De kracht van energie

Diederik Samsom (40), een wereldverbeteraar vol ongeduld, maar van het pragmatische type.

Met Diederik Samsom hebben de leden van de Partij van de Arbeid een activistische sociaal-democraat tot hun politiek leider gekozen. Zij zetten daarmee de lijn voort die eerder dit jaar is ingezet met de keuze voor Hans Spekman tot hun voorzitter. Beiden vinden dat de partij niet moeilijk moet doen over de koers: de PvdA is een linkse partij. Samsom vrijdagmiddag in de Rode Hoed: 'Eerlijk delen, kansen bieden, vooruitgang creëren.' Over wie zijn belangrijkste opponent wordt, is hij duidelijk: 'Mark Rutte is mijn voornaamste tegenstrever.'


Samsom kandideert zich op 21 februari voor het partijleiderschap, meteen de dag nadat Job Cohen zijn vertrek had bekendgemaakt. Martijn van Dam, die snel kansloos blijkt, is hem die ochtend al voorgegaan; Ronald Plasterk, Nebahat Albayrak en Lutz Jacobi zouden in de dagen nadien volgen. De beauty contest tussen de vijf kandidaten eindigt drie weken later met de bekendmaking van de uitslag in Amsterdam, met Plasterk als verliezer en Samsom als eenduidige winnaar. Maar met vooral winst voor de PvdA, zoals Spekman steeds heeft gehoopt, want in zijn partij ziet de voorzitter dankzij de verkiezing nieuwe dynamiek en vitaliteit.


Energie is ook het eerste woord dat iedereen in de mond neemt indien gevraagd naar een eigenschap van de nieuwe politiek leider. Energie als meest in het oog springende persoonskenmerk. In Samsoms eigen woorden, uitgesproken na zijn kandidaatstelling: 'Mijn ambities zijn grenzeloos.'


Die drive kan tevens zijn grootste valkuil zijn, valt te beluisteren in de fractie waaraan Samsom vanaf nu leiding moet geven. Jeroen Dijsselbloem, die zich niet kandideerde en de afgelopen weken de honneurs heeft waargenomen: 'Diederik heeft 'nieuwe energie' als slogan gebruikt in de campagne en ik heb nog nooit zo'n rake campagneleus gehoord. Hij is tomeloos. Hij kan toe met drie tot vier uur slaap per nacht en heeft de afgelopen jaren alle PvdA-afdelingen in Nederland bezocht. Dat zijn er veel, kan ik u verzekeren. Net als Spekman is hij een man van de zaaltjes. Daaraan, en aan zijn overtuigingskracht, dankt hij deze overwinning.'


Maar, zegt Dijsselbloem: 'De gedrevenheid gaat gepaard met ongeduld. Hij moet erop letten dat hij iedereen meeneemt, niet te ver voor de troepen uitgaat. Zorgvuldigheid jegens partijgenoten is belangrijk.' Dijsselbloem doelt onder meer op de opmerking die Samsom in de campagne maakte over de Utrechtse PvdA-burgemeester Aleid Wolfsen, die volgens hem beter geen tweede termijn kan ambiëren. 'Zo'n uitspraak is niet handig, zoals Diederik ook zelf heeft toegegeven. Al wil ik zeker niet bepleiten dat Diederik vanaf nu met meel in de mond gaat praten.'


Plasterk, met zijn vele verwijzingen naar de vroegere leider Joop den Uyl, was in de campagne de man die de PvdA in de klassieke sociaal-democratische middenpositie plaatste, klaar voor regeringsverantwoordelijkheid. Mariëtte Hamer, die in 2008 een eerdere fractieleidersverkiezing won van Samsom, maar zich nu niet kandideerde: 'Diederik is een wereldverbeteraar. Hij zal de partijprofilering vooropstellen. Regeren komt later wel.'


Kamerlid Jeroen Recourt: 'Diederik is de man van het milieu en de duurzaamheid. Hij is iemand die steeds verwijst naar zijn kinderen, toekomstgericht is. Waar moeten we over twintig jaar zijn? Hij is visionair, maar kan ook overenthousiast zijn. Niet iedereen gaat zo hard als hij.'


Afgelopen zondag was de fractie in Beesd bijeen voor een heidemiddag, waarop werd na- en uitgepraat over wat er rond het vertrek van Cohen is gebeurd. Iedereen is ervan doordrongen dat het huidige leiderschap tijdelijk kan zijn. Zodra zich nieuwe verkiezingen aandienen, uiterlijk in mei 2015, wordt een nieuwe wedloop voor het lijsttrekkerschap georganiseerd. Ook dan doet Samsom mee, en als 'tussenpaus' krijgt hij tot die tijd alvast de kans zich te bewijzen.


Diederik Maarten Samsom (40), vader van een zoon en een dochter, is geboren in Groningen in een gezin met twee zussen. Hij volgt het stedelijk gymnasium in Leeuwarden. In Delft studeert hij kernfysica. 'Diederik en ik waren lid van studentenvereniging De Koornbeurs', zegt Menno van de Winden. 'Hij heeft een enorme cognitieve kracht. Hij leest veel, is altijd op zoek naar feiten en harde getallen. Hij is het tegendeel van cynisme, Diederik heeft een diep doorleefd geloof in vooruitgang.'


De politieke loopbaan van Samsom is overzichtelijk. Hij is Kamerlid sinds januari 2003. Daarvoor vervulde hij geen partijpolitieke functies. Maar geëngageerd is hij altijd geweest. 'In Delft versterkten wij elkaars enthousiasme', zegt Van de Winden. 'We organiseerden van alles. Ik herinner me een bijeenkomst over Oost-Timor, omdat wij ons zeer opwonden over wat daar gebeurde. Het heeft mij niet verbaasd dat Diederik indertijd naar het activisme overstapte, zoals het ook logisch is dat hij daarna Kamerlid werd om het beleid mede te bepalen op de plek waar het gebeurt.'


Dat activisme praktiseert Samsom bij Greenpeace, waar hij tussen 1995 en 2001 opklimt van medewerker tot campagneleider. De Rotterdamse PvdA-wethouder Marco Florijn: 'Diederik hielp mij als heel jong raadslid in Leeuwarden met mijn campagne. Daar stak hij veel tijd in. Hij is niet als een komeet omhoog geschoten, zoals wel eens wordt gedacht, hij heeft hard gewerkt om ervaring op te doen. Diederik heeft ambities maar is ook reëel: hij wacht het juiste moment af.'


Het lukt niet meteen met Samsom bij de PvdA, mede door de enorme verkiezingsnederlaag van mei 2002. De opmaat voor dat electorale drama zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Over het beruchte televisiedebat met Ad Melkert en Pim Fortuyn zegt Samsom die avond tegen partijgenoot Staf Depla: 'Dit waait niet over.' Samsom gaat de volgende dag naar Rotterdam om met kiezers te praten, om te begrijpen wat er gaande is.


Maar in januari 2003 is het wel raak. Samen met Jeroen Dijsselbloem (opgeleid in Wageningen) en Staf Depla (ook opgeleid in Wageningen) komt Samsom in de Kamer. Al snel heet het drietal 'de rode ingenieurs'. Depla: 'Wij hadden veel kritiek op Paars. De politiek had de houding aangenomen: als wij over een paar jaar het antwoord hebben op dit vraagstuk, laten wij het u weten. Wij kozen de ingenieursbenadering: oplossingsgericht.'


De activist in Samsom is springlevend als hij in de kabinetsformatie van 2007 meegaat met PvdA-onderhandelaar Wouter Bos. Hij gooit een zak met 5.000 handtekeningen tegen een nieuwe kerncentrale op tafel bij de verbouwereerde CDA-onderhandelaar Maxime Verhagen. Het is voor het eerst dat activisme doordringt in de rookkamers van de machtsvorming.


Bij de verkiezingen van 2010 staat hij lijsttrekker Job Cohen bij. In de pauze van een van de tv-debatten registreert de camera hoe de gedreven Samsom met opgeheven vingertje Cohen opgewonden coacht. Het is een dodelijk beeld voor een moeizame uit de startblokken komende Cohen.


Volgens Depla is Samsom 'vrij radicaal' maar wel bereid tot compromissen. 'In 2010 wilde hij een brede coalitie met het CDA. Hij is links van het midden, maar ziet ook het belang om niet elke vier jaar een nieuw beleid voor duurzame energie te moeten maken. Hij is een gemeenschapsdenker, gericht op de volgende generaties, en kan in die zin over zijn heilige huisjes heen stappen.'


Dijsselbloem zegt dat Samsom 'geen politieke hooligan' is. 'Hij heeft onder Balkenende IV veel samengewerkt met Ger Koopmans, toch niet het meest linkse CDA-Kamerlid. Dat kan hij. Diederik is in die zin een calvinistische sociaal-democraat, een noeste werker voor resultaat. Ik heb vaak tegen hem gezegd: ga toch eens in je tuin liggen. Maar ik denk dat hij die tuin nog nooit gezien heeft.'


Veel gesprekspartners roemen Samsoms drang om zijn wijsheid niet alleen uit boeken te halen, maar ook uit de alledaagse praktijk. Samsom wordt straatcoach in Amsterdam, omdat onveiligheid op straat in zijn partij 'een enorm zwakke plek is'. Hij leert zich de kritiek aan te trekken van mensen die radeloos zijn, omdat vooral Marokkaanse jongens zich in hun wangedrag onaantastbaar wanen. Samsom dicht hen een 'etnisch monopolie op dit soort overlast' toe.


Opmerkelijk is dat hij ook bij zijn tweede stage in Rotterdam onder de radar blijft. Zonder publiciteit aan te trekken, zit hij op vrijdag bij het jongerenloket van de Rotterdamse Sociale Dienst. Samsom wil de sociale zekerheid leren kennen. Wethouder Florijn: 'Een beveiliger sprak me er laatst op aan dat Samsom geen vrijdag overslaat.'


Samsom positioneert zichzelf als dé inspirerende oppositieleider die Nederland nodig heeft. 'Ik weet niet of je daar bestuurservaring voor nodig hebt', sneert hij in het laatste campagnedebat bij Pauw en Witteman naar zijn opponent Plasterk, die koketteert met leidinggeven aan het Hubertus laboratorium en het onderwijsdepartement. Samsom houdt het op 'energie, ideeën en overtuigingskracht'.


Plasterk slaat terug: van een leider wordt niet verwacht dat hij creatieve mensen zegt wat ze moeten vinden en ze steeds opdrachtjes geeft. 'Het gaat erom dat je ze een podium biedt en uitdaagt om dingen te doen. Op zichzelf is het plezierig als je dat al vaker hebt gedaan. Of dat bestuurservaring is weet ik niet, maar enige vorm van leidinggeven is wel handig.'


Maar het pakt anders uit, blijkt in de Rode Hoed. Dat Samsom in één klap in de eerste ronde zijn tegenstanders versloeg, geeft aan hoe zeer de achterban van de PvdA snakt naar het onversneden rode geluid. 'Een mooi mandaat', concludeert Samsom.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden