De kluizenaar achter het design van Apple

De man van baanbrekende ontwerpen als de eerste iMac treedt zelden op de voorgrond. Ook niet nu hij verantwoordelijk is voor de metamorfose van de software van Apple in iOS 7.

Jonathan Ive bracht ons de iMac, de iPod, de iPhone en de iPad. Niemand had kunnen vermoeden dat de senior vice president voor industrieel ontwerp van Apple ooit de liefhebbers van scrabble aan iets nieuws zou helpen.


Maar na Apples presentatie vorige week van nieuwe en vernieuwde producten in San Francisco zoemt de term 'skeuo-morfisme' rond. Dat staat voor het idee om nieuwe voorwerpen elementen van eerdere uitvoeringen mee te geven.


Vooral in digitale designs zijn skeuomorfismen populair. Ze geven de gebruiker houvast in een nieuwe omgeving. Daarom heeft het Bewaar-pictogram in tal van programma's nog steeds het uiterlijk van een floppy disk, hoewel er een nieuwe generatie computergebruikers opgroeide met dvd's en usb-sticks.


Ive heeft een hekel aan dit nieuw-met-oud. En dat is af te zien aan zijn ontwerp van het iOS 7, de softwaremachinerie die iPod, iPhones en iPads in beweging brengt.


Weg zijn de boekenplanken in het pictogram voor Kiosk, de kranten- en tijdschriften app in het iOS. Het icoon voor Contacten verloor het uiterlijk van een adresboek van papier, compleet met ringband. Verdwenen zijn de bruine lijntjes op geel papier van de knop voor de Notities-app.


Apple sprak vorige week van de grootste metamorfose van het besturingssysteem sinds de introductie van de iPhone in 2007. Maar het was hoofdprogrammeur Craig Federighi die in San Francisco de revolutie toonde. Niet de man die de oude vormgeving zo grondig te lijf is gegaan.


Ive was weliswaar aanwezig, maar zijn bijdrage bleef beperkt tot een korte video, waarin hij de designprincipes achter het nieuwe iOS deelde.


Het is Jonathan Ive ten voeten uit. De verlegen Brit (46) blijft het liefst op de achtergrond. De kluizenaar van Cupertino, wordt de man van een huwelijk van 26 jaar en vader van een tweeling van 11 jaar genoemd. Ive is zo bescheiden, gaat een anekdote, dat een goede vriend lange tijd niet in de gaten had dat Ive niet zo maar werkte op de designafdeling van Apple, maar dat hij er de baas was.


Sinds oktober drukt Ive meer dan ooit zijn stempel op Apple. Na jarenlang het fysieke uiterlijk van producten - de hardware - te hebben bepaald, werd hij in oktober 2012 ook verantwoordelijk voor de software, nadat het bedrijf de iOS-chef Scott Forstall de deur had gewezen.


Voor de buitenwereld is Ive een groot vraagteken. Hij beweegt zich zelden in de schijnwerpers en spreekt dan louter over zijn ontwerpfilosofie. Die ontleent hij aan de tien principes die de Duitser Dieter Rams formuleerde in de dertig jaar dat hij aan het hoofd stond van de ontwerpafdeling van Braun, de fabrikant van rekenmachines, scheerapparaten, stereoapparatuur en koffiezetmachines.


Vergelijk de Mac en iPod met de ontwerpen van Rams en 'je ziet dat het bijna letterlijke vertalingen zijn', zegt de Californische vakgenoot Gadi Amit in het Amerikaanse zakenblad Businessweek.


Wikipedia is na 1.238 woorden uitgepraat over Ives leven en werk. Het lemma over de man die hem wereldfaam bracht, is tien keer zo lang: wijlen Apple-chef Steve Jobs.


De paden van de beide mannen kruisen elkaar in 1997, als Jobs terugkeert bij Apple. Twaalf jaar daarvoor is hij er met slaande deuren vertrokken omdat hij na een mislukte machtsgreep tegen de directie geen stem meer heeft in de ontwikkeling van nieuwe producten bij het bedrijf dat hij oprichtte.


Ive is in 1997 al vijf jaar in dienst van Apple en diep ongelukkig. Hij heeft het geschopt tot hoofdontwerper, maar heeft de buik vol van de focus op winst.


'Ik weet nog heel goed dat Steve verkondigde dat ons doel niet alleen geld verdienen is, maar ook geweldige producten maken', zegt Ive in de biografie Steve Jobs van Walter Isaacson die kort na de dood van Jobs verscheen. Hij besluit te blijven. Dat hij zijn rol als opperontwerper houdt, staat dan nog lang niet vast. Jobs denkt aan vers bloed, van buiten.


Volgens de overlevering bedenkt Jobs zich als hij de ontwerpstudio bezoekt en Ive omringt ziet door honderden prototypen van producten. 'Jobs zag meteen dat hij hier een talent had dat hij aan het werk moest zetten', schrijft Leander Kahney in zijn boek Inside Steve's Brain.


Het eerste karwei waaraan Jobs de Brit zet, is het ontwerp van een compacte alles-in-één-computer die voortborduurt op de ideeën van de originele Mac, uit 1984. De Mac waarop Ive als student verliefd werd.


Jobs veegt de eerste ontwerpen met veel misnoegen van tafel. Ive erkent dat geen van de ideeën de spijker op zijn kop slaat, maar volgens hem heeft er eentje wel de elementen die Jobs zoekt. Die zullen uiteindelijk bijeenkomen in de iMac. Als die in mei 1998 wordt gepresenteerd, staat de wereld versteld: een pc die oogt als 'een half doorschijnende, blauwgroene keelpastille van zeventien kilo en drie ons', zoals de Volkskrant hem omschrijft.


Wat opvalt, is niet alleen de kleur of de ronde vormen of het feit dat je de chips, de kabels, de snoeren en de bolle beeldbuis kunt zien zitten, en zelfs niet dat al die onderdelen zo zijn gemaakt en gerangschikt dat ze mooi zijn om naar te kijken. Wat echt in het oog springt, is de handgreep aan de bovenzijde.


Het lijkt een onzinnige voorziening voor een computer die door zijn gewicht en omvang niet draagbaar is te noemen. Maar Ive ziet dat anders, vertelt hij aan biograaf Isaacson. Computers boezemden in die tijd vooral angst en ontzag in. De handgreep maakt het apparaat zachter. Benaderbaar. Intuïtief. Aaibaar.


De iMac leidt tot een klik tussen Jobs en Ive die uitmondt in een wederzijdse bewondering. 'Als ik een spirituele partner bij Apple heb gehad', vertelt Jobs in de biografie, 'dan is het Jony. Jony en ik bedenken de meeste producten met zijn tweetjes en halen er dan de anderen bij met de vraag: wat vind je hiervan.'


Die innige verwantschap heeft ook een schaduwkant. Jobs deed graag alsof hij de enige was met de ideeën bij Apple. Ive voelde zich af en toe gebruuskeerd. 'Ik houd als een maniak bij waar een idee vandaan komt.'


Die wrevel heeft nooit geleid tot slaande deuren. Ive brengt zijn dagen door in de ontwerpstudio op de begane grond van Two Infinite Loop, Apples hoofdkwartier in Cupertino. Bezoekers mogen er niet komen en zelfs hoge managers komen er zonder toestemming niet in. De wanden zijn van getint glas, zodat voorbijgangers niet naar binnen kunnen turen naar het werk van Ive en zijn vijftien medewerkers.


Zijn beste werk moet nog komen, vertelde Ive in 2011 in een zeldzaam interview met The Telegraph nadat hij in Buckingham Palace tot ridder was geslagen - de tweede keer in zijn loopbaan. 'We proberen producten te maken die op de een of andere manier onontkoombaar zijn, die je het gevoel geven dat ze de enige oplossing bieden die klopt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden