'De kredietwaardigheid van dit land daalt'

Kees van Lede vertrekt als bestuursvoorzitter bij Akzo Nobel. Hij vindt niet dat Nederlandse bedrijven de afgelopen jaren collectief hebben gefaald: 'Ik ben er trots op hoe Nederland zijn partijtje heeft meegeblazen.'..

Jarenlang vond Kees van Lede (60), bestuursvoorzitter van Akzo, dat hij zijn mond moest houden over de toestand in het land. Maar nu hij binnen enkele dagen aftreedt, wil de oud-werkgeversvoorzitter (1984-1991) best vertellen wat hij vindt van de mislukte kabinetsformatie: 'Buitengewoon bedenkelijk. Gezien de moeilijke economische en politieke situatie horen we een kabinet te hebben dat de zaken aanpakt. Men moet zijn verantwoordelijkheid nemen. Je kunt bij een bedrijf ook niet zeggen: ik schei een tijdje uit met besturen.'

In de ogen van Van Lede gaan meer dingen fout. Over de Betuwelijn: 'Ik ken geen bedrijf dat daar wat aan verdient. Hoe krijgen we het dan toch voor elkaar daar zoveel geld in te steken?' Over de pensioenen: 'Elke Nederlander verwacht dat hij met behoud van 70 procent van zijn laatstverdiende salaris rond zijn zestigste met pensioen kan. Maar dat is een waandenkbeeld dat alleen in stand kon blijven door de hausse op de beurzen.'

En over het poldermodel. 'Het gevaar van het poldermodel is dat er gepolderd wordt vanwege het polderen. Dan ben je het dus eens over iets, maar dat iets is niets.'

De meeste zorgen maakt Van Lede zich echter over de Nederlandse economie. 'Toen ik in 1984 begon bij VNO-NCW lagen onze groeicijfers beneden het Europees gemiddelde. In een lange periode zijn we langzaam maar zeker boven het gemiddelde uitgekomen. Maar in de afgelopen vijf jaar is dat weer afgebrokkeld.'

De reputatie van Nederland in het buitenland is zo mogelijk nog sneller afgebladderd, merkt Van Lede als hij met buitenlandse collega's praat. 'Ze zeggen: Jullie schieten jullie politici dood, vervolgens hebben jullie geen kabinet dat regeert, jullie koningin heeft een nichtje dat vervelend doet en Nederland verliest nog bijna van Moldavië ook. We dachten dat bij jullie alles zo lekker solide in elkaar zat. En dan hebben we natuurlijk ook nog Ahold.'

Het bedrijfsleven lijdt daaronder. 'De kredietwaardigheid van dit land gaat naar beneden, letterlijk en figuurlijk. We zitten nog niet in categorie Irak of Afghanistan, maar we zijn verschoven. Dat merken we in de kredietvoorwaarden. Nederlandse bedrijven stonden aan de top van de lijst. Ze kregen bij wijze van spreken ongezien krediet. Nu denken banken wat langer na.'

- Hebben Nederlandse bedrijven dat ook niet aan zichzelf te wijten? Door grote overnames te doen die achteraf veel te duur betaald bleken?

'We hebben het op dat vlak niet slechter gedaan dan buitenlandse bedrijven. Eigenlijk ben ik er trots op hoe Nederland zijn partijtje heeft meegeblazen in de jaren tachtig en negentig. Nederland heeft zich op een ongekende manier hersteld van de jaren zeventig, toen we echt in het verdomhoekje zaten. Je kan zeggen wat je wil, maar zelfs met alle problemen die Ahold nu heeft, is het een fantastisch concern geworden. Misschien hebben ze een stap te ver gezet, dat is het delicate van ondernemen. Er kan altijd iets misgaan.'

- Is het solide imago van het Nederlands bedrijfsleven niet op het spel gezet?

'Hadden we dan moeten doen wat de Engelsen deden, die ons zo graag bekritiseren? Kijk eens wat er in dezelfde periode is gebeurd met hun bedrijfsleven. Uitverkoop, meneer. Wat is er nog over van Engelse industrie? De hele automobielindustrie is verdwenen. De Duitsers hebben Rolls Royce en Bentley. De textiel- en verfbedrijven hebben wij. De verzekeringsmaatschappijen zijn naar de Fransen gegaan. De banken: alleen Barclays is nog over.'

- Is dat erg?

'Zij vinden dat niet erg.'

- Moeten wij het erg vinden, als Nederlandse bedrijven in buitenlandse handen vallen?

'Het vervult mij wel met trots, dat we in dit landje bedrijven als Shell, Philips, Unilever en Akzo Nobel hebben.'

- Maar het heeft aandeelhouders de afgelopen acht jaar netto weinig opgeleverd.

'Er is wel degelijk waarde toegevoegd, maar die waarde wordt op dit moment even niet erkend door de beurs. Ik geef graag toe dat de noteringen in 2000 overdreven waren - al hangt dat nog een beetje van het bedrijf af - maar nu zit je met waarderingen die de realiteit ook kwijt zijn.'

- U denkt niet dat Nederlandse bedrijven alle waarde die ze hebben gecreëerd, hebben vernietigd door mislukte overnames?

'Nee hoor. Je hebt overal missers. Akzo heeft ook weleens minder geslaagde overnames gedaan. Maar we zijn direct na grote overnames wel aan de balans gaan werken. Daardoor zijn we nu een sterk bedrijf, en kunnen we tegenvallers, zoals nu in de geneesmiddelendivisie, opvangen.'

- Toch zegt u dat Nederland een deuk heeft opgelopen. Wat kunnen bestuurders doen om de geschonden reputatie te herstellen?

'We hebben in dit land dikwijls gedaan alsof het bij ons allemaal perfect geregeld was. Toevallig moest ik een week voordat dat gedoe bij Ahold bekend werd, een lezing geven over Enron. Ik begon met de opmerking dat we moeten oppassen dat we ons moreel superieur achten. Britten en Amerikanen zeggen al lang tegen ons: er is wat verkeerd in de manier waarop jullie je bedrijven leiden. Daar hebben we van altijd gezegd: ach man, die Engelsen. Maar we moeten er echt terdege naar luisteren. Het kan bij ons ook beter.'

- Betekent dit dat aandeelhouders meer invloed moeten krijgen?

'Ik vind dat aandeelhouders best meer van zichzelf mogen laten horen. Ik ben deze week benoemd als commissaris bij Elsevier Reed. Tot mijn vreugde was er een mevrouw, die sprak namens ABP, PGGM en het NS Pensioenfonds en die was ''Teugûh''! [de bonusstructuur voor de top van het bedrijf, red.]. Dat is een goeie zaak. Aandeelhouders moeten meeleven met het bedrijf, anders wordt het een hele steriele exercitie.'

- Zou het voor het herstel van vertrouwen niet goed zijn als bestuurders enige bescheidenheid tonen in hun beloning?

'Ik weet niet of die twee iets met elkaar te maken hebben.' Van Lede pakt het jaarverslag van ING. 'Ik citeer: meneer Kist verdient als voorzitter 708 duizend euro. Meneer Tilmant verdient als lid, omdat hij Belg is, 1090 duizend euro, dat is 50 procent meer. En meneer Hubbell verdient 1374 duizend euro, dat is twee keer zoveel als Kist, alleen omdat hij Amerikaan is. Dat kan toch niet de bedoeling zijn. We zullen er in Nederland echt aan moeten wennen, dat we internationale bedrijven hebben. '

- Moeten we ook wennen aan vertrekpremies voor slecht functionerende managers, zoals bij KPN en Getronics?

'Een bedrijf moet letten op de gevoeligheden in het bedrijf en binnen de samenleving. Ik vind het onverstandig wat er bij KPN is gebeurd. Dat zou hier niet kunnen. Wij zijn bescheiden. Een paar incidenten geven kleur aan een hele categorie. Nou, die kleur is niet correct. Het management in Nederland is echt heel fatsoenlijk. Internationaal gezien worden we niet overmatig, zeg maar gewoon laag gehonoreerd.'

- Zijn de commissarissen bij deze bedrijven dan tekortgeschoten?

'Ik ga geen rapportcijfers uitdelen. Maar de commissarissen waar ik mee te maken heb nemen hun taak heel serieus. Het bestuur moet echter ook de commissarissen serieus nemen.'

- Doen ze dat niet?

'De raad van bestuur moet zich kwetsbaar willen opstellen. Je hebt mensen met ervaring, en die ervaring kun je gebruiken. Natuurlijk moet er toezicht worden gehouden, maar het is te hopen dat het preventief toezicht is.'

- Dat klinkt nogal vrijblijvend.

'De Amerikanen leggen nu de nadruk op een hoop bureaucratie. Je moet aan allerlei regeltjes voldoen. En als je daar niet aan voldoet krijg je straf, boete. Net als een kind dat met de vinger in de suikerpot heeft gezeten.'

- Hoe weet je zonder die regels dat een bedrijf goed wordt bestuurd?

'Je moet toch naar de personen kijken. Wie doen dat daar? Zijn dat lui die ik vertrouw?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden