De koeien staan op stal, zonder benul of verplichtingen

Waardevolle heruitgaven brengen Arjan Peters naar Tilly van James Joyce en Doortje van Mustafa Stitou.

Beeld Marie Wanders en Lisa Klaverstijn

Weten zij veel. De meeste zullen op stal staan op Oudejaarsavond, zonder benul van Oud of Nieuw, en eveneens vrij van de verplichting om oliebollen te eten of naar een conference te kijken van iemand die tracht leuk te zijn.

Soms zijn koeien, geiten en schapen te benijden. Kort na elkaar kwam ik ze twee keer tegen. Het bundeltje uit 1927 van James Joyce met dertien gedichten 'voor een penny per stuk', Pomes Penyeach, werd als Poëzie voor een prik vertaald door Paul Claes (Koppernik; euro 15). In het eerste gedicht, 'Tilly', drijft een boerenjongen met een bloeiende tak het vee voort, 'een pluim van damp op hun voorhoofd', een kille weg over, tot 'hoog boven Cabra', de wijk in Dublin waar de moeder van de dichter werd begraven. 'Ze loeien en roffelen met hun hoeven.'

De dichter slaat het tafereel van een afstand gade. Het is een wereld van warm bijeen zijn waar hij geen toegang meer toe heeft, nu zijn moeder is gestorven. Die lezing suggereerde althans Richard Ellmann in zijn Joyce-biografie uit 1959.

En dan Doortje 3017. Die kende ik uit de 'Koeiensuite' van Mustafa Stitou, opgenomen in diens bundel Tempel (2013): 'Waar denk je aan, Doortje,/ Wanneer je de robot betreedt,/ Zijn laserstraal je uier aftast -// Ontsnappen aan de stal/ En dit systeem?' Met al zijn vermogens weet de dichter de arme koe naar grasvlakten te schrijven, naar rivieren en sterrenhemelen, en haar 's winters 'een mantel van sneeuw' te gunnen.

Drie jaar geleden las Stitou zijn vers over Doortje 3017 voor in Deventer. Margedrukker Peter Duijff van De Eierland Pers in Schalkhaar vroeg de dichter of hij hiervan een bibliofiele uitgave mocht maken. Dat boek is klaar: omslag van aluminium, tekst met de hand gezet, en afbeeldingen van een koe die door het landschap schuift van het stedelijke westen naar het groene oosten, met onder aan de pagina's een rij grassprieten die van kleur verandert. In het voorwerk is de inkt kleurloos, maar, aldus Duijff, 'de gevoelige vingertoppen ervaren dat de grassprieten zonder inkt toch aanwezig zijn'.

Zoveel liefde komt Doortje wel toe. De liefhebber dient te dokken (euro 75,-), en de tekst staat ook al drie jaar in Tempel (euro 16,50). Maar soms is er een bloeiende tak voor nodig, in de vorm van een uitzonderlijke vormgeving, die je daarnaar terugdrijft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden