De Krim sluit zich aan bij Rusland, maar kan dat wel?

Vanochtend hoorde de Krim nog bij Oekraïne, vanmiddag heeft het zich opeens aangesloten bij Rusland. Het klinkt zo eenvoudig, maar is dat het ook? Olivier Ribbelink van het Asser Instituut, gespecialiseerd in internationaal recht, legt uit hoe een territoriale machtswissel juridisch in elkaar steekt.

Oekraïense cadetten in Kiev protesteren tegen afscheiding van de Krim. Beeld epa

Ooit was Rusland één van de vijftien republieken binnen de Sovjet-Unie. In het Unieverdrag van 1922 was opgenomen dat de deelrepublieken de mogelijkheid hadden om uit te treden, mochten ze daar behoefte aan hebben. Die behoefte kwam eind jaren tachtig. De landen verklaarden zich stuk voor stuk onafhankelijk. De Sovjet-Unie stortte als een kaartenhuis ineen.

Ook Oekraïne is opgebouwd uit verschillende federatiegebieden. De Krim is er één van. In de Oekraïense grondwet staat dat de federaties het recht hebben om zich - net als ten tijde van de Sovjet-Unie - af te scheiden van het moederland. 'Daar zijn wel een aantal eisen aan verbonden', zegt Olivier Ribbelink. 'Een referendum is daar vaak één van. Ook moet de afscheiding interstatelijk erkend worden.'

Dat eerste punt, een referendum, is al geregeld. Op 16 maart gaan de inwoners van de Krim naar de stembus om over inlijving bij Rusland te beslissen. Een formaliteit, want het Krim-parlement heeft hier vandaag al mee ingestemd.

Het zal lastiger worden om voor deze omstreden stap de zegen van andere landen te krijgen, maar in de praktijk is dit niet per se noodzakelijk. Neem Kosovo. Dat verklaarde zich in 1999 onafhankelijk van Servië. Onder andere Rusland ging toen flink tekeer. 'De afscheiding zou onconstitutioneel zijn', aldus Ribbelink. 'Het heeft ertoe geleid dat de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties aan het Internationaal Gerechtshof advies heeft gevraagd of het eenzijdig uitroepen van onafhankelijkheid al dan niet legitiem is.'

Het oordeel: de onafhankelijkheidsverklaring was niet in strijd met het internationaal recht. Nog altijd erkennen veel landen, waaronder naast Rusland ook de Latijns-Amerikaanse en veel Oost-Europese landen, Kosovo niet. Maar de facto is het een onafhankelijke staat.

Een Oekraïense student zweert trouw aan zijn vaderland. Beeld epa

Toestemming uit Moskou
De situatie rondom de Krim ligt net iets anders, want de Krim wenst geen onafhankelijkheid, maar inlijving door Rusland. Daarvoor is allereerst toestemming uit Moskou nodig. Die is feitelijk al gegeven. De Doema werkt zelfs aan een wet die het voor regio's makkelijker moet maken om zich aan te sluiten bij Rusland, zo kondigde een Russisch parlementslid vandaag aan.

De machthebbers in Kiev zullen hier een stuk minder makkelijk over denken. De Oekraïense premier Arseni Jatsenjoek noemde de beslissing van de Krim vandaag ongrondwettig. 'De volgende stap is dat ze andere staten oproepen om de wens van de Krim niet te erkennen', zegt Ribbelink. 'Het zal waarschijnlijk niet zover komen dat Oekraïne zijn troepen inzet. Ze kennen het voorbeeld van Georgië.'

Nadat dat land troepen inzette om de wens van Zuid-Ossetië om bij Rusland te behoren te blokkeren, vielen de Russen binnen. 'Delen van Georgië zijn tot op de dag van vandaag bezet gebied', aldus Ribbelink.

Sancties afkondigen
Het enige wezenlijke dat Kiev en zijn bondgenoten in deze situatie nog kunnen doen, is het afkondigen van sancties. Te denken valt aan het bevriezen en blokkeren van tegoeden en bezittingen van personen die verantwoordelijk zijn voor deze territoriale machtswissel. Dat zal voornamelijk voor Rusland vervelend kunnen zijn. Voor de Krim heeft Rusland economisch juist veel te bieden.

Dan rest er nog één potentieel probleem: de etnische minderheden op de Krim. Want hoewel een meerderheid van zestig procent van de inwoners uit etnische Russen bestaat, wonen er ook nog Oekraïners (zo'n 25 procent) en Krim-Tataren (14 procent). Poetin heeft de afgelopen weken geregeld geroepen dat hij er alles aan zal doen om de etnische Russen in Oekraïne te beschermen. De vraag is of hij straks hetzelfde gaat roepen over de bescherming van de inwoners die niet over een Russisch paspoort beschikken.

 
Het zal waarschijnlijk niet zover komen dat Oekraïne zijn troepen inzet.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.