De krant en de fabel van Mabel

Tastend zochten de dagbladen hun weg door de affaire-Mabel Wisse Smit. Niet iedereen zag meteen dat het een affaire betrof....

Voor jazzliefhebbers bevatte de zaak-Wisse Smit vanaf het begin geen geheimen.

Die kennen sinds 1954 The Fable of Mabel, gecomponeerd en uitgevoerd door twee van de ergste junks uit de jazzgeschiedenis, pianist Richard Twardzik (overleden in 1955) en baritonsaxofonist Serge Chaloff (overleden in 1957).

Het is een bekoorlijke mini-suite, die opkomst en ondergang schildert van Mabel, 'a woman who loves men'. Deel 1 portretteert haar 'humble beginnings', deel 2 haar 'emergence as a practicing crusader', en deel 3 haar ontijdige einde: 'Mabel always said she wanted to go out blowing. She did.'

Ook de belichting van de affaire in de media konden jazzkenners onmiddellijk terugvoeren op een historisch precedent. Was het niet in 1936 dat de twee leidende Russische kranten, de Pravda en de Izvestia, elkaar op niet eerder vertoonde wijze in de haren vlogen over het wezen van de jazzmuziek? De Izvestia was tegen de jazz, de Pravda ervoor, en de kwalificatiesdie werden uitgewisseld logen er niet om: 'kleinburgerlijke moralisten', 'het cultiveren van onzedelijk gedrag', 'bourgeois estheten', 'Filistijnse kletspraat', 'kleinburgerlijk fanatisme' enzovoort.

Tussen de Volkskrant en De Telegraaf liep het inzake Mabel Wisse Smit iets minder hoog op, maar de afloop herinnerde wel aan de Russische jazzoorlog. Op 15 december 1936 werd het pro-jazzstandpunt tot officiële partijlijn verheven. 'Het is hopeloos om standpunten te verdedigen die tegen de lijn van de Partij en de regering ingaan', luidde het vriendelijke advies van de Pravda aan de Izvestia. Politiek commentator Kees Lunshof had het op zaterdag 11 oktober in zijn Telegraaf-column kunnen schrijven.

Het was fascinerend te zien hoe de dagbladen de afgelopen weken tastenderwijs hun weg zochten door een affaire waarvan niet meteen voor iedereen duidelijk was dat het een affaire betrof. De plotselinge ontknoping betrapte sommige kranten zelfs met de broek op de enkels. Bart Middelburg, de bekroonde crime reporter van Het Parool, was eerst dagenlang opvallend afwezig in de kolommen en ging toen aan de slag volgens zijn beproefde journalistieke beginsel: nieuws dat van mijn vijand Peter R. de Vries komt, kan nooit deugen.

Vrijdagmiddag 10 oktober pakte Middelburg eindelijk uit met een stevig voorpaginastuk over Peter R. de Vries' kroongetuige Charlie da Silva, Mabel Wisse Smit en haar vermeende affaire met Klaas Bruinsma. 'Bij de huidige stand van zaken is Charlie da Silva eigenlijk de enige die beweert dat er zo'n affaire heeft bestaan', concludeerde de verslaggever. 'Exit Da Silva, zou je zeggen: normaal gesproken verdwijnen dergelijke zware beschuldigingen van één, niet overdreven betrouwbare bron bij zoveel tegenwind direct weer van tafel.'

Pech voor Bart Middelburg: diezelfde voorpagina van Het Parool opende met het nieuws 'Prins Friso door Mabel niet op troon'.

Een dag later, zaterdag 11 oktober,had Heleen van Royen in haar Parool-column nog grotere pech. Het magazine PS van de Week was klaarblijkelijk vrijdagochtend al gedrukt, want ze schreef: 'Zal ik een voorspelling doen? Dat huwelijk gaat gewoon door, de Kamer geeft toestemming en de zoveelstelijns troonopvolging blijft zoals-ie is.'

(Tot haar eer strekt wel dat ze in dezelfde column de durf had een andere affaire aan de orde te stellen: de Telegraaf-onthulling over een bezwarend financieel dossier inzake Parool-columnist Arnold Heertje, waarover alle andere dagbladen nadien in alle talen hadden gezwegen).

De Volkskrant zette zijn toon op maandag 6 oktober met de kop 'Wisse Smit had geen relatie met Bruinsma' en liet daar nog twee scoops op volgen. Op dinsdag 7 oktober kwam de onthulling, in een exclusieve verklaring van de betrokkene zelf, dat Ottolien Lels en niet Mabel Wisse Smit de geliefde van Bruinsma was geweest: 'Alleen de waarheid helpt om onrecht recht te zetten.'

Twee dagen later promoveerde de Volkskrant een ingezonden brief van elf internationale vips, die steun betuigden aan Wisse Smit, tot prominent nieuws op pagina 3. En op de dag van de ontknoping, vrijdag 10 oktober, bracht de krant nog een fraaie schets van het mondaine zeezeilers-milieu waarin Wisse Smit en Bruinsma elkaar hadden ontmoet ('Zij had noch een liefdes-noch een intieme relatie met Klaas, heeft ze laten weten').

Volkskrant-ombudsman Jos Klaassen weersprak in de krant van zaterdag 11 oktober dat sprake was geweest van een geregisseerd tegenoffensief. Met uitzondering van de ook volgens hem dubieuze beslissing de prominenten brief tot redactioneel nieuws te verheffen, was de journalistieke werkwijze 'steeds zeer zakelijk, nuchter en afstandelijk' gebleven.

Dat mag misschien voor de bewoordingen van de verhalen hebben gegolden, de keuzen in de nieuwspresentatie wezen in een andere richting: op maandag 'Wisse Smit had geen relatie met Bruinsma' zes kolom breed als opening van de voorpagina; op vrijdag 'Da Silva blijft bij verklaring over Wisse Smit' als eenkolommertje onder aan pagina 3.

NRC Handelsblad hield zich merkwaardig stil, tot op vrijdag 10 oktober de kogel door de kerk was. Pas op zaterdag 11 oktober kwam de krant met een verhelderend achtergrondverhaal, dat niet voor niets begon met de woorden: 'Met terugwerkende kracht wordt duidelijk...'

In een curieuze rolwisseling was het juist het traditionele Oranjebolwerk De Telegraaf dat vroegtijdig zijn draai begon te nemen. Op woensdag 8 oktober over vijf kolom vlak onder het voorpaginalogo: 'Klaas ging om met Mabel, Ottolien en Willemijn'. En op vrijdag 10 oktober rechts boven aan pagina 1: 'Iedereen wist dat Mabel vriendin van Bruinsma was'.

Het bijbehorende verhaal opende met: 'Twee nieuwe, niet-criminele, zegslieden hebben zich in de affaire rond Mabel Wisse Smit gemengd. De twee vrouwen bevestigen dat de verloofde van prins Johan Friso meer dan oppervlakkige contacten had met maffiabaas Klaas Bruinsma.'

Aan het slot van het artikel kwamen de verslaggevers ook nog even te spreken over Wisse Smits andere vroegere kennis, de inmiddels op verdenking van fraude in Amerika gearresteerde Bosnische ex-minister Sacirbey. Ze wezen er fijntjes op 'dat alom bekend is, en ook door Sacirbey is toegegeven, dat hij in de jaren negentig, terwijl hij getrouwd was, een liefdesrelatie met haar heeft gehad'.

De geoefende Telegraaf-lezer wist die vrijdagochtend 10 oktober genoeg: vriendin van maffiabaas, volgens nette dames, en óók nog overspelig - Mabel Wisse Smit is niet meer te redden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden