De krant brengt de indiscretie in het land

Als een gesprek met de koningin in de pers komt, is dat te wijten aan indiscretie van haar gast. Thom de Graaf vindt dat haar gesprekspartners hun mond moeten houden en lezers die zich storen aan 'lekken' uit het paleis maar een andere krant moeten nemen....

KAMERLEDEN die door de Koningin worden ontvangen voor een open en informele gedachtenwisseling over maatschappelijke problemen en politieke voornemens, dat was al zes jaar niet meer gebeurd. En dat zal de komende tijd ook wel niet meer gebeuren. Zes jaar geleden meende de koningin, aldus de overlevering, dat de gesprekken weinig bijdroegen aan haar inzicht. Misschien ligt dat nu anders, maar als het enkele gesprek dat begin dit jaar heeft plaatsgevonden, niet wordt vervolgd, is dat aan de indiscretie van Kamerleden te wijten.

Dat valt te betreuren, want staatshoofd en volksvertegenwoordiging houden in de regel zo'n grote afstand tot elkaar in acht, dat er al snel sprake lijkt van verwijdering. Het gemiddelde Kamerlid ziet de koningin op Prinsjesdag, maar spreekt haar niet, zij spreekt alleen tot ons. Staatsrechtelijk wordt de relatie tussen regering, waar de koningin deel van uitmaakt, en parlement onderhouden door de politiek verantwoordelijke ministers.

De koningin legt geen verantwoording af, de ministers staan voor haar in en verdedigen besluiten en handelingen, zelfs als zij daar niet of nauwelijks invloed op hebben uitgeoefend. Strikt genomen is een gesprek tussen koningin en Kamerleden dan ook overbodig voor de uitoefening van de constitutionele functies.

Maar dat is een werkbezoek van de koningin aan een ziekenhuis of een door wateroverlast getroffen provincie ook. Toch worden zulke werkbezoeken allerwegen op prijs gesteld, niet alleen omdat de koningin op die manier blijk geeft van belangstelling en betrokkenheid, maar ook omdat wij het logisch en verstandig vinden als het staatshoofd zichzelf op de hoogte stelt van problemen en opvattingen in de samenleving. Een koningin die zich slechts van het ene naar het andere paleis laat vervoeren, verliest al snel legitimiteit.

De mensen die de koningin bij dergelijke bezoeken spreekt, hebben over de inhoud van hun ontmoeting geen zwijgplicht. Toch wordt op hun discretie gerekend, omdat de koningin anders snel in verlegenheid kan worden gebracht. En dat is nu precies niet de bedoeling van de constitutionele monarchie. De meeste mensen beseffen dat, ongeacht of zij in hun hart meer republikeins dan monarchistisch zijn.

Er is wat mij betreft niet zoveel op tegen dat opvattingen van de koningin publiek worden, maar dan met voorbedachte rade en met instemming van de verantwoordelijke ministers. Of de koningin voor of tegen het referendum zou zijn, is voor mij in politieke zin oninteressant, tenzij een minister zich bij wijze van argument of verdediging op de opinie van de koningin zou beroepen.

Voor het overige is de vertrouwelijkheid van koninklijke gesprekken een kwestie van fatsoen en gevoel voor constitutionele verhoudingen. Wie daar lak aan heeft of zich ten principale daartegen verzet, moet ook het gesprek met de koningin niet aangaan.

Dat geldt in het bijzonder voor Kamerleden. De mede-leden die vonden dat zij zonder bezwaar - maar natuurlijk wel anoniem - verslag konden doen van hun ontmoeting op het paleis, hebben geen staatsrechtelijke regel overtreden. Het geheim van het Noordeinde is immers niet op hen van toepassing, maar op de relatie tussen koningin en ministers. Zij hebben echter wel blijk gegeven van een ontstellend gebrek aan eerbied voor staatkundige verhoudingen of aan kennis daarvan. Ik weet niet wat erger is.

Bovendien ontnemen zij hun collega's en de koningin voor de toekomst de gelegenheid tot een open en vertrouwelijk gesprek (voor alle duidelijkheid: dat het een vertrouwelijk gesprek zou zijn, was iedereen ruimschoots bekend). Zelfs een principieel republikein als Troelstra, die moeilijk oranjeliefde kon worden aangewreven, hield, na een moeizaam gesprek op Het Loo met koningin Wilhelmina, over de inhoud daarvan de kiezen stijf op elkaar. Hij wist dan ook precies waar hij tegen was.

Dat deze en gene politicus boos heeft gereageerd naar aanleiding van de publicatie in de Volkskrant van vorige week, is dus ook begrijpelijk. Ik doe dat zelf ook en hoop dat in alle fracties daarover nog eens een stevig gesprek plaatsvindt. Het parlement moet de hand in eigen boezem steken, daar hebben we minister-president Kok overigens niet bij nodig.

Is de woede van de premier over indiscrete Kamerleden nog enigszins begrijpelijk, dat is zeker niet het geval voor zijn uitgesproken ongenoegen over de betrokken journalist. 'De rapporteur van het onfatsoen', zo diskwalificeerde hij man en krant.

Hebben journalisten en hun media dan een morele verplichting niet over de koningin te publiceren? Of niet over het onfatsoen van Kamerleden? Beide is natuurlijk onzin. Als een journalist wordt uitgenodigd voor een vertrouwelijke ontmoeting met het staatshoofd (als dat al gebeurt) mag van hem, als hij daar op ingaat, dezelfde discretie worden gevraagd als van anderen.

Maar een journalist die met een teiltje onder de lekkages van Kamerleden staat en daarover schrijft, doet gewoon en volstrekt oirbaar zijn werk. Hij overtreedt geen fatsoensnorm (want dat deden de Kamerleden al). Het is de taak van de redactie om de nieuwswaardigheid van zo'n bericht te beoordelen en over plaatsing te besluiten.

Misschien dat men de veronderstelde opvatting van de koningin over het Brusselse uitgaansleven interessant vindt of juist dat Kamerleden daar zo graag over vertellen. Dat is de vrijheid van de redactie en daar is niets mis mee. Als lezer kan ik daar mee instemmen of juist mij enorm ergeren en besluiten de krant niet meer te kopen. Dat is de vrijheid van de consument en die geldt ook voor Wim Kok als privé-persoon. Maar als minister-president heeft hij er niets mee te maken en dat moet ook vooral zo blijven.

Thom de Graaf is fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden