De kosmopoliet

Ik zat in de trein naar Middelburg, op weg naar het hotel van waaruit ik lezingen in de provincie Zeeland zou houden....

Ik stuitte op een lang verhaal van de escritor holandés Cees Nooteboom. Gedurende een maand had hij per auto Spanje doorkruist, op zoek naar de veranderingen die het land in de afgelopen vijfentwintig jaar had ondergaan. Nooteboom las El País regelmatig, schreef hij, ook wanneer hij in Nederland, Los Angeles of Tokio verbleef. Even voelde hij zich dan kosmopoliet, een beetje als iemand met een etiket van Armani op de buitenkant van zijn kleren. 'Todos actuamos a veces como niños, we gedragen ons allemaal soms als kinderen.' Dank u Cees!

Het viel me op dat Nooteboom Nederland expliciet 'mijn land' noemde, terwijl ik dacht dat hij dat stadium allang achter zich had gelaten. Naar mijn idee woonde hij alleen nog in de Nederlandse taal, maar was verder zo verstandig de meeste tijd in Spanje door te brengen. Nu begreep ik dat hij daarginds als exotische Nederlander wordt gezien, terwijl wij hem juist interessant vinden omdat hij ons land heeft verlaten. Voor je imago heeft het een dubbel voordeel om Nederlands kunstenaar in het buitenland te zijn. Waarschijnlijk stellen Armando en Karel Appel zich ook Nederlandser op dan wij hier vermoeden.

Een nadeel van het verblijven in een ander land is voor een schrijver dat niet-reizende schrijvers in Nederland consequent hoger in aanzien staan. Het volgende verhaal van Cees Nooteboom is destijds neergesabeld, terwijl het boekenweekgeschenk dat Harry Mulisch voortbracht, voornamelijk lof oogstte. Ik weet zeker dat een lezer die beide auteurs niet kent, de kwaliteit van Nooteboom zal opmerken en die van Mulisch betwijfelen.

De schrijvers die op het moment door literatuurbobo's het meest worden hooggeacht, zijn degenen die zich met weinig anders bezighouden dan het bouwen van een troon voor zichzelf. Mensen als Nooteboom proberen dat ook wel, maar hebben het tegelijkertijd te druk met leven. Mulisch zal nooit voor een krantenstuk Spanje doorkruisen, dat is hem niet alleen te oncomfortabel en te nederig, hij is ook bang dat intussen de poten onder zijn troon worden weggezaagd. Nooit je vijanden de rug toekeren, die natuurwet kent hij terdege.

Iets anders dat reizende schrijvers kwetsbaar maakt, is dat ze aardiger zijn. Wie reist, gaat vanzelf zijn eigen belangrijkheid relativeren. Alleen wanneer je je permanent in je studeerkamer verstopt, kun je blijven geloven dat jij nummer één van Nederland, van Europa en misschien wel van de hele wereld bent. In de eerste jaren dat ik bij mijn uitgever Meulenhoff tussen de beroemdheden verkeerde, stelden alleen internationaal georiënteerde auteurs (Carolijn Visser!) zich vriendelijk op, terwijl anderen zich zo snel mogelijk van me afwendden, op zoek naar iemand 'waar ze wat aan hadden'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.