De kleine schoonmaak van Jeanne Prisser

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: Een ouverture op Prissers vierde seizoen, waarin zij haar kunstergernissen bij het klein vuil zet.

Jaap Scheren: Bronze Golden garbagebag Beeld Jaap Scheeren

Nee, ik had mezelf hier ook niet terug verwacht, niet na die vlammende sollicitatie-brief aan De Appel, vorig seizoen. Edoch, hier zijn we, lezer, twee kolom sterk, straight out de voorhoede. Laat me het seizoen beginnen met een kleine schoonmaak. Niet letterlijk, natuurlijk. Handen zijn om mee te schrijven of een wijnfles te ontkurken; nee, hier betreft het een mentaal opruimen, een afscheid van oude ergernissen. Opdat u en ik straks met fris gemoed kunnen beginnen.

1 KUNSTENAARS DIE DE GRENZEN VAN DE FOTOGRAFIE OPZOEKEN

In een uithoek van de Rietveld Academie, ergens halverwege de derde en de vierde verdieping, geeft men het vak 'De grenzen van de fotografie opzoeken'. Het is een populair vak. Vijftien meiden met scheefgezakte knotten dromen er van een solo in FOAM. Vorig jaar waren zij nog in hun The Ballad of Sexual Dependency-fase, niets dan slapende vriendjes en plastic tuinmeubilair in de regen verschenen toen voor hun lens; nu, ouder, maar niet veel wijzer, zijn ze cerebraal. Soms fantaseer ik dat ik ook in die klas zit.

Dames, zou ik fluisteren, doe geen moeite. Die grenzen van de fotografie zijn allang in kaart gebracht. Men vindt ze aan de rand van de afbeelding, waar het papier eindigt en het tafelblad begint. Gelukkig zit ik niet in die Rietveldklas. Daarom zeg ik hier: meiden, tabee!

2 VOETNOOTKUNST

Je hebt mensen die je nog geen goedendag kunt wensen zonder dat ze je woorden direct in de context plaatsen van Freud of Marx of Zizek of God weet welke denker; welnu, de voetnootkunstenaar is de artistieke belichaming van dit type mens. Deze kunstenaar kent de kunst van andere kunstenaars, om het zacht uit te drukken. Sterker: het is het enige wat hij kent. Daar hij te trots is voor epigonisme produceert hij respectabele voetnoten bij door hem bewonderde meesters. In het jargon: hij doet iets met hen. Heet de meester in kwestie bijvoorbeeld Turner, dan maakt hij een diagramschilderij waarop alle kleuren van die en die zeeslag zijn terug te vinden; heet-ie Ader, dan stapt de voetnootkunstenaar ook in een bootje - bij wijze van hommage, als onderzoek naar Aders praktijk. Dat hij zelf werk van hun niveau zou kunnen maken, komt niet in hem op; rondlopen in het jasje van zijn idool is al wat hij blieft. De voetnootkunstenaar en z'n jasje vervelen mij stierlijk. Ik zwaai hen uit.

Gavin Turk: Pile Beeld .

3 PRECONCEPTUELE KUNST

Dat conceptuele slaat hier niet op het woord concept, maar op conceptie. Als in: kunstwerken die worden getoond voordat ze überhaupt verwekt zijn; pre-artistieke kunst zou ook een goede naam zijn voor zulk werk. U kent het, de instellingen liggen er vol mee: stapels papier uit de papierwinkel, geordend op kleur, cryptische ensembles beslaande: een spijkerbroek, een nijptang, een een scifiromannetje uit 1963, neergelegd voor de kijker om betekenis uit te peuren, multi-interpretabel als een rorschachvlek. En ook dat onverwoestbare factotum van de preconceptuele kunst: de spaanplaat, liefst onbewerkt. Is het mooi, is het lelijk, is het goed, is het slecht? Het valt niet te zeggen. Er is niet werkelijk iets geprobeerd, dus er valt ook niet veel te oordelen. Om wijlen Pam Emmerik te citeren: in dit genre wordt de kijker geacht briljant te zijn, niet de maker.

4 ENGAGEMENT

Natuurlijk ben ik niet tegen engagement. Wel tegen selectief gebruik van de term. Vaak heeft hij enkel betrekking op de opzichtigste Lust im Grauen: oorlogsbeelden, dictators, terroristen en andere ellende. Anders gezegd: de kunstenaar die bij de centrale verwarming grafiekjes maakt van aantallen verdronken vluchtelingen in 2015 is een waarlijk geëngageerd schepper. Zijn collega die maanden weer en wind en kou trotseert om een stuk zee te schilderen een oppervlakkige escapist. Een domme opvatting, die ik uitgeleide doe. Out, no soup for you!

5 KRITIEKLOZE KRITIEK

Wie ik ten slotte ook graag achterlaat in de zomervakantie: kritiekloze critici. Deze recensenten, wier namen ik voor straf niet noem, maar wier stukken men vindt men op blogs en websites, in kunsttijdschriften alsook in de gevestigde dag- en weekbladen, zijn een soort doorgeefluiken, zij staan altijd aan de kant van de kunstenaar; geen werk te onbenullig en geen expo te rommelig of ze buigen mee. Wat definieert hen? Gebrek aan onderscheidingsvermogen, een hang naar schouderklopjes, luiheid, angst. Eigenlijk zijn het onbetaalde pr-medewerkers. Met hen aan de Macbook hebben de instellingen geen communicatie-afdeling meer nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden