Bellen met parlementair verslaggever Frank Hendrickx

‘De klimaatplannen van het kabinet mogen vooral geen stress bij de kiezer veroorzaken’

Vanmiddag presenteert het kabinet de langverwachte klimaatplannen. Zijn ze genoeg om het klimaatdoel van 2030 – 49 procent minder CO2-uitstoot – te halen? En hoe reageert de oppositie? ‘Een groot dramatisch gebaar waarmee de linkse oppositie de klimaatplannen van tafel zal vegen verwacht ik niet’, zegt parlementair verslaggever Frank Hendrickx.  

Kolencentrale Engie Centrale Rotterdam op de Maasvlakte. Beeld Hollandse Hoogte / Peter Hilz

Welke plannen ontvouwt het kabinet vanmiddag, verwacht jij?

‘Er is de afgelopen tijd al veel uitgelekt. Zoveel zelfs dat Greenpeace, Milieudefensie en FNV vanochtend al een persconferentie hebben gehouden over de plannen, nog voordat het kabinet ze überhaupt zelf presenteert. Er zal in elk geval een CO2-heffing komen – al spreekt Greenpeace liever van een boete op vervuiling – en verder heeft het kabinet vooral gekeken naar manieren om de kosten voor huishoudens iets te drukken. 

De aanvankelijke klimaatplannen van het kabinet werkten namelijk nogal problematisch door op de inkomensverhoudingen in Nederland. In de nieuwe plannen kondigt het kabinet daarom bijvoorbeeld aan dat de energierekening van een gemiddeld huishouden met een gemiddeld energieverbruik, volgend jaar 100 euro omlaag gaat. Al hangt het precieze voordeel wel af van hoeveel en wat je verbruikt – vooral gas, of juist elektriciteit – en in welke mate je je huis verduurzaamt. 

Ook is het onduidelijk hoe de energierekening na 2020 zal uitvallen. Maar FNV gaf tijdens de persconferentie al wel toe dat de maatregelen zeker voor de middeninkomens best gunstig uitpakken. Lage inkomens profiteren logischerwijs het meeste van een lagere energierekening, omdat hun energieverbruik relatief gezien een groter deel van hun besteedbaar inkomen opslokt. De vakbond maakt zich wel zorgen over hoe de maatregelen precies uitpakken voor lagere inkomens en ouderen.’

Was het qua symboliek niet beter geweest als het kabinet de plannen thuis bij een willekeurige Nederlander in de meterkast had gepresenteerd? Want zo dichtbij komen de maatregelen: van het gas af, de cv-ketel de deur uit, onze huizen beter isoleren en als het even kan een elektrische auto aanschaffen.

‘Je merkt juist dat de coalitie er alles aan probeert te doen om het idee te geven dat de maatregelen niet dichtbij komen. Eerder sprak Rutte nog over de grootste verbouwing sinds de wederopbouw, maar dat soort woorden zul je nu niet meer horen. Het kabinet wil juist uitstralen dat het allemaal niet in één keer hoeft, dat we nog wel even de tijd hebben, dat het kostenneutraal kan en dat je niet meteen de cv-ketel de deur uit hoeft te doen, maar pas als-ie op is, en dat je er dan geld voor kunt lenen. Ze willen vooral laten zien dat het te doen is, dat er weliswaar veel moet veranderen, maar dat het allemaal niet op stel en sprong hoeft.

‘Het kabinet is bang dat mensen anders alleen nog maar meer in de stress schieten. Het afgelopen jaar zag je dat Baudet toch echt een snaar raakte, wat ook kwam doordat het debat over de kosten van het klimaatbeleid daarvoor helemaal niet gevoerd werd. Voor heel veel mensen was klimaat dus toch een beetje een ver-van-mijn-bed-show. En toen opeens werd het heel concreet: we moeten aan de warmtepomp, de gasprijs gaat gigantisch omhoog. Dat veroorzaakte heel veel onrust, wat ook door de coalitie werd aangewakkerd doordat D66 voortdurend benadrukte dat zonder klimaatbeleid het kabinet zou vallen en Buma waarschuwde voor een klimaatrevolte. De coalitie wil met de nieuwe plannen laten zien dat ze er toch samen zijn uitgekomen, en hopen daarmee ook de spanning in de samenleving enigszins te temperen.’

Wie gaat er van de plannen profiteren en bij wie gaan ze pijn doen?

‘Een precieze doorrekening van de plannen is er nog niet geweest, dus we moeten afwachten hoe het concreet uitpakt. Maar het kabinet wil in elk geval de middeninkomens ontzien, terwijl de industrie niet blij zal zijn met de CO2-heffing. Aan de andere kant staan daar wel allerlei subsidies tegenover voor grote vervuilers als Shell en Tata Steel, zoals Greenpeace en Milieudefensie tijdens de persconferentie ook opmerkten. Maar goed, vanuit de industrie is er al gewaarschuwd dat er bedrijven naar het buitenland zullen verhuizen bij een CO2-heffing. Al heeft het CPB al voorspeld dat de bedrijven de CO2-heffing zullen doorrekenen aan de consument.’

Wat staat er allemaal niet in de plannen? Vliegen duurder maken, of een spitsheffing bijvoorbeeld?

‘Een spitsheffing is wel een van de door het kabinet genoemde varianten voor rekeningrijden, hoewel de VVD ertegen is. Rekeningrijden is interessant: dit moest het kabinet opnemen in de plannen om het klimaatdoel van 2030 te halen, namelijk 49 procent minder broeikasgassen uitstoten dan in 1990. De VVD wil geen boete op in de file staan, zoals ze de spitsheffing noemen, maar tot voor kort wilden ze helemaal geen rekeningrijden, en nu hebben ze zich daar samen met de coalitiepartners aan gecommitteerd, weliswaar pas in 2026. Over vliegen is door het kabinet nooit gesproken, dat hopen ze Europees te regelen. Verder stond er in het regeerakkoord al dat de veestapel met 1 miljoen varkens moest worden verkleind, in de nieuwe plannen komt er nog een bedrag bij waarmee varkenshouders kunnen worden uitgekocht. Maar het kabinet heeft geen concrete maatregelen om het aantal gehaktballen op rantsoen te zetten, zoals De Telegraaf eerder suggereerde.

‘Je moet wel eerlijk zeggen dat er nog enorme onzekerheidsmarges zijn of het kabinet het doel van 2030 gaat halen. Dat hangt van zoveel factoren af. Als het Planbureau voor de Leefomgeving doorrekent dat er een kans van 75 procent is dat we dankzij deze kabinetsplannen genoeg CO2 minder gaan uitstoten, dan is dat voor het kabinet al genoeg, zo groot zijn de onzekerheidsmarges. Daarom zeggen milieuorganisaties ook: het echte doel is om in 2050 95 procent minder CO2 uit te stoten dan in 1990. En daar is een echte omslag voor nodig, zoals een forsere inkrimping van de veestapel, maar die fundamentele keuze wordt nu nog niet gemaakt. Het kabinet kan het doel van 2030 nog met veel lapmiddelen halen, maar als je het doel van 2050 wilt halen zul je veel lastigere maatregelen moeten treffen, zoals minder vlees eten en minder vliegen.’

Heeft de oppositie de messen al geslepen?

‘Het is wel goed om te bedenken dat Rutte niet nu al elke maatregel door de Tweede en Eerste Kamer zal moeten loodsen. Er zal wel over de klimaatplannen gedebatteerd worden, maar op korte termijn zijn er niet zo veel afzonderlijke maatregelen die nu al snel door Kamers moeten. Hogere accijnzen op benzine en de subsidies op elektrisch rijden, dat valt allemaal onder het belastingplan waar het parlement zich binnenkort over moet buigen, maar heel veel andere maatregelen zullen pas onder een volgend kabinet vallen.’

‘Wat het kabinet wel helpt is dat milieuorganisaties nu positiever zijn dan eerder over het conceptakkoord. Hoewel Greenpeace en Milieudefensie nog genoeg kritiek hadden, bijvoorbeeld dat de industrie teveel wordt ontzien, lijkt het doel van 2030 in hun ogen nu toch wat realistischer dankzij de nieuwe klimaatplannen van de coalitie. Als zelfs milieuorganisaties dat zeggen is dat toch goed nieuws, waar vooral D66 en ChristenUnie tevreden mee zullen zijn. Het is eigenlijk ook best wel snel gegaan, in die zin dat partijen als het CDA en VVD het voor de verkiezingen amper hadden over klimaatbeleid. Er werd wel gezegd dat we de klimaatdoelen van Parijs moesten halen, maar hoe werd nooit duidelijk. En nu ligt er plots een akkoord waarin dat wel staat.’

‘Voor Klaver en Asscher zal het lastig worden om tegen de klimaatplannen te stemmen, want dankzij de plannen komt het terugdringen van de CO2-uitstoot in elk geval een stap dichterbij. Het valt me op dat Klaver tot nu toe ook vrij positief is. Dus een groot dramatisch gebaar waarmee de linkse oppositie de klimaatplannen van tafel zal vegen verwacht ik niet. Van Forum voor Democratie en PVV natuurlijk wel, zij zullen vooral de nadruk  leggen op hoeveel de maatregelen gaan kosten. Er wordt volop met subsidies gestrooid, voor autobezitters, voor werknemers van kolencentrales die werkloos raken, voor gezinnen die hun huis willen verduurzamen. Wat gaat dit kosten en hoeveel levert het op? Maar het kabinet heeft nooit de illusie gehad dat het de rechtse oppositie kon overtuigen, ze richten zich vooral op de linkse partijen, met name PvdA en GroenLinks, want één van die partijen is genoeg voor een meerderheid in de Eerste Kamer.’

Lees hier meer over de klimaatplannen van het Nederlandse kabinet

De kronkelige weg naar de Klimaatwet
Nederland krijgt een klimaatwet, maar de weg ernaartoe was lang en kronkelig. Hoogdravende idealen gingen hand in hand met opportunisme. Reconstructie van een politieke bevalling.

Dit is hoeveel het klimaat ons kost

Nederland wil in 2030 49 procent minder koolstof­dioxide uitstoten. Maar hoeveel kost die 45 miljoen ton CO2-­vermindering? Dat hangt erg af van welke keuzes we maken. Bekijk hier wat de opties zijn, en wat die ons land kosten.

Met deze Klimaatwet kan iedereen uit de voeten.
Een regenboogcoalitie van zeven partijen in de Tweede Kamer steunt de nieuwe klimaatwet. Maar het brede draagvlak heeft een prijs.

Kabinet sluit compromis en wil zich ‘nuchter’ richting een groenere toekomst bewegen 
Het kabinet is er zeker van: met het klimaatakkoord gaat Nederland voorop lopen in Europa zonder dat de huishoudens er onder lijden. ‘Grote veranderingen in kleine stappen’, is het nieuwe devies. De echte afrekening volgt pas bij de uitvoering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden