De KLM-piloten zien ze vliegen

KLM wil bezuinigen, maar de onderhandelingen over het actieplan Focus 2000 zitten al maanden muurvast. Geen wonder, want het bestuur onderhandelt met liefst zeven vakbonden en verenigingen tegelijk....

ZE ZIJN arrogant en duur, en het ergste is: ze zijn niet loyaal. De piloten van de KLM maken misbruik van hun machtspositie. Nee, bij hun collega-KLM'ers zijn de piloten bepaald niet populair. Al jaren suddert het conflict tussen de vliegers, die vinden dat ze helemáál niet zoveel verdienen als iedereen wel denkt, en de luchtvaartmaatschappij die wil bezuinigen. Twee jaar geleden leidde dit tot de eerste piloten-staking sinds 1958.

Nu weer blokkeert de Vereniging van Verkeersvliegers (VNV) de onderhandelingen over de bezuinigingsoperatie Focus 2000. Maar het geduld van de buitenwacht raakt op. 'De VNV plaatst de KLM en de andere bonden in een lastig parket', zegt FNV-bestuurder José Smeets.

Zij vreest een schisma in de eens zo hechte groep van betrokken vakverenigingen en bonden. De VNV denkt alleen aan het belang van de eigen groep. 'Weinigen zijn echt jaloers op hun salarissen. Maar we vinden dat als het bedrijf in de problemen komt, iedereen gelijkelijk moet bijdragen aan de kostenverlaging', stelt Smeets.

De KLM kondigde Focus 2000 in november met veel bombarie aan. Sindsdien is er weinig van vernomen. De een noemt de rust een interbellum. De ander heeft het over de stilte voor de storm en weer een ander denkt dat de belangstelling voor de reorganisatie aan het wegebben is.

'De mensen halen er hun schouders over op in plaats van dat ze er samen de schouders onder willen zetten', zegt een vakbondsman bezorgd. Een ander meldt dat sommigen zelfs overwegen de eens zo geliefde 'KLM-familie' te verlaten vanwege de onzekerheid omtrent hun baan. Het bedrijf gaat niet bepaald voortvarend te werk.

Dat is ook niet makkelijk: bij de KLM werken meer dan 25 duizend mensen die zo'n 1200 verschillende functies bekleden. Praktisch iedereen is lid van een van de zeven personeelsverenigingen en vakbonden. 'Dit overleg is bijna onwerkbaar', vindt Smeets

Focus 2000 is ook niet zomaar een reorganisatie. 'Het is een proces', herhalen de betrokkenen tot vervelens toe. 'Een proces van egeltjes', zegt een van hen cynisch. De KLM heeft slechts de doelstellingen aangegeven - binnen drie jaar 1,5 miljard gulden bezuinigen - maar de verschillende bedrijfsonderdelen moeten zelf invullen hoe ze dat doen. Hoogstwaarschijnlijk kost de operatie de komende drie jaar 960 banen; 160 daarvan worden overtollig en 800 behoren tot diensten die zullen worden uitbesteed.

DE ZEVEN personeelsverenigingen en vakbonden werken traditioneel nauw samen. Gezamenlijk onderhandelt het vliegende- en het grondpersoneel over de cao's en gezamenlijk willen zij nu de door de KLM uitgestippelde bezuinigingsplannen invullen.

Het grondpersoneel vreest nu echter dat het meer zal moeten inleveren dan het vliegende personeel. 'Gelijke monnikken gelijke kappen', luidt daarom het credo van alle bonden behalve de VNV. Of, als de 25 duizend KLM'ers dan 'niet gelijk' zijn, ze zijn 'wel gelijkwaardig', aldus een andere slagzin.

De niveaus binnen de KLM-gelederen zijn zo divers dat het moeilijk is te bepalen wat gelijkwaardig is. Vooral de piloten steken met hun 'goudgerande' arbeidsvoorwaarden hoog boven de rest uit. Door hun hoge organisatiegraad en eensgezindheid hebben ze veel macht.

Net als de vervoersbonden bedong de VNV het recht de doelstellingen uit Focus 2000 te laten toetsen door externe deskundigen alvorens er inhoudelijk op in te gaan.

De andere bonden en verenigingen besloten niet te onderhandelen over projecten met grote sociale consequenties vóór de piloten met hun onderzoek klaar zijn. Zij willen gezamenlijk onderhandelen om inzicht te hebben in de afspraken die de KLM met de vliegers maakt.

Maar de experts van Alpa, de Amerikaanse zusterorganisatie van de VNV, nemen hun tijd voor het onderzoek. Sinds begin dit jaar studeren zij op de in Focus 2000 voor de piloten geformuleerde 'taakstelling'. Als de Alpa deze onrealistisch vindt, zal de VNV niet aan Focus 2000 mee willen doen.

Ervan uitgaande dat de Alpa de VNV haar zegen geeft, wachtten de zes andere bonden en de KLM aanvankelijk geduldig af. Eerst zou het onderzoek in april klaar zijn, toen in mei en vorige week werd bekend dat het tot juni kan duren vóór de hoognodige noten gekraakt kunnen worden.

Maar het geduld raakt op. Niet alleen Focus 2000 loopt vertraging op. Ook de onderhandelingen over een nieuwe cao lopen vast. Hoewel deze formeel los staan van de bezuinigingsoperatie, is het moeilijk praten over algemene arbeidsvoorwaarden als niemand weet waar hij aan toe is.

Vooral de cao van de vliegers zal door Focus 2000 worden beïnvloed, omdat hun arbeidsvoorwaarden tot in detail zijn vastgesteld. De arbeidsvoorwaarden van het grondpersoneel zijn veel rekbaarder. Daarbinnen valt nog het een en ander te bezuinigen.

De in maart gestarte cao-gesprekken werden verdaagd naar 15 en 16 mei. Het is onwaarschijnlijk dat daar veel uit komt, aangezien de VNV nu, net zo min als in maart, weet of zij zich kan committeren aan Focus 2000.

De KLM heeft de datum voor de cao-onderhandelingen zorgvuldig gekozen: een week later komt het bedrijf met de hoogstwaarschijnlijk weinig florissante resultaten over het boekjaar 1996/1997. Schermen met slechte cijfers en het presenteren van sombere vooruitzichten kan wellicht helpen de bonden te verleiden tot concessies.

Niet bekend

De relatief kleine Nederlandse luchtvaartmaatschappij dreigt te worden fijngedrukt tussen de machtige Duitse Lufthansa en British Airways. Sommigen vinden dat de KLM snel moet beslissen of zij dan maar met het Spaanse Iberia of met Al Italia moet samengaan.

Smeets denkt dat de KLM de keuze nog wel even kan uitstellen. Waarschijnlijk zal de KLM geen stappen ondernemen vóór duidelijk is of de samenwerking tussen British Airways en American Airlines doorgaat. Als 'Brussel' een stokje steekt voor die alliantie zien de perspectieven voor de KLM er opeens heel anders uit.

MET WIE de KLM ook samengaat, een fusie of samenwerkingsverband zou gigantische gevolgen hebben voor de werkgelegenheid bij de KLM. 'Het is de vraag of het management de grote operatie Focus 2000 en het opzetten van een samenwerking tegelijk aan kan', waarschuwt Eric Aarts van de Vervoersbond CNV.

Niemand staat te popelen om aan Focus 2000 te beginnen, maar al dat wachten komt 'het proces' niet ten goede. Het oponthoud van de piloten wekt langzamerhand zo'n wrevel, dat de KLM waarschijnlijk zal voorstellen de onderhandelingen met de verschillende bonden van elkaar los te koppelen.

'Dat is de enige manier om uit de impasse te komen', denkt Smeets. Zij verwacht dat het opsplitsen van het overleg het toch al zo welig tierende wantrouwen binnen de KLM-gelederen zal aanwakkeren. De andere bonden zullen er dan niet op kunnen toezien of de offers die de vliegers maken wel even groot zijn als die van de andere beroepsgroepen.

Het lijkt wel of de vliegers de hele KLM in gijzeling houden. Ze hebben zelfs al eisen bedacht die ze kunnen stellen voor het geval ze mee willen doen aan Focus 2000. Aandelen, opties of een zetel in de raad van commissarissen.

Het is de vraag of de KLM de VNV met deze zoethoudertjes zal kunnen paaien. Waarschijnlijk zal zwaarder geschut nodig zijn om de piloten in het gelid te krijgen. Smeets suggereert dat de onderneming kan dreigen meer vliegwerk uit te besteden aan met de KLM gelieerde Europese maatschappijen. Plannen om vluchten onder te brengen bij Cityhopper of Air UK hebben al geleid tot actiedreiging van de VNV.

Over het idee van een piloot als commissaris doen de KLM'ers maar lacherig: 'De VNV wil gewoon Benno in de raad'. Benno Baksteen is zojuist vertrokken als voorzitter van de VNV en is dus wel toe aan iets leukers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden