weet te prikkelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden