De koning of 'gematigde Taliban'

Het Taliban-bewind is nog niet verslagen. Maar de hoofdrolspelers in het Afghanistan-drama zijn druk aan het zoeken naar alternatieven om te voorkomen dat er een machtsvacuüm ontstaat, of een nieuwe burgeroorlog....

Van onze buitenlandredactrice Anneke Teunissen

Zowel militair als diplomatiek wordt er hard gewerkt aan het omverwerpen van het Taliban-bewind in Afghanistan. Het bezwijken van de Taliban onder het bommentapijt is slechts een kwestie van tijd, zo luidt de verwachting.

Wat er daarna gebeurt, is niet alleen de Afghanen een zorg. Iedereen bemoeit zich ermee. De buurlanden, die beslist een hun goedgezind bewind naast zich willen hebben. De Verenigde Staten, die het zich niet kunnen permitteren het land in een chaos achter te laten, zoals gebeurde na het verjagen van de Sovjettroepen in 1989. De Verenigde Naties, qualitate qua en op veler verzoek.

De meeste betrokkenen staan een overgangsregering voor die multi-etnisch is en kan rekenen op brede steun in en buiten Afghanistan. Hierin is onvermijdelijk een rol weggelegd voor de Noordelijke Alliantie, die de belangrijkste anti-Taliban-krachten herbergt.

De Noordelijke Alliantie alleen zou een te smalle basis vormen voor een regering, omdat daarin de grootste bevolkingsgroep, de Pathanen, vrijwel niet zijn vertegenwoordigd. Bovendien bevat deze Alliantie krijgsheren en milities die het land na het verdrijven van de Sovjets in een bloedige burgeroorlog hebben gestort.

Toen de in 1973 afgezette koning Zahir Shah in september zijn diensten aanbood, was dat meer dan welkom. Hij is Pathaan, hoewel hij het Pashto niet beheerst. En hoewel hij al bijna dertig jaar in ballingschap leeft in Rome, kan hij een verenigend symbool zijn voor de Afghanen.

Voor buurland Pakistan is een coalitie die geleid wordt door de Noordelijke Alliantie geen aantrekkelijk perspectief. Pakistan heeft de Taliban in het zadel geholpen en is daarmee de natuurlijke vijand van de Noordelijke Alliantie. De Taliban bestaan uit Pathanen, een etnische groep die de Pakistaanse president Pervez Musharraf graag te vriend houdt, omdat zij ook binnen zijn eigen landsgrenzen een belangrijke minderheid vormen. Daarom kwam Pakistan met nog een derde, onverwachte potentiële partner voor een coalitie op de proppen: 'gematigde Taliban'.

Musharraf kreeg de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell deze week zover dat ook hij een rol ziet weggelegd voor gematigde Taliban. Washington is wellicht bang dat de Noordelijke Alliantie Afghanistan in Russisch en Iraans vaarwater zal sturen.

Met deelname van de Noordelijke Alliantie, de ex-koning en gematigde Taliban zou in ieder geval sprake zijn van een brede coalitie. Maar is ze levensvatbaar? De Noordelijke Alliantie en buurland Iran zien deze coalitie liever niet geboren worden.

'Gematigde Taliban? Die bestaan helemaal niet!' Verontwaardigd hebben leiders van de Noordelijke Alliantie de suggestie van de hand gewezen. De Alliantie is een los verbond van anti-Talibangroepen onder leiding van Burhanuddin Rabbani, de in 1996 uit Kabul verdreven president die nog steeds erkenning door de VN geniet. Zij bestaat voornamelijk uit Tadzjieken.

De Noordelijke Alliantie zou het het meest logisch vinden als na de val van de Taliban president Rabbani weer aan de macht kwam. Maar ze erkent ook dat een landsbestuur zonder Pathanen, 40 à 50 procent van de bevolking, geen lang leven beschoren zal zijn. Daarom togen vertegenwoordigers naar Rome, om afspraken te maken met de ex-koning. Maar samenwerken met de Taliban, is voor hen ondenkbaar.

Ook Iran, waar meer dan twee miljoen Afghaanse vluchtelingen leven, is ongelukkig met de recente ontwikkeling. Evenals Rusland en India is Iran een sponsor van de Noordelijke Alliantie. Het is volgens Teheran aan Rabbani om een brede regering te vormen na de val van de Taliban. Washington laat de oren te zeer hangen naar Pakistan, vindt Iran.

Een alternatief voor de Taliban is er dus nog niet. Voor de Verenigde Naties ligt hier een belangrijke taak. Allerlei partijen en landen, inclusief de VS, hebben inmiddels aangedrongen op een actieve rol van de VN in deze.

Lakhdar Brahimi, die onlangs opnieuw is aangesteld als VN-coördinator voor Afghanistan, doet zijn best. 'We spreken met iedereen, hier en elders; wat gedaan moet worden, wordt gedaan, maar we kunnen geen oplossing uit onze hoed toveren', zei hij woensdag.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden