De kranten en het prinsenkind

Verliest de monarchie draagvlak bij de media? Daar lijkt het wel op, met dank aan het optreden van prins Willem Alexander in de kwestie-Zorreguieta....

ZELDEN zal het Algemeen Dagblad op zijn voorpagina zoveel ruimte voor een foto hebben uitgetrokken als op 29 april 1967, twee dagen na de geboorte van kroonprins Willem Alexander. 'Dit is het prinsenkind waarop Nederland zo lang heeft gewacht', jubelt het bijschrift onder het door prins Claus gemaakte portret, dat driekwart van de pagina beslaat. En: 'Tussen de stapels telegrammen die gisteren op Drakensteyn werden bezorgd, was er ook een van Provo Amsterdam. Beter bewijs van de algemene vreugde om het nieuwe prinsenkind is nauwelijks denkbaar.'

Hoe anders van toon was de berichtgeving in het Algemeen Dagblad van vorige week. 'Zo kan het niet', luidde het hoofdredactioneel commentaar van 8 maart, één dag nadat het prinsenkind zo vriendelijk was geweest de pers te wijzen op een brief van oud-generaal Jorge Videla in de Argentijnse krant La Nación. De kroonprins sloeg, vond de krant, 'de plank in meerdere opzichten mis' en bewees zodoende de regering 'een bijzonder slechte dienst'. En dan was het Algemeen Dagblad nog mild.

'Ongeschikt als troonopvolger', kopte dagblad Trouw afgelopen maandag, daarmee oud-hoogleraar internationaal volkenrecht prof.dr. P. de Waard citerend. Eerder al had Trouw-columnist Hans Goslinga het koningshuis bij het grof vuil gezet, onder de kop 'God is Nederland uit, nu de koning nog': 'Uit het incident dat kroonprins Willem Alexander deze week in New York veroorzaakte, bleek ineens hoezeer het koningschap al van de mythe is losgeraakt en bijna volledig op zichzelf is teruggeworpen.'

Politiek commentator Willem Breedveld concludeerde dinsdag, eveneens in Trouw, dat tussen de visie van de kroonprins en die van veel burgers een kloof gaapt: 'En zolang die niet overbrugd wordt, dreigt er zwaar weer voor de monarchie.'

NRC Handelsblad dan? Die krant vatte de uitlatingen van de kroonprins simpelweg samen als 'weer een aflevering in het feuilleton De prins en de schoonvader dat het land nu al maanden in zijn greep houdt'. Eerder, op 3 februari van dit jaar, had de krant aangedrongen op een publiek debat over de kwestie. Daarvoor bestond volgens de krant temeer aanleiding 'omdat de kroonprins met zijn partnerkeuze voor publiek debat en politieke verdeeldheid heeft gezorgd. Daardoor is de verhouding tussen democratie en monarchie in het geding. Tenminste als hij ook van plan is na zijn huwelijk de troon te bestijgen'. Waarna het advies volgde dat maar niet te doen: 'De liefde gaat voor.'

Verliest de monarchie draagvlak bij de media? Volgens communicatie-adviseur Charles Huijskens, van wie in 1994 een serie opstellen verscheen onder de titel Majesteit en media, loopt het door Beatrix in de jaren tachtig opgebouwde krediet in sneltreinvaart terug. 'De koningin is jarenlang vrij unaniem bejubeld en geprezen als een moderne monarch, een verademing na die moederlijke, al te gewone Juliana. En ook Willem Alexander was in de media juist krediet aan het opbouwen, met name door zijn watermanagement-activiteiten. Daar is nu een flink stuk van weg. Inmiddels staat alleen De Telegraaf nog onverdeeld achter het koningshuis, maar ook die krant was niet blij met die verwijzing naar de brief van Videla.'

De echte klappen gaan echter nog vallen, verwacht Huijskens: 'Dit is allemaal warmlopen. Er wordt kritisch geschreven, zeker, maar journalisten zijn er nu eenmaal vreselijk op gebrand een kritische toon aan te slaan als het koningshuis in het geding is: iedereen heeft nog dat schrikbeeld van de Oranje-berichtgeving van vroeger, met zijn Oranje-zonnetjes.'

Uiteindelijk, zegt Huijskens, ligt de schuld bij de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). 'De RVD heeft enorm geblunderd. Tussen de media en het koningshuis gaat het vooral mis als er van die informele, niet georkestreerde contacten zijn. Maar daar kan je de leden van dat huis nu juist heel goed in trainen. Wat nu gebeurd is, is zeer bedreigend voor het voortbestaan van de monarchie. Het is een publieke afgang. De monarchie is een systeem dat alleen werkt als de man of vrouw die de koninklijke functie vervult, absoluut geloofwaardig is. Dat is bij Willem Alexander thans niet meer het geval.'

Volgens Huijskens is de RVD 'schromelijk tekortgeschoten' en moet het koningshuis zich laten adviseren door 'mensen van buiten', bijvoorbeeld door hemzelf. 'Allereerst moet de kroonprins ervan doordrongen worden hoe vreselijk fout die Zorreguieta is. Verder zou Máxima zo snel mogelijk een officiële positie moeten krijgen. Pas dan kan ze echt aan haar eigen imago gaan werken in de Nederlandse samenleving. Door bijvoorbeeld compassie te tonen tijdens stille tochten en dergelijke: dan bouwt ze zelf dat krediet op. Misschien valt dan het tij dan nog te keren.'

Volgens politiek commentator Kees Lunshof van De Telegraaf valt het allemaal reuze mee met de afbladdering van het monarchale vertrouwen van de media. Toch verweet hij in zijn column van 8 maart 'de republikeinse NRC die nog net niet aandringt op afschaffing van de monarchie' geen enkele nuance meer te kennen. Dat verwijt gold ook Trouw en de tv-rubriek Netwerk: 'Het gebrek aan echte feiten wordt in die media verhuld door stemmingmakerij.' Maar te harde conclusies moeten daar niet aan verbonden worden, zegt Lunshof: 'Op zich past het ook wel bij de NRC om tegen het koningshuis uit te varen. Die krant heeft van oudsher iets republikeins, het is de krant die het dichtst bij Thorbecke zit. In wezen geldt natuurlijk voor de meeste Nederlanders dat we geen echte monarchisten zijn, maar republikeinen die toevallig iets met het Huis van Oranje hebben.'

De kritiek die de media nu op het koningshuis loslaten, is volgens Lunshof niet harder dan die ten tijde van de verloving van Beatrix en Claus of de Lockheed-affaire. 'En als je dit vergelijkt met de Greet Hofmans-affaire, gaat het nu helemaal nergens over. De pers is niet veel veranderd, alleen liggen de verhoudingen wat anders; vroeger liep de Volkskrant voorop met kritiek, nu lijken de intenties van de Volkskrant het dichtst bij die van De Telegraaf te liggen. Wat Trouw en het AD betreft: van het AD begrijp ik überhaupt nooit iets, en bij Trouw vraag ik me af of de katholieke achtergrond van Máxima misschien een rol speelt.'

Dat er kritisch wordt bericht, noemt Lunshof 'volkomen terecht'. 'Het is een objectief gegeven dat die vader van Máxima bij een regime heeft gezeten dat niet deugt. Maar er is verder weinig bekend over die man, en dan moeten media geen elementen vreselijk gaan opkloppen die in wezen onbelangrijk zijn. Maar ik weet één ding zeker: als er straks verlovingen, huwelijken en begrafenissen komen, sluiten in Nederland weer de rijen. Ook die van de media.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden