De kinderen van 'foute ouders' steken zichzelf hart onder de riem

ANET BLEICH

Chris van der Heijden: Kinderen van foute ouders - Hun verhaal

***

Atlas contact; 256 pagina's; euro 19,99.

Er is één groep slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog van wie nog niet wordt geaccepteerd dat zij inderdaad slachtoffer zijn. Het zijn de kinderen en kleinkinderen van 'foute' Nederlanders, van mensen die in de jaren 1940-1945 als NSB-lid of SS'er aan de kant van de Duitse bezetter stonden. 'Kinderen van foute ouders hebben iets wat niet van hen is', schrijft Chris van der Heijden. 'Ze hebben er niets voor gedaan en ze kunnen er ook niets tegen doen. (...) Niets verkeerd gedaan en toch fout.'

Op een invoelende, maar niet larmoyante toon beschrijft de historicus Van der Heijden - bekend van Grijs Verleden en Dat nooit meer - welke bak vol ellende vanaf de bevrijding over de kinderen van 'foute' ouders is uitgestort. Sommigen moesten toezien hoe vader en/of moeder geboeid werd afgevoerd. Op school werden velen gepest, meestal zonder dat de leerkrachten voor hen opkwamen. In het gezin werd dikwijls gezwegen en ook de kinderen werd duidelijk gemaakt dat ze er maar beter voor konden zorgen dat het verleden geheim bleef. Onder de druk van buitenaf bezweken veel huwelijken. Zo groeiden deze kinderen op in een onveilige omgeving met alle psychologische gevolgen die daarbij horen.

Van der Heijden kon voor Kinderen van foute ouders gebruik maken van rijk bronnenmateriaal. Op Open Archief, ondergebracht bij het Nationaal Archief, hebben kinderen, al of niet anoniem, hun eigen ervaringen en gevoelens geboekstaafd, in zo'n 1.200 pagina's. Er komt een schrijnend beeld uit tevoorschijn.

Een terugkerend thema is angst (voor afwijzing, om weer gepest te worden, dat 'het' aan het daglicht komt, om te worden ontslagen, enz.). Er is ook woede om wat de ouders is aangedaan (in de naoorlogse interneringskampen kwamen vooral de eerste maanden ernstige misstanden voor), maar nog veel vaker schaamte over de keuze die de ouders in oorlogstijd maakten.

Het welsprekende pleidooi van Van der Heijden voor erkenning van de pijn van zijn lotgenoten (hij komt zelf ook uit een 'fout' gezin), is volkomen op zijn plaats. Er is maar één punt waarop het moeilijk, misschien zelfs onmogelijk is de 'kinderen van...' te steunen, en dat betreft de oplossing van het loyaliteitsconflict waarmee zij worstelen. Eén van de kinderen, Tanja, verwoordt het zo: 'Toen ik wat meer wist over wat collaboratie had ingehouden, kwam daar de vraag bij of ik eigenlijk wel houden mocht van mensen die zo'n foute politieke keuze gemaakt hadden. Ik voelde me schuldig aan hun steun voor de Duitse bezetters en hun keuze voor een ideologie die miljoenen mensen het leven gekost had. Ik schaamde me voor mijn ouders.'

Natuurlijk is dat te begrijpen, je ouders zijn je ouders, wat ze ook hebben uitgespookt. Je hoeft je nooit schuldig te voelen aan wat een ander - je vader - verkeerd heeft gedaan en je hoeft je ook voor een ander niet te schamen. Het wordt alleen lastig wanneer een op zichzelf o zo menselijke poging wordt gedaan het loyaliteitsconflict op te lossen door de daden van de ouders goed te praten.

Van der Heijden onderkent dit probleem, maar ontkomt zelf niet aan die verleiding. Bijvoorbeeld als hij de naoorlogse opinie over zijn vader die 'door een groot deel van zijn omgeving als fout, zo niet erger weggezet' werd, vergelijkt met die over zijn Spaanse schoonvader die ook voor Hitler aan het Oostfront heeft gevochten en daar later spijt van had. Die schoonvader werd 'als een held vereerd en alom als een goed, integer en betrouwbaar mens beschouwd.' Suggereert Van der Heijden dat die waardering ook zijn vader toekomt?

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden