Column

'De Krim maakt duidelijk: machtspolitiek is terug van weggeweest'

Om zich te wapenen tegen Poetin moet West-Europa minder afhankelijk worden van Russisch gas en olie', schrijft Meindert Fennema. 'Windmolens: niet alleen voor het klimaat, maar ook tegen Poetin.'

Actievoerders protesteren tegen president Vladimir Poetin bij de Russische ambassade in Den Haag.Beeld anp

Het lijkt een eeuw gelden, maar het was vorig weekend. Minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans verklaarde in een telefonisch gesprek met NRC 'zeer bezorgd te zijn over deze escalatie waarvan niemand weet waar deze eindigt'. De Russische inval op de Krim was begonnen. Vijftien uur eerder had Timmermans, in hetzelfde interview, verklaard dat het lidmaatschap van Oekraïne 'voorlopig niet aan de orde' was. 'De komende dertig jaar zeker niet.' (NRC 1 maart)

Het was een ultieme poging om olie op de golven te gooien, een poging die op maandag door Arnon Grunberg in een voetnoot in de Volkskrant werd afgedaan als lafheid. Hij schrijft; 'Timmermans heeft tegen Oekraïne gezegd: fuck you. En Poetin een vrijbrief gegeven de grenzen van Oekraïne de facto te wijzigen.' Op woensdag ging Grunberg een stap verder. Hij komt te spreken over de misdaden van Stalin in Oekraïne en verwijst dan naar de onwil van de toenmalige linkse intellectuelen om zich tegen Stalin uit te spreken: '(...)de voorliefde van sommige progressieve intellectuelen voor Rusland kan alleen worden verklaard uit nostalgie naar de Sovjet-Unie.' De huidige tegenstanders van een oorlog met Rusland vergelijkt hij met de fellow travellers uit het interbellum, en daarmee is Poetin impliciet de erfopvolger van Stalin.

Rare fellow travellers
Dirk-Jan van Baar laat zien
dat het vooral rechtse intellectuelen zijn, onder wie Afshin Ellian en Arendo Joustra, die de EU de schuld geven van het conflict in Oekraïne. Zij worden daarin bijgestaan door Geert Wilders die Guy Verhofstadt en Hans van Baalen 'oorlogshitsers' noemt. Rare fellow travellers.

Minister Frans Timmermans.Beeld anp

Grunberg citeert een Oekraïense schrijfster die meent dat de regionale verdeeldheid in Oekraïne grotendeels gebaseerd is op een mythe. 'Ook veel Russisch sprekenden voelen weinig voor een terugkeer naar Rusland.'

Dat laatste zal best, maar het probleem is dat er veel Russisch-sprekende Oekraïners wél voor een terugkeer naar Rusland voelen. Volkenrechtelijk staat Grunberg helemaal niet sterk. Er bestaat het recht op nationale zelfbeschikking, zeker, maar de democratisch gekozen regering-Janoekovitsj is afgezet in een volksopstand die men ook een putsch zou kunnen noemen. Dat Janoekovitsj een kleptocraat was, doet volkenrechtelijk niet ter zake. Er is sprake van een onwettige regering in Kiev, die bovendien de multiculturele taalwetten van Janoekovitsj heeft herroepen, tot groot ongenoegen van de minderheid van Russisch sprekenden. Men kan een etnische minderheid niet zomaar zijn taal afnemen.

Olie
Thomas von den Dunk schreef over Oekraïne een, voor zijn doen, opvallend genuanceerd stuk. Daarop reageerde Rusland-specialist Marc Jansen woedend. Hij schreef: 'Eén ding is zeker: de verhalen over discriminatie van de Russische minderheid zijn nergens op gebaseerd.' In ditzelfde stuk schrijft Jansen dat 'vrijwel de helft van de Krim-bevolking Oekraïne als zijn vaderland ziet.' Maar hoe zit het dan met de andere helft van de Krim-bevolking die, als ik Jansen moet geloven, de meerderheid vormt?

Maar los van deze volkenrechtelijke overwegingen, de Russische bezetting van de Krim maakt duidelijk dat geopolitieke overwegingen in de buitenlandse politiek nog steeds bestaan en ik ben blij dat Frans Timmermans zich daarvan bewust is. Machtspolitiek zal weer een rol gaan spelen in het publieke debat, naast juridische en morele overwegingen. Geen beter bewijs daarvoor dan het opiniestuk van Thomas Friedman in de Volkskrant van gisteren, waarin deze betoogt dat Poetin in een gevaarlijke waan leeft. 'In beurstermen gaat Poetin long op olie en short op de geschiedschrijving.' Friedman vindt Poetin dus gevaarlijk, maar is toch voorzichtiger dan Grunberg. 'Ik wil geen oorlog met Poetin, maar het wordt tijd dat we laten zien hoe zwak hij werkelijk is en hoe sterk wij zelf zijn.'

Minder afhankelijk
Dat wil hij doen door West-Europa minder afhankelijk te maken van Russisch gas en olie; door de Amerikaanse gaswinning te vergroten. Friedman schrijft vervolgens: 'Ik zou in de VS ook de brandstofaccijns verhogen, een CO2 belasting invoeren en een landelijke standaard voor een mix van duurzame energie opstellen - allemaal maatregelen die de wereldolieprijs zou drukken.'

Interessant om te zien dat het programma van GroenLinks door Friedman wordt aanbevolen niet om milieutechnische, maar om geopolitieke redenen. Windmolens: niet alleen voor het klimaat, maar ook tegen Poetin. Misschien moet Grunberg zijn bancaire activiteiten op duurzame energie richten.

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar en columnist voor Volkskrant.nl. Vorig jaar verscheen zijn eerste roman Het slachthuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden