'De klassieken staan vol flauwekul'

Het Italiaanse schrijversechtpaar Monaldi & Sorti maakte naam - en zaaide verwarring - met historische thrillers gebaseerd op jarenlang archiefonderzoek. Volgens het nieuwste boek Mysterium is een groot deel van de geschiedenis vervalst door monniken.

De krant van vandaag draagt de datum 12 september 2011, maar wees op uw hoede. De westerse tijdrekening is één grote grap, bij elkaar gelogen en vervalst door middeleeuwse monniken en de aartsvader van onze chronologie, de Franse geleerde Josephus Scaliger (1540-1609). Het is waarschijnlijker dat we in de 18de eeuw na Christus leven, of wie weet zelfs in de 13de of de 11de eeuw. Hele tijdvakken en historische figuren zijn verzinsels, honderden jaren aan spooktijd kunnen uit de geschiedenisboeken worden geschrapt.


Karel de Grote was een fantasiefiguur. De wereldberoemde bibliotheek van Alexandrië is niet afgebrand, eenvoudigweg omdat ze nooit heeft bestaan. Het werk van Plato en Aristoteles - als de filosofen al hebben geleefd - is geschreven in de middeleeuwen, dus niet voor, maar na de geboorte van het christendom. Germania van Tacitus? Vervalst. De redevoeringen van Cicero, de preken van Augustinus? Grotendeels nep. De rerum natura van Lucretius, Satyricon van Petronius? Idem dito.


Wie zich in een roman waagt van Rita Monaldi en Francesco Sorti waant zich in een kamer waarin alle schilderijen ondersteboven hangen en het meubilair aan het plafond is vastgelijmd. Al bijna een decennium lang zaait het Italiaanse schrijversechtpaar verwarring met hun boeken vol historisch revisionisme, waarvan tot nu toe wereldwijd twee miljoen exemplaren werden verkocht.


Voor het geval de indruk soms mag rijzen: 'Wij zijn geen liefhebbers van complottheorieën', zegt Sorti (1964), met pientere ogen vanachter zijn knijpbril. Hij zit in zijn door boeken gedomineerde huiskamer in Wenen. Zijn zesjarige zoontje Atto, vernoemd naar de protagonist van hun romans, de castraat en spion Atto Melani (1626-1714), kwinkeleert met jongenssopraan door zijn vaders woorden heen. 'Wij zeggen alleen: geloof niets, tenzij er bewijs is.'


In hun debuutroman Imprimatur suggereren Monaldi en Sorti na speuren in de Vaticaan-archieven dat de Nederlandse protestante stadhouder Willem III in 1688 de katholieke Engelse koning kon verdrijven dankzij geldelijke steun van Paus Innocentius XI. Ze kregen bijval van Spaanse historici voor hun bewering in hun tweede boek Secretum dat de handtekening onder het testament van koning Carlos II (1661-1700) vervalst was om Filips van Anjou, de kleinzoon van de Zonnekoning, aan de Spaanse troon te helpen. Anjou's afstammeling Juan Carlos, de huidige koning van Spanje, zou dus onwettig op de troon zitten.


Hun nieuwste boek, Mysterium, beleeft deze maand zijn wereldpremière bij uitgeverij De Bezige Bij. Mysterium beslaat zoals hun vorige romans twee delen: een fictieve intrige geweven rond historische gebeurtenissen, afgesloten met een verantwoording van de gebruikte documenten. Voor Mysterium deden ze maandenlang onderzoek in bibliotheken en archieven in Rome en Parijs. 'In Parijs hebben we zo lang onderzoek gedaan dat we wel geëmigreerd leken', zegt Monaldi (1966), een opvallende verschijning met haar kastanjebruine medusakrullen.


In de Parijse Bibliothèque nationale vinden ze tot nu toe onbekende manuscripten van Jean Hardouin (1646-1729), waarin de Franse boekengeleerde zijn stelling onderbouwde dat grote delen van de Griekse en Latijnse literatuur uit de duim zijn gezogen door monnikenvervalsers. Monaldi en Sorti willen fotokopieën van de manuscripten toegankelijk maken via de website van hun uitgever.


Ze vinden ook aanwijzingen voor een samenzwering tegen de Franse geleerde Jean Jacques Bouchard (1606-1641), anno 2011 alleen nog bekend om zijn erotische dagboeken over onder meer impotentie en masturbatie tijdens kerkdiensten. De dagboeken zijn vervalsingen, denken Monaldi en Sorti aanvankelijk. 'Bouchards vroege dood is mysterieus', zegt Sorti. 'Bouchard wilde bisschop worden. Tegelijkertijd zou hij een pornografisch dagboek hebben bijgehouden, dat hij naliet aan mensen die hij amper kende. Te zot voor woorden.'


Maar na Bouchards manuscript te hebben voorgelegd aan handschriftkundigen trekken Monaldi en Sorti een andere conclusie: Bouchard zou de scabreuze dagboekpassages hebben geschreven onder dwang van zijn uiteindelijke moordenaars. De opdrachtgever tot de moord, maarschalk D'Estrées, zou een stokje hebben willen steken voor Bouchards benoeming op een hoge geestelijke post, die D'Estrées al aan een van zijn beschermelingen had toebedacht.


De meeste pagina's besteden Monaldi en Sorti aan wat zij de 'de waslijst aan flauwekul' noemen die is overgeleverd uit de klassieken. 'Volgens Seneca liet een koning van Perzië een hele stad de neus afsnijden. Volgens Seneca, Diogenes Laertius en Aulus Gellius zwegen de leerlingen op de school van Pythagoras vijf jaar achter elkaar. Volgens Plinius en Valerius Maximus stikte senator Fabius door een haar in de melk.'


'Veel van dit alles kun je onschuldige mythes noemen', zegt Sorti. 'Maar als je kijkt hoeveel nonsens er in onze tijd serieus worden genomen, dan begint het je te duizelen. Tacitus, die nooit voet in Germania zette, schreef dat de Teutonen hun huizen pleisterden met koemest. Trismegistus zou zesendertigduizendvijfhonderd boeken hebben geschreven. Cleopatra zou met een adderbeet zelfmoord hebben gepleegd, Nero zou op zijn lier hebben gespeeld terwijl Rome brandde.'


De boosdoeners achter al die onzin, zeggen Monaldi en Sorti: 'vervalsers' als de Florentijnse humanist en manuscriptenjager Poggio Bracciolini (1380-1459) en de Franse geleerde Scaliger. De laatste vervalst volgens Monaldi en Sorti zijn familiegeschiedenis om door te kunnen gaan voor een aristocraat. Tegelijkertijd is Scaliger de grondlegger van onze chronologie. Hij verdeeldt de geschiedenis in de tijdvakken die we nu nog hanteren: de Egyptenaren, de Babyloniërs, de Grieken, etcetera. Een meesterwerk van misleiding, schrijven Monaldi en Sorti in Mysterium, vol van leugens en verzonnen bronnen. 'Zelfs Newton, die in zijn The Chronology of Ancient Kingdoms een alternatieve tijdrekening voorstelt, is ervan overtuigd dat Scaligers chronologie sterk moest worden ingekort.'


De fraude van Bracciolini is zo mogelijk nog flagranter, schrijven Monaldi en Sorti. Sorti: 'Bracciolini handelt in manuscripten. In een brief schrijft hij: 'Ik en mijn kopiisten kunnen Karolingische brieven vervalsen zonder dat iemand het doorheeft.' Hij is voortdurend op zoek naar onbekende handschriften, die hij voor veel geld verkocht aan kardinalen, pausen en prinsen. Manuscripten ontdekken is een bijbaan, maar wel een lucratieve. Dan ontdekt hij ergens in een klooster een oud manuscript, De rerum natura van Lucretius bijvoorbeeld, een wereldberoemd gedicht, en dan maakt hij kopieën en vervolgens verdwijnt het originele manuscript. Althans, dat zegt hij! Bij Petronius en Cicero doet hij precies hetzelfde. Ik vind dat extreem dubieus.'


Monaldi: 'En de kloosters waar Bracciolini zijn manuscripten 'ontdekt' waren ook nooit in Rome of Athene, centra van klassieke wijsheid...'


Sorti: '... maar altijd in Duitsland of Zwitserland.'


Monaldi: 'Waarom zou je geloven dat Plato en Aristoteles en Syncellus 100 procent authentiek zijn? Waar zijn de bewijzen? Ze zijn er niet. Toch slikken geleerden het voor zoete koek. Dat is geen wetenschap meer, dat is religie.'


Sorti: 'Er doen zo veel ongeloofwaardige verhalen de ronde, bijvoorbeeld over Aristoteles. Aristoteles had talloze volgelingen, maar bij zijn dood is er maar één manuscript van zijn werk. Niemand had blijkbaar tijd en zin gehad een extra exemplaar te maken. En wie vindt honderden jaren later het origineel, om het daarna te doen verdwijnen? Poggio Bracciolini.'


Denken jullie nooit: we schrijven er een wetenschappelijk boek over in plaats van een roman?

Monaldi: 'We willen een zo groot mogelijk publiek bereiken. We ambiëren geen carrière aan de universiteit. Dan schrijven we een wetenschappelijk boek of artikel dat misschien gerecenseerd wordt, om vervolgens in de vergetelheid te raken.'


Sorti: 'Er zou geen plek voor ons zijn in de academische wereld.'


Monaldi:'We krijgen vaak te horen: wat willen jullie bereiken, een aardbeving?'


Sorti: 'De informatie dat vele vermeende werken van illustere Griekse schrijvers in werkelijkheid vervalsingen waren, bereikt de universiteiten niet.'


Monaldi: 'Ze hebben er belang bij om dat zo te houden. Hele faculteiten zouden moeten sluiten.'


Sorti: 'Rita is nota bene afgestudeerd in de klassieke Griekse literatuur.'


Monaldi: 'Niemand heeft mij dit toen verteld.'


Jullie kinderen leren op school lessen die jullie als fabeltjes zien. Wat zeggen jullie tegen hen?

Monaldi: 'We zeggen onze kinderen dat ze het wel moeten leren, want pas als ze over die kennis beschikken, kunnen ze er kritisch tegenaan kijken. We willen dat ze denken: deze geschiedenis klopt misschien niet, maar eeuwenlang hebben mensen erin geloofd en nog bepaalt het onze actualiteit. Daarom is het belangrijk.'


Spreken jullie hun leraren er wel eens op aan?

Sorti: 'Dat durven we niet.'


Monaldi: 'Leraren zijn geen wetenschappers. Ze doen geen historisch onderzoek.'


Sorti: 'Dat kun je niet van hen verlangen, ze hebben een curriculum waar ze zich aan moeten houden.'


Monaldi:'Als een leraar tegen zijn pupillen zou zeggen: 'Wat ik jullie nu ga vertellen is waarschijnlijk niet waar, maar jullie moeten het wel weten', dan zouden de meeste ouders terstond naar de rector stappen en de leraar op het matje laten roepen. Het is gevaarlijk. Zoals Erasmus schreef: 'Als iemand acteurs die een stuk opvoeren hun maskers wil afrukken en het publiek hun eigen natuurlijke gezicht wil laten zien, bederft die dan niet het hele stuk en verdient hij niet om met stenen bekogeld en uit het theater gesmeten te worden als een krankzinnige?'


Voor hun volgende boek verdiepen de schrijvers zich momenteel in een heel andere vorm van vervalsing. Monaldi: 'We leren onze dochter van tien dat de geschiedenis van vóór het midden van de 14de eeuw volledig onzeker is. In 1348 woedde de pest in Europa. Rond de helft van de bevolking stierf. De overlevenden vervalsten op grote schaal eigendomsaktes om zich de rijkdom van de doden toe te eigenen. Plots duikt de koopmansfamilie Fugger op in de belastingboeken van Augsburg. Binnen enkele jaren zijn ze schatrijk. De eeuwen erna domineerden ze het Europese bankwezen. Waar kwam hun rijkdom ineens vandaan? Niemand weet het. Dat is waar we ons nu mee bezig houden: de geboorte van het kapitalisme na de Zwarte Dood.'


De boeken van Monaldi & Sorti zijn vertaald in 27 talen en verschijnen in 61 landen. Van hun debuut Imprimatur gingen wereldwijd meer dan 1,2 miljoen exemplaren over de toonbank.


--------------------------


Bibliografie Monaldi & Sorti

2011


Mysterium


2011


Versluiering, geschenkboek Maand van het Spannende boek


2008


Het ei van Salaì


2007


De twijfel van Salaì


2006


Veritas


2005


De geheimen van het conclaaf


2005


Secretum


2002


Imprimatur


--------------------------


Italiaanse Boycot?

In geboorteland Italië worden de boeken van het schrijversechtpaar Rita Monaldi en Francesco Sorti niet meer uitgegeven. Een boycot, volgens het duo, omdat het Vaticaan niet blij zou zijn met het beeld dat wordt geschetst van paus Innocentius IX. Volgens het zeshonderd pagina's tellende boek Imprimatur (2002) zou hij geld hebben gegeven aan Willem van Oranje om de katholieke Engelse koning van de troon te stoten. De schrijvers zeggen hiervoor de bewijzen te hebben gevonden in Vaticaanse archieven en in het archief van de familie van de paus, de Odescalchi's.


Vlak na het verschijnen trok ook hun Italiaanse uitgever zich terug. Monaldi & Sorti verhuisden van Italië naar Wenen. Tegenwoordig wordt de Italiaanse editie door de Nederlandse uitgever Cargo / De Bezige Bij uitgegeven.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden