De kleurloze diplomafabriek moet plaatsmaken voor Bildung

Reportage: Bildungsles

Ontevreden over hun onderwijs gingen studenten van Avans met hun eigen ideeën aan de slag. De cursus is een hit én levert studiepunten op.

Ucademy-studenten van Avans Hogeschool in Breda zijn met post-its in de weer tijdens de zelfbedachte les `macht en controle`. Beeld Sanne De Wilde

Of Raffi Nazarian even naar voren wil komen. 'Raffi, Raffi', scanderen zijn klasgenoten. Daar gaat de 23-jarige student. Hij zet een handtekening, schudt zijn docenten formeel de hand en neemt zijn diploma in ontvangst. Even lachen, en als de foto is genomen, vliegt Nazarian zijn docenten hartstochtelijk in de armen - het zijn tenslotte óók zijn medestudenten.

Nazarian is zojuist afgestudeerd aan de Ucademy, een academie waar studenten hun eigen onderwijs ontwikkelen en elkaar lesgeven. Het is een initiatief van zes studenten van Hogeschool Avans in Breda die niet tevreden zijn met hun onderwijs. Veel theorie en droge boekenkennis, te weinig aandacht voor persoonlijke levensvaardigheden, vinden ze. Dat moest anders kunnen. Dus begonnen ze dit voorjaar hun eigen opleiding binnen Avans. Met zelfbedachte vakken als 'macht en controle', 'inspiratie en creatie' en 'self-confidence' bieden ze hun medestudenten de broodnodige zelfontplooiing.

Bildung heet dat in onderwijsland, een begrip dat op papier uiterst populair is. Amsterdamse studenten die het Maagdenhuis bezetten, zagen het als het antwoord op het door hen zo vervloekte rendementsdenken. Bestuurders van hogescholen en universiteiten mogen de term graag gebruiken in vergezichten over het hoger onderwijs. Studeren draait niet alleen om het opdoen van theoretische kennis, is de gedachte, maar ook om karaktervorming. De kleurloze diplomafabriek moet weer plaatsmaken voor een plek waar kritische, maatschappelijk betrokken denkers worden geboren.

Op veel plaatsen wordt er vooralsnog vooral veel gepraat over bildung, in Breda zijn de leerlingen er meteen mee begonnen. In februari ontstond het idee, in april begonnen de eerste lessen en vanaf september kunnen Avans-studenten zelfs studiepunten verdienen met de zelfontplooiingsvakken. Bijzonder, want het onderwijs wordt door studenten zelf bedacht en uitgevoerd, zonder hulp van docenten.

'We dachten: we kunnen drie dingen doen', zegt Eva-Lisa Janssen (24), een van de oprichters. 'We kunnen constateren dat we iets missen in het onderwijs en onze schouders ophalen. We kunnen gaan demonstreren of we kunnen zelf met een oplossing komen.' De keuze viel op de laatste optie en het blijkt een succes. De eerste drie vakken van de Ucademy boden plek voor zestig belangstellenden en zaten meteen vol. Janssen: 'Dat er zo veel interesse zou zijn, hadden we niet verwacht. We hielden eerst nog een wachtlijst bij, maar die werd al snel te lang. '

Raffi Nazarian is een van de gelukkigen die een plekje wisten te veroveren. 'School is erop gericht je boekenslim te maken, hier word je levensslim', zegt de student film tijdens de laatste les 'macht en controle' van het jaar, voorafgaand aan de diploma-uitreiking.

'Maak een tekening'

De studenten moeten vandaag vooral veel tekenen. 'Stel je bent koning van alles en iedereen, wat gebeurt er? Maak een tekening.' En omgekeerd: wat gebeurt er als je geen enkele macht hebt? 'Maak een tekening.' Of: hoe manifesteert macht zich in jouw leven? 'Teken je eigen machtskasteel.' Héél cool, vindt Inge Rietsema. De blozende verpleegkundestudent zit op het puntje van haar stoel, pen in haar mond, meer dan klaar om aan de slag te gaan. 'Er komt in elk geval een taart in mijn kasteel, bakken is namelijk mijn troef. Het is niet expres, maar mensen vinden me schattig als ik een taart voor ze bak. Dat geeft mij een soort macht.' De 21-jarige student wil graag zo veel mogelijk levenslessen volgen tijdens haar studietijd. 'Mensen zeggen dat ik naïef ben, dus ik kan wel wat wijsheid gebruiken.'

Paul Rüpp, bestuursvoorzitter van Avans, vindt het prachtig. 'Wij zijn zelf ook bezig bildung in het onderwijs op te nemen. De studenten zijn ons voor. Dat juichen we toe.' Het niveau van de lessen is volgens Rüpp 'verbluffend goed' en daarom geschikt voor studiepunten. 'Dit is wel een experiment. We blijven een vinger aan de pols houden.'

Beeld Sanne de Wilde

De Bildung Academie

Ucademy is bij hogescholen uniek, voor universitaire studenten bestaat er in Amsterdam al iets vergelijkbaars. Ontevreden docenten en studenten van de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit richtten vorig jaar samen De Bildung Academie op, waar studenten sinds september voor 1.200 euro per semester hun hart kunnen ophalen aan vakken als 'rebellie', 'geld' en 'identiteit.'

'Bildung is hot en happening', zegt directeur Michiel Tolman van De Bildung Academie. 'Er is al zo veel over geroepen in het onderwijsdebat, dat we vonden dat we het maar in de praktijk moesten brengen.' In september begint het derde semester van de opleiding; naar verwachting kunnen studenten vanaf volgend jaar ook hier studiepunten behalen.

Het idee van bildung als onderwijsideaal stamt van de Duitse filosoof Wilhelm von Humboldt, die in Berlijn de Humboldtuniversiteit oprichtte alwaar studenten leerden kritisch en moreel te denken. De term is de laatste jaren opgeleefd in het Nederlandse onderwijs - hoewel de invulling vaak vast anders is dan de Duitser voor ogen had.

Zo liepen de docenten van de Ucademy een dag in konijnenpakken door school. Eva-Lisa Janssen: 'We wilden laten zien dat zelfvertrouwen van binnenuit komt.' Het ontplooiingsonderwijs moet spannend, vindt de derdejaarsstudent die het vak macht en controle geeft. Tijdens haar eerste les bond ze bij sommige studenten de handen aan elkaar. Anderen kregen een spreekverbod. 'We wilden een milde versie van het bekende Stanford prison-experiment doen, waarbij studenten een gevangenissituatie nabootsten.'

In de laatste les van het jaar blikken ze terug op wat ze geleerd hebben. Als iedereen zichzelf als almachtige koning heeft getekend, plus een machtskasteel, is het tijd voor diploma's. En, 'we blijven studenten', voor bier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.