de gids vakantie-influencers

De kunst van het verleiden op Instagram

Beeld Jip van den Toorn

Een geslaagde vakantiefoto maken kan al knap lastig zijn. Een Instagramvolger met een foto verleiden een (in werkelijkheid niet zo) idyllisch boshuisje te boeken is een kunst. Dat ondervond Loes Reijmer aan den lijve. Een waarschuwing opdat je zelf niet voor de magie van de Instagramvakantie valt.

Ik had mijn gezin een huisje laten in-influencen. Het gebeurde op een regenachtige zondagochtend in maart. Ik was katerig, de baby zat te mokken en mijn 3-jarige dochter had binnen anderhalf uur al vijf keer om een scherm gevraagd. Uiteindelijk was ik gezwicht. Terwijl mijn dochter naar aflevering 23 van het tweede seizoen van Robocar Poli keek, plofte ik naast haar neer op de bank. Deze ochtend zouden we ons volledig overgeven aan de moderne driften die Netflix en Instagram heten.

Verveeld tikte ik door de stories op Instagram. Feestje, kind, spiegelselfie, croissant, kroost, proost. En toen was daar het bericht. ‘De beste herinneringen ontstaan vaak uit de eenvoudigste ervaringen’, las ik bij een foto genomen in een knap huisje in een bos. Boven de tafel hing een olielamp, op tafel stonden schalen en bekers van emaille. De raampartij – die dan wel weer heel modieus van zwart staal en glas was – bood van grond tot plafond uitzicht op een ogenschijnlijk uitgestrekt woud. ‘Dank voor het scheppen van de ideale omstandigheden’, schreef de influencer over het vakantiepark.

Ik klikte door naar de Instragramaccount van het park in Belgisch Limburg. Daar zag ik vrouwen met sloffen van schapenwol fotogeniek opgekruld op een stoel voor de houtkachel zitten. Een moeder dronk koffie uit haar emaillen beker terwijl haar dochter braaf aan een banaan knaagde. ‘Slow living’, stond erbij. Een kind tuurde verwachtingsvol door de stalen pui naar buiten. #letthemexplore, #adventureisoutthere, #nature, #liveoutdoors.

Dit was geen vakantie, maar een oplossing. Voor labbekakkerigheid in het algemeen en die regenachtige zondag in het bijzonder. Ik liet me influencen als een dolende ziel die de Bijbel uit handen van een zendeling grist. De ironie wil dat de verlossing van het scherm zich natuurlijk via het scherm aandiende. Silicon Valley is heel goed in het bieden van oplossingen voor problemen die Silicon Valley zelf heeft gecreëerd.

Robocar Poli aflevering 24 seizoen 2 begon, mijn dochter versmolt nog wat verder met de bank. Om de hoek van de woonkamerdeur verscheen het eveneens katerige hoofd van mijn vriend. ‘We gaan een huisje boeken’, zei ik.

Vakantiedroom

Natuurlijk laten influencers zich niet alleen gewillig opsluiten in knappe huisjes in het bos. Op uitnodiging van vliegmaatschappijen en reisorganisaties trekken ze de wereld over, om via YouTube en Instagram verslag te doen van hun avonturen – en reclame te maken. Vooral Corendon is er druk mee. Anna Nooshin vloog vorig jaar voor het reisbureau naar Aruba, Bonaire, Turkije en het Griekse eiland Kos. Samen met influencers als Lizzy van der Ligt en Vivian Hoorn stapte ze in een luchtballon in het Turkse Cappadocië.

Wij, het gepeupel, kunnen via Corendon inmiddels zelfs een heuse Instagramvakantie boeken. ‘Heeft het Instagramvirus jou ook te pakken en deel je altijd enthousiast al je mooie vakantiemomenten met je volgers? Dan is deze #instagrammablerondreis echt iets voor jou!’, aldus de site. Het bedrijf belooft je langs ‘de fotogeniekste plekken’ van Turkije te loodsen.

Reisblogger Kiki Multem heeft niet de honderdduizenden volgers van de hierboven genoemde vrouwen. Maar ze kan inmiddels wel leven van het reizen, de gesponsorde posts op haar blog en Instagram en freelance fotografie. Ze vliegt op uitnodiging van reisorganisaties naar een bepaalde bestemming en krijgt betaald voor het aanprijzen van merken, diensten of producten op de foto’s.

Multem reageerde op mijn oproepje op Facebook, waarin ik vroeg wie nog meer een Instagramvakantiedroom had nagejaagd. De reisblogger wilde best het verhaal achter het perfecte plaatje schetsen. ‘Ik heb een fantastische baan, dus ik klaag niet’, zegt Multem aan de telefoon, ‘maar er gebeuren zo vaak dingen waarvan ik denk: dat ziet er mooier uit op Instagram.’

Onlangs verbleef ze drie dagen op Formentera, het Spaanse eiland ten zuiden van Ibiza. De eerste dag was zonnig, de overige dagen bewolkt en regenachtig. Multem weet: zon werkt het best. En dus had ze weinig aan haar tripje. ‘Ik kon bijna alleen de foto’s van die ene zonnige dag gebruiken, maar toen had ik steeds dezelfde jurk aan. Daarom heb ik ze afgewisseld met content van Ibiza.’ Uiteindelijk plaatste ze één bewolkte foto op Instagram. ‘A cloudy day at the beach is still better than a sunny day at work’, luidde het begeleidende tekstje.

Multem probeert creatief om te gaan met de commerciële eisen die aan haar worden gesteld. ‘Als ik verslag moet doen van een bepaalde bestemming dan heb ik relatief veel vrijheid. Aanvragen van specifieke hotels bekijk ik vooraf kritisch, want ik gooi mijn eigen glazen in als ik iets deel waar ik niet achter sta. Valt het hotel toch tegen, dan plaats ik alleen iets op mijn blog. ‘De vijf beste hotels van Aruba’, bijvoorbeeld, waarbij dat hotel op nummer 5 staat.’

Op haar feed toont ze alleen de mooie kant van reizen, ‘want daar volgen mensen je toch voor’. Stories is meer voor ‘behind the scenes’: daar laat ze ook zien dat het regent of dat haar koffer is kwijtgeraakt. Instagram schetst een ideaalbeeld, zegt Multem, maar dat betekent niet dat de bestemmingen tegenvallen. ‘Natuurlijk is het er vaak prachtig.’ 

Blind boeken

Ik leef in de veronderstelling best een verstandig mens te zijn, iemand die de influencermarketing op het platform met een gezonde dosis spot en wantrouwen tegemoet treedt. Ik gniffel om de stijlclichés, de vermarkting van elk aspect van het leven. Dit pedante houdinkje gaat overigens moeiteloos samen met allerlei influencergeïnspireerde aankopen. Dat boshuisje? Blind geboekt natuurlijk.

Meer onderzoek leek me ook niet nodig. De instagrammers die op het vakantiepark in Belgisch Limburg helemaal tot zichzelf waren gekomen, zaten toch in precies dezelfde levensfase? Met een rondlopend en/of rondkruipend kind? Een actrice was zelfs aan het breien geslagen. Niet dat ik brei, maar de behoefte zou daar zomaar kunnen ontstaan, blijkbaar.

Het brein is lenig. Ik wist dat er een houtkachel in het huisje stond. Sterker nog, het pronkstuk figureerde bijna op elke foto. Lingeriebedrijf Hunkemӧller had zelfs een kerstshoot rondom het kacheltje gedaan. Instagrammodellen, getooid met een malgeile rendierhaarband, zaten het ‘keep away from fire’-waslabel in hun polyester pyjama’s gierend te negeren. Ook de momfluencers, influencers met moederschap als verdienmodel, hadden het kacheltje van de zogenoemde ‘cosy cabin’ lekker aangestoken. Als hun kinderen er niet tegenaan waren geplakt en levend verbrand, dan die van mij toch ook niet? Het is vast een heel speciale houtkachel, zei ik tegen mezelf. Want zo goed werkt deze op maat gemaakte marketing: volgers varen blind op het oordeel van de influencer. 

‘Slow living’, #backtobasic en ‘de eenvoudigste ervaring’ bleek wel een beetje duur te zijn. ‘De huisjes hebben geen wifi’, grapte ik tegen vrienden als ik de in-een-zwak-moment-heb-ik-een-influencerhuisje-geboekt-anekdote opdiste, ‘daar betaal je extra voor’.

De Amsterdamse Nancy Burger heeft ook ‘ontzettende lol’ gehad bij het voorbereiden van de gezinsvakantie naar Bali later deze zomer. Haar 15-jarige dochter, vertelde ze in reactie op mijn Facebookoproep, was al maanden bezig met het uitzoeken van fotogenieke plekken. Via Instagram natuurlijk. 

Zo moeten ze per se naar de Tukad Cepung-waterval, een gegarandeerde likehit vanwege het sprookjesachtige alleen-op-de-wereldgevoel. ‘Kim Feenstra is er geweest, Fajah Lourens’, zegt Burger. ‘Als je op de hashtag klikt, staan de foto’s met de meeste likes bovenaan. Dat zijn alleen maar gestileerde foto’s van influencers.’ Burger nam contact op met een Nederlandse gids die op Bali woont. ‘Pas op, het is daar retedruk, hoor’, kreeg ze te horen. En: ‘Die foto’s zijn hartstikke gephotoshopt om het beeld indrukwekkender te maken.’ 

Ook op het lijstje van plekken die ze moeten bezoeken: de zogenoemde ‘hemelpoort’ van de Lempuyang tempel. Burger heeft zich vermaakt met de ‘Instagram versus reality’-video’s die op internet circuleren. Op het sociale medium lijkt het alsof de hemelpoort achter een soort infinity pool ligt, waarmee de plek meteen maar even het beste van Bali op een paar vierkante meter zou combineren. ‘In werkelijkheid houden de locals gewoon een spiegeltje onder de lens’, lacht Burger. ‘Er is helemaal geen water.’ 

Overigens gaat het niet alleen om een foto van de locatie. ‘Mijn dochter en haar vriendinnen kijken ook naar de poses van influencers’, zegt Burger. ‘Ze willen zo’n foto echt namaken.’ Toen ze haar dochter vroeg of ze de krant over dit onderwerp te woord mocht staan, vond die dat geen probleem. ‘Iedereen doet het toch?’, zei de 15-jarige.

Linda Barens uit Uithoorn heeft dezelfde ervaring. Zij ging onlangs met haar 15-jarige dochter naar Praag. ‘Vooraf heeft ze op Pinterest borden gemaakt met mooie foto’s, plekken waar we naartoe moesten om ook een foto te maken.’ Barens probeerde de verwachtingen wat te temperen. Dat plein waar al die influencers in hun eentje stonden te shinen? Vast ontzettend druk. ‘Dat bleek ook zo te zijn’, zegt Barens. ‘Ons hotel lag aan het plein. Zelfs ‘s nachts was het nog zo druk dat we er niet van konden slapen.’

Ook háár dochter regisseert hoe de foto moet worden genomen. ‘Van tevoren laat ze aan mij zien vanuit welke ik hoek ik er een moet nemen. Inmiddels weet ik dat ik er altijd minimaal tien moet maken. Mijn man maakt er altijd maar één, die snapt er niets van.’

Beeld Jip van den Toorn

Naar het plaatje voegen

Een paar dagen voor vertrek besloot ik in het kader van voorpret eens buiten Instagram te kijken en wat recensies te lezen. Die waren, eerlijk is eerlijk, overwegend enthousiast. Mensen hadden ‘goede gesprekken bij de kachel’ gehad en waren ‘volledig tot rust gekomen’. Ze roemden het ‘mooie concept’.

Maar er was ook veel kritiek, vooral van gezinnen met kleine kinderen. Bezoekers noemden de hete kachel in combinatie met een rondkruipend kind ‘riskant’. Het was weliswaar mogelijk een babybedje te huren, maar dat kon alleen in het leefgedeelte staan. Het tiny leefgedeelte in het tiny house waar de rest van het gezin overdag gewoon, nou ja, moest leven. ‘Dan wordt er dus niet geslapen’, concludeerde een vrouw droogjes.

Dit bleek een vrij accurate beschrijving van onze vakantie. Overdag sliep de baby niet, wij sliepen ’s nachts ook niet. Het hielp niet dat de eerste nacht twee straaljagers overvlogen, alsof bij onze afzwering van ‘het drukke dagelijks leven’ meteen maar de Derde Wereldoorlog was uitgebroken. Die straaljagers schenen wel vaker een rondje boven het park te maken, wat de oproep om ‘het ecosysteem niet te verstoren’ een beetje in perspectief plaatste. Het verzoek paste in ieder geval goed in het marketingverhaal waarin ‘de connectie met de natuur’ centraal stond.

Vooral opvallend was dat we in een decor verbleven. De cabins zagen er inderdaad prachtig uit. Afwassen bleek onmogelijk in het kleine gootsteentje van natuursteen, maar dat detoneerde tenminste niet met de zeer fotogenieke keuken. Het bad was niet gewoon een bad, maar een teil. Want zo authentiek! Een matig verwarmend elektrisch kacheltje zat verstopt achter de bank. Een echte cosy cabinner maakt echt vuur met blote handen – op beeld althans.

Het publiek voegde zich perfect naar het plaatje. Jongens met schapenwollen hesjes en kettinkjes van barnsteen renden op hun Bernstein-laarsjes door het bos. Een paar moeders kleedden zich drie keer per dag om in een andere boho-jurk. Die hippiejurken kwamen niet van de ‘vintage per kilo’, maar waren de seizoenshits van het Deense, zeer instagramwaardige merk Ganni (180 tot 300 euro). De modieuze middenklasse doet alsof het permanent Woodstock is en betaalt daar grif voor. ‘Dit is Instagram: The Musical’, fluisterde ik ’s avonds tegen mijn vriend, zo zacht mogelijk om het broze ecosysteem van twee slapende kinderen in een huisje zonder deuren niet te verstoren.

Intrigerend is dat het platform niet alleen verleidt tot het boeken van vakanties, maar dat mensen – influencers én gewone stervelingen – zich eenmaal op locatie braaf committeren aan het voorgeschreven ideaal. Op beeld althans. Multem maakt geen foto’s als de zon niet schijnt, de 15-jarige dochters van Burger en Barens doen evenals hun voorbeelden alsof ze even alleen op de wereld zijn. Twee onmiskenbare feiten van deze tijd blijven steevast buiten beeld: massatoerisme en de smartphone. Op vakantiebeelden ontkent de moderne mens zichzelf.

Ook op de bijna zevenhonderd foto’s die op Instagram zijn te vinden van het vakantiepark in Belgisch Limburg wordt het marketingverhaal keurig geëchood. Bezoekers roemen de stilte en rust, maar laten niet zien hoe dicht de huisjes stiekem op elkaar staan. Ze lezen boeken, filosoferen over het leven met hun emaillen beker aan de mond, terwijl hun kinderen, ik citeer even, ‘hartjes tekenen in de damp op de ramen’. Nergens ligt troep, niemand zeurt om een scherm en iedereen leeft in volstrekte, serene harmonie. Dat moet wel een magische plek zijn, denk je bij het aanklikken van de hashtag. Maar het is vooral de magie van Instagram. Schilderachtige plaatjes leveren nu eenmaal meer likes op. 

Wij hebben de midweek al na twee nachten afgebroken. We verlangden naar een huis met deuren, een huis waarin geslapen kon worden, een huis zonder gloeiend hete houtkachel. Gelukkig hebben we de foto’s nog, zou je zeggen. Niet lekker gepronkt op sociale media?

Met enige gene moet ik bekennen dat we nauwelijks foto’s hebben gemaakt. Het neongroene, plastic campingbedje stond immers pontificaal in het leefgedeelte het decor gruwelijk te verpesten. Ook ik durfde de betovering niet te verbreken. 

Naschrift

Het vakantiepark in Belgisch Limburg heeft inmiddels maatregelen genomen voor het verblijf met een baby. Er kan een hekje worden gehuurd om voor de houtkachel te plaatsen. Ook is er een ander type babybedje beschikbaar. Dat past wel in het slaapgedeelte. 

Meer lezen over influencer-vakanties

Online kun je alles veinzen, behalve een digitale detox

Influencer Claartje Rose deed onlangs samen met haar vriend een digitale detox. Twaalf uur lang offline, dus geen schermen, geen laptops, niets. Enkel een korrelige fotohokjesfoto moest als bewijs dienen. Maar wat deed die hashtag van een horlogemerk daar?

Heel vloggend Nederland doet strandje-bootje-sushi op Ibiza

Volgens een minionderzoek deden de afgelopen weken minstens zestien Nederlandse vloggers verslag van hun vakantie op Ibiza – hele kleintjes niet meegerekend. Wat daarbij direct opvalt, is dat de influencers elkaar sterk lijken te hebben beïnfluencet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden