De kracht van liefde

Nasidderend van haar telefoongesprek met Silvijn zit Bibi aan de lunch als de mannen aanschuiven.

Ze noemde het zelf ook beroepsdeformatie. Frederique zag de dingen om haar heen vrijwel altijd vanuit mogelijke camerastandpunten. Onophoudelijk hield ze zich bezig met wat filmers découpage noemen: ze deelde de werkelijkheid op in shots en korte fragmenten. Zittend met haar vriendinnen aan een lange tafel in restaurant Het Posthuys zag ze een wide shot voor zich van De Vijf, een totaaltje van het interieur, een exterieur van het oude gebouw in het besneeuwde landschap, een medium shot van de trouwringloze hand van Rosalie, een close-up van de trilling van Bibi's ooglid toen zij terugkwam van het toilet.


Frederique wist niet dat Bibi nasidderde van het telefoongesprek dat ze het moment daarvoor op de gang had gevoerd met Silvijn. Ze zag wel dat er iets aan de hand was, maar begreep niet dat haar vriendin enorm behoefte voelde erover te vertellen, te roepen, het uit te schrééuwen. Bibi's verlangen dit ook daadwerkelijk te doen werd getemperd door de komst van de mannen. Point of view door het raam van het restaurant op Bram, Korneel, Pim en Kick, die hun fietsen zetten tegen de balken voor het restaurant.


De vrouwen hadden ondertussen een fles sauvignon blanc laten aanrukken voor bij de lunch. Terwijl Frederique registreerde hoe de serveerster de glazen inschonk en Bibi zwijgend aan tafel ging zitten, zei Sanne: 'Waar proosten we op?'


'Op lusten, liefde, leven, mensen, de wereld, toekomst, vriendschap, alles!', zei Klaasje, met haar glas omhoog.


Rosalie maakt een geluid van walging.


'De liefde', zei ze, schamperend. 'Dat vind ik zo'n overschat begrip. Blèègh.'


Er werd gelachen.


'Dus op de liefde!', riep Sanne.


Drie van de vijf vrouwen brachten hun glazen bij elkaar. Rosalie weigerde te toosten op een fenomeen dat louter haar weerzin opriep en Bibi had haar glas al aan haar mond gezet om minimaal de helft van haar wijn in één teug achterover te slaan - een shot dat Frederique niet ontging.


Een van de meest tot de verbeelding sprekende oorsprongsverhalen stamt uit de 5de eeuw voor Christus. Volgens de Griekse filosoof Empedocles was de wereld in de oertijd bezaaid met ontelbaar veel lichaamsdelen, klein en groot. Soms gebeurde het dat armen, benen, levers, hersens, geslachtsdelen en andere organen aan elkaar vast plakten. Het mechanisme dat hiervoor verantwoordelijk was noemde Empedocles 'de kracht van liefde'.


Veel van die liefdessamensmeltingen leverden monsterlijke creaturen op, die gedoemd waren te sterven en te verdwijnen, maar een minderheid bleef in leven en kon zich zelfs voortplanten. Hoe sterker de liefde, hoe ingewikkelder het samengesmede schepsel. Het meest succesvolle wezen dat uit de lichaamsdelensoep tevoorschijn wandelde was - hoe kon het ook anders - de mens. Wij zijn het toevallige resultaat van de grootst mogelijke liefde, een kracht die ons heeft verdoemd.


Het toeval dat onze voorouders volgens dit verhaal ooit bij elkaar bracht, speelt nog steeds een allesbepalende rol. Ieder liefdespaar zal zich onvermijdelijk de vraag stellen of hun liefde voorbestemd was en dus van een hogere orde, of het resultaat van een willekeurige samenloop van omstandigheden. Geliefden hopen natuurlijk op het eerste. Liefde die zo heeft moeten zijn, voelt inniger dan liefde die in feite inwisselbaar is.


Aan de lunchtafel van restaurant Het Posthuys zaten vijf vrouwen, vier gebonden en één gescheiden. Die laatste geloofde ook ooit hevig in liefde, tot haar man Pjotr na de ouderborrel van een kinderfeestje zijn Renault Espace in volle vaart tegen een boom reed en nog diezelfde avond verliefd werd op de verzekeringsconsulente die de schade op kwam nemen. Inmiddels woont hij met deze vrouw in Nieuw-Zeeland, ver van Nederland, zijn kinderen, zijn ex-echtgenote vooral. Probeer Rosalie niets uit te leggen over toeval en de kracht van liefde.


'O heerlijk, zijn jullie al aan de wijn?', riep Pim, toen hij als eerste van de vier mannen de tafel van de vrouwen bereikte. Hij vroeg net iets te luid of ze het op een zuipen gingen zetten. Het woord zuipen viel niet bij iedereen even goed, want sinds een tijdje was alcohol binnen het gezelschap een teer punt. Het ongeluk dat Pjotr had veroorzaakt - waarbij zijn kinderen in de auto zaten, al waren ze zo goed als ongedeerd - was te wijten aan het bier dat hij na afloop van het partijtje met andere ouders had genuttigd. Althans dat besloot de rechter, een directe collega van Sanne, die Pjotr een rijontzegging van een half jaar gaf. Pjotr beloofde zowel aan de rechtbank, als aan Rosalie, als aan de bewoners van het pand dat door de omvallende boom was geraakt, in therapie te gaan voor zijn gedrag - maar het is niet bekend of hij zich hier in Nieuw-Zeeland aan heeft gehouden.


Zijn auto-ongeluk was voor veel ouders aanvankelijk aanleiding niet meer te drinken in het bijzijn van hun kinderen, hoewel niemand zich hier gaandeweg meer aan hield.


Toen Pim doorhad dat de bestelde wijn al bijna leeg was, gebaarde hij naar de serveerster om een nieuwe fles. Het was 31 december. Niemand hoefde de volgende dag naar zijn of haar werk. Ze waren verlaten op een eiland, omringd door gezelschappen die ook al aan de drank zaten.


'Doe er maar twee', riep Pim, en tegen het gezelschap: 'Die komen wel op, toch? We zijn allemaal op de fiets.'


Niemand protesteerde.


Volgens sommige psychologen is jaloezie de pijn die mensen voelen als ze gedwongen worden hun beeld van zichzelf en de wereld bij te stellen. De werkelijkheid is vaak anders dan mensen hopen of willen, en volgens wetenschappers hebben we jaloerse gevoelens om ervoor te zorgen dat we ons hiervan bewust zijn. Jaloezie is onaangenaam, maar heeft als functie dat het ons leert ons aan te passen aan de realiteit. Jaloezie is gezond.


Deze vermeende corrigerende werking was Bibi onbekend en had ze er wel van geweten, dan zou het haar dat op dat moment in het Posthuys worst zijn geweest. Hoewel het onderwerp bij De Vijf en de rest van haar vriendenkring regelmatig ter sprake was gekomen en ze natuurlijk ook had nagedacht over haar eigen momenten van 'onnauwkeurigheid' (zoals ze de in haar ogen schaarse keren dat ze iets met andere mannen had uitgespookt eufemistisch omschreef), had ze er nooit lang bij stilgestaan of Kick wellicht al die jaren eenzelfde onzorgvuldigheid aan de dag had gelegd.


Dat had te maken met hoe hun liefde, alweer een jaar of achttien geleden, was begonnen: hoe Kick zijn vorige vriendin in bed had betrapt met een of andere breedgeschouderde gitarist, hoe hij direct woedend haar huis was ontvlucht en de straat opgerend, waar hij per ongeluk Bibi omver had gekegeld. Samen waren ze over de tegels van het trottoir gerold. Toen Kick haar, overmand door schuldgevoel, weer overeind had geholpen, vertelde hij plompverloren van het lugubere beeld dat hij het moment daarvoor had moeten aanschouwen. Bibi troostte hem, en het was alsof het zo moest zijn: Kicks jaloezie verdween zonder dat hij er erg in had. De liefde tussen Bibi en Kick werd daar op straat gesmeed, het was voor hen beiden alsof het zo had moeten zijn.


De jaloerse pijn die Bibi inmiddels voelde, jaren later, kijkend naar Kick, die na het uitschenken van een nieuwe fles wijn vrolijk meeproostte met het gezelschap, had in het geheel niets helends of gezonds.


twitter.com/vfeuilleton;


volkskrant.nl/feuilleton;


facebook.com/VolkskrantFeuilleton


WAT ERAAN VOORAF GING

De Vijf is een groep van vijf vrouwen die elkaar al kent sinds de studietijd. Ze willen gezamenlijk Oud en Nieuw vieren op Vlieland, met mannen en kinderen. Na een onverwachte nacht in een jeugdboerderij, waar Bibi onder de dekens tekstberichten uitwisselt met haar geheime minnaar Silvijn, komt Kick dezelfde Silvijn tegen in het dorp. Bibi schrikt hevig als Kick hem meeneemt. Wat doet Silvijn in godsnaam op het eiland? Hoe kan het dat Kick hem kent? Het gezelschap gaat terug naar het hotel, waar Silvijn zich bij de ontbijttafel komt opdringen mee op fietstocht te gaan. Als het gezelschap zich opmaakt te vertrekken, stuurt Silvijn Bibi een sms dat hij met haar moet praten. Dat was precies wat zij ook tegen Kick had gezegd. Na afloop van een fietssprint onthult Kick aan de andere mannen dat hij de inmiddels overleden vrouw van Silvijn heeft gekend 'in de bijbelse betekenis'. In een restaurant roddelen de vier vriendinnen over Bibi's promiscue gedrag.


Personogram

Er zijn vier gezinnen mee en een alleenstaande moeder met kinderen. Spil zijn Bibi Roskam (yogalerares en uitvaartverzorgster) en Kick Groen (platenbons). Kicks vader, Opa Kick, is een voormalige platenbons. Cameravrouw Frederique Severijn heeft al jaren de geheimen van haar vriendinnen verzameld. Ze is getrouwd met tv-maker en practical joker Pim Staal. Sanne Moens werkt bij de rechtbank en is getrouwd met Bram Laprice, redacteur bij Libelle. Klaasje Binninga is ambtenaar, getrouwd met Korneel Petersen, duikinstructeur bij de brandweer. Rosalie van Lokeren is een gescheiden puzzelontwerpster.


Persrechter

Chris Oostdam, strafrechter én persrechter bij de Rechtbank Noord-Nederland mailde: 'Ik zie het elke week en elke week stoor ik me er een heel klein beetje aan. In jouw verhaal is Sanne Moens persrechter. Maar persrechter is niet een zelfstandig beroep. Je bent rechter (bijvoorbeeld strafrechter, kinderrechter, kantonrechter, bestuursrechter, rechter in civiele zaken of voor vreemdelingenzaken) en het persrechterschap is iets dat je er bijdoet, meestal voor een paar jaar. Je taak is dan, desgewenst en desgevraagd, een toelichting te geven op door collega's gewezen vonnissen, uitspraken of beslissingen. Nooit over je eigen zaken.'


1.1 Découpage

Wikipedia: 'Découpage is een begrip uit de filmtaal. Découpage is het verknippen of opdelen van een scène in kleine stukjes of shots (...). De wijze van découperen is nooit willekeurig, maar afhankelijk van de sfeer of de spanning die men wil oproepen.'


1.2 Empedocles

Leefde waarschijnlijk van 492 tot 432 v. Chr. Empedocles was een zogenoemde natuurfilosoof. Niet alleen was hij wijsgeer, staatsman, dichter, profeet, arts, redenaar en wat niet al, hij dacht ook van zichzelf dat hij een god was.


1.3 Jaloezie

De wetenschappelijke informatie over jaloezie komt uit het boek Liefde van Volkskrant-medewerker Mark Mieras (2010, uitgeverij Nieuw Amsterdam).


CONCENTRATIE

'Hoeveel mensen lezen het feuilleton van Giphart?', vroeg Ria van Hes uit Steenwijk zich op Twitter af. De vraag was oprecht, lichtte zij in een mail toe: 'Denkend aan Couperus en Eline Vere ben ik benieuwd naar het aantal lezers. Mensen lezen al minder boeken en een feuilleton is nog moeilijker. Ik merk ook aan mezelf dat ik me met m'n iPhone/iPad steeds minder kan concentreren.' Een interessante opmerking, want ook ik merk in mijn omgeving (mijzelf niet uitgesloten) een concentratieverlies als het om het lezen van fictie gaat. Zorgt de versmartphonisering voor structureel ander leesgedrag?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden