Column

'De koning is eigenlijk het enige dat Nederland en de Antillen bijeenhoudt'

Het is maar al te begrijpelijk dat Willem-Alexander zich zo graag met Ma­xima op de Antillen liet onthalen. 'Hij lijkt zo'n beetje de enige aan deze zijde van de Atlantische Oceaan te zijn, die nog dol op ze is', schrijft Thomas von der Dunk.

Koning Willem-Alexander en Maxima tijdens een bezoek aan het dorp Soto op Curacao.Beeld ANP

Wat is nu eigenlijk het officiële standpunt van de Nederlandse regering ten aanzien van de Antillen? Naar aanleiding van tweehonderd jaar Oranjemonarchie wordt dezer dagen ook her en der bij de band met de voorma­lige overzee­se gebiedsdelen stilgestaan, zoals vandaag in de Rode Hoed in Amsterdam met de Volkskrant op zondag.

De Nederlandse regering bestaat immers uit de koning en het kabinet. De koning wordt volgens de constitutionele mores geacht de buikspreekpop van het kabinet te zijn, maar dat lijkt hier toch niet helemaal het geval. Willem-Alexander liet zich bij een recent bezoek aan de Cariben uitge­breid fêteren en hossend fotograferen: alleen ginds is zo'n beetje iedereen nog Oran­gist.

Alleen daar kan hij binnen zijn koni­nkrijk nog op een ongereserveer­d ontvangst rekenen, zonder boosaardige journalisten. Kom daar thuis nog maar eens om. Van opa Bernhard, die zijn eigen standbeeld toch al zelf met zijn postume Volkskrant-interview aan diggelen geslagen had, blijft steeds minder over.

'Welke man hebben wij eigenlijk begraven', zou Beatrix na lezing hebben gezegd. Wel, een man waarvan inmiddels ook gebleken is dat hij niet schroomt om alles en iedereen in te zetten om de echtgenoot van een kleindochter het leven zuur te maken - waarbij het voor de byzantinistische verhoudingen binnen sommige regionen van het Nederlandse staatsap­paraat kenmerkend is, dat het zich voor zulke acties steeds weer leent. De zaak-De Roy van Zuydewijn krijgt aspecten van de zaak-Oltmans.

Niet erg geloofwaardig
Zeker, De Roy is niet helemaal vrij van paranoïde trekjes - evenmin Olt­mans dat indertijd overigens was - maar die zou elk mens krijgen als hem hetzelfde overkwam. Dat Rutte, nu de deksel op de beerput een beetje verschoven is, meteen verzekert dat dit alles is en er verder niets aan de hand is, komt niet erg geloofwaardig over. In het verleden is dat bij zaken die het ko­nings­huis betroffen te vaak gebeurt - totdat de waarheid alsnog boven water kwam.

Zelfs als Rutte gelijk mocht hebben, en er inderdaad niets verder aan de hand is, zal geen zinnig mens hem nu geloven, nadat er al eerder gelogen en het nodige toegedekt is - ervaringen uit het verleden scheppen ook in dat opzicht nu eenmaal bepaalde verwach­tingen voor de toekomst.

De enige manier om het vertrouwen dat er inderdaad niet nog meer aan de hand is en alle andere beschuldigingen van De Roy op onwaarheid berusten, terug te winnen, is een onafhankelijk onderzoek, zoals door de linkse oppositie in de Kamer wordt verlangd.

Rutte wil daar niet aan - terwijl juist hij alle belang daarbij zou hebben, teneinde de bedompte lucht die nu uit die beerput oprijst voor eens en altijd te doen klaren. Tenzij het daar binnenin natuur­lijk inderdaad hemeltergend stinkt.

Koninklijke voorgangers
Behalve zijn grootvader kwamen de afgelopen weken ook drie koninklij­ke voorgan­gers van Willem Alexander in een bijzonder licht te staan. Afgelopen vrijdag werd de nieuwe trilogie van de drie historici Jeroen Koch (Willem I), Jeroen van Zanten (Willem II) en Dik van der Meulen (Willem III) ook in Utrecht op een kort symposium gepresenteerd.

Van hun bevindingen weet intussen heel Nederland. Zoals de Utrechtse hoogleraar Ido de Haan die op dat symposium met de spontane woorden­ van een geraadpleegde taxichauffeur samen­vatte: 'Nederland dankt dus zijn demo­cratie aan het feit dat de koning homoseksu­eel was'.

Vandaar dat Willem-Alexander bij de aanbieding in de Nieuwe Kerk vorige week er de nadruk op legde dat de drie Willems nu ook vooral als mens veel zichtbaarder waren geworden. Maar dat is ook maar een mening, zullen we maar zeggen.

Edwin de Roy van Zuydewijn.Beeld anp

Hoe dan ook: het is maar al te begrijpelijk dat hij zich graag met Ma­ximá op de Antillen liet onthalen. Hij lijkt zo'n beetje de enige aan deze zijde van de Atlantische Oceaan te zijn, die nog dol op ze is. Premier Rutte - en dat brengt mij terug op mijn beginvraag - uitte zich deze zomer aan­mer­kelijk zuiniger: als de Antillen onafhankelijk willen worden, dan mogen ze dat en zullen we ze zeker niet tegenhouden.

Er lopen in Den Haag buiten Paleis Noordeinde maar weinig mensen rond die van de Antillen houden, en dat is wederzijds. Ginds reageert men vooral geïrriteerd als Den Haag zich weer eens met de interne gang van zaken bemoeit; alleen de koning is van die aandrang vrij. Die is dan eigenlij­k ook de enige die Nederland en de Antillen bijeenhoudt, en een persoon­lijk belang heeft bij het voortbestaan van die band. Zo'n beetje zoals de laatste echte Belgen tevens monarchisten zijn, omdat het Belgische ko­nings­huis als enig echt belang bij het voortbestaan van België heeft.

Bodemloze geldput
Dat Nederland de Antillen liever kwijt dan rijk is, komt niet in de laatste plaats doordat het als endemisch corrupt en als bodemloze geldput wordt ervaren. Cliëntelisme heeft er vrij spel, en de hardnekkigheid daarvan behelst een les, die men ook op Europa van toepas­sing kan verklaren, waar men steeds weer nieuwe Balkanstaten in de EU-wachtkamer plaatst.

Het merkwaardige is, dat men alleen vanuit de Antillen de koninkrijks­band met Nederland mag verbreken, en niet andersom. Dat is een unicum: meestal is juist separatisme strafbaar, en eist het moeder­land een vetorecht daarover op. Zie de reacties in Madrid op Catalaanse afschei­dingspogingen en van Belgrado op Kosovaarse.

En laat nu net de Antillen, die wel weg mogen, niet weg willen. Vanuit hun perspectief met goede reden: dan droogt de geldkraan op. Bovendien is echte onafhankelijkheid niet mogelijk: dan worden ze de facto door Vene­zuela opgeslokt. Daarom zit Nederland nog wel even aan ze vast.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Koning Willem-Alexander en Maxima tijdens een bezoek aan een sportevenement in het stadion Guillermo Trinidad in Aruba.Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden