De kilo is onderhand aan vervanging toe

AMSTERDAM - Er is geen enkele reden voor paniek, benadrukken de kilogram-experts die sinds maandag in Londen bijeen zijn. De kilo is gewoon de kilo, zeker in alle praktische betekenissen. Alleen wetenschappelijk lijkt hij nergens naar, en dus is hij onderhand aan vervanging toe.


Niet langer moet een zorgvuldig bewaard en bewaakt stuk platina-iridium in Parijs de standaard voor alle kilo's in de wereld vormen. Wat dan wel, is onderwerp van hooggeleerde discussies achter gesloten deuren. De bijeenkomst in Londen van het General Comitee on Weight Measurement moet besluiten wat een goed alternatief is. En of de tijd daarvoor werkelijk al rijp is.


De kilo is de enige meeteenheid die nog wordt gedefinieerd door een uniek object, dat al sinds 1889 in een klimaatkamer onder een reeks glazen stolpen in Parijs ligt. Alle gewichten in de wereld zijn daarvan afgeleid, via kopieën die bewaard worden bij de nationale meetinstituten.


Probleem aan fysieke standaarden is dat ze kunnen veranderen, bijvoorbeeld door vuil of slijtage. Beide zijn aan de orde voor de kilo in Parijs; die is volgens vergelijkingen met kopieën in een eeuw tijd ongeveer 50 microgram lichter geworden.


Voor fysici is de slijtage van de kilo echter niet het grootste nadeel van de huidige definitie. Die is met secuur meten en vergelijken vast te stellen en te verrekenen. Het probleem is vooral dat een hele kilo voor precisiemetingen veel te groot is. Liefst zouden ze een atoom als eenheid gebruiken. Die zijn allemaal hetzelfde en slijten niet. Al wat dan nodig is, is een recept voor het maken van een kilo. Neem bijvoorbeeld 10 tot macht 26 koolstofatomen. In de praktijk wordt vooral gestudeerd op silicium-kristal, dat extreem ver te zuiveren is.


Een alternatieve methode maakt gebruik van exotische effecten in de stroomgeleiding van bepaalde vaste stoffen. Die verhouden zich onderling precies zo dat uit hun samenspel een massa-eenheid definieert. Omdat alle andere eenheden van massa en tijd en lading universeel bekend zijn, ligt dan ook de kilo heel precies vast. Nadeel van die techniek is dat zo'n definitie aan niemand valt uit te leggen. En het laatste wat de experts willen, is publiek wantrouwen in de kilo.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden