De kijker waant zich hoofdrolspeler in het volle leven

'Het is buitengewoon grof en ontluisterend. Het is ontluisterend voor de mensen die in hun privacy worden aangetast, ontluisterend voor de kijker die er ook nog naar blijft kijken en bovendien is het ontluisterend voor de maker van het programma.'..

RONALD OCKHUYSEN

Zelden zal minister Dijkstal van Binnenlandse zaken zulke klare taal hebben gesproken als vorige week, tijdens het parlementaire debat over reality tv.

De minister hekelde de brutaliteit waarmee mensen ongevraagd worden betast door het alom vertegenwoordigde oog van de televisiecamera's. 'Het geweld en de ellende', de beelden van busongelukken, buurtbranden, bloedige vechtpartijen, reddingsoperaties - Dijkstal kan er niet naar kijken. Reality tv is 'een bedreiging voor ons allen'.

Een gedragscode voor journalisten - daarover droomden de politici tijdens de door kamerlid Nijpels (Senioren 2000) geïnitieerde discussie. Maar ze wisten beter: regelgeving en journalistiek gaan niet samen. Iedere televisiemaker, van de sensatiebeluste gluurder tot de serieuze boodschapper, kan zich beroepen op het grondrecht van vrije meningsuiting. Een opdeling van de journalistieke wereld in goed en fout is onmogelijk. De grens tussen beide gebieden is te diffuus.

Want wat is nou amoreel? Een beeldverslag van een uit de bocht gevlogen auto, compleet met weggeslingerde aktetas? Of een shot van de Amsterdamse rosse buurt, waar de dames angstig wegduiken en de klanten op de vlucht slaan bij het zien van de camera van het Acht Uur Journaal?

Een papegaai zit op een stok. Passanten kijken naar het dier alsof het Michael Jackson is. Ze laten zich met de gevleugelde vriend fotograferen, of aaien de vogel over de kop. De camera kijkt vanachter een bosje toe.

Dit tafereel, opgenomen in de dierentuin, zendt het Amsterdamse televisiestation AT 5 met regelmaat uit onder de noemer Mensen in Amsterdam. Het programma - een soort bewegend testbeeld - reduceert televisie tot een doorgeefluik tussen buitenshuis en binnenskamers. AT 5 laat volstrekt willekeurige buitenopnamen zien, beelden van zomaar een dag ergens in de stad.

Ook dat is reality tv, al maakte Dijkstal geen woorden vuil aan de naar nietsvermoedende passanten glurende camera. Voor de minister, en voor velen met hem, is reality tv synoniem met huilende en bloedende burgers.

De lens van AT 5 mag blijkbaar in alle stilte zijn gang gaan. Wat opmerkelijk is. De kans in een autowrak te worden gefilmd is kleiner dan de kans ongevraagd tijdens een wandeling te worden vastgelegd. Een wandeling die wellicht wordt gemaakt met een nieuwe werkgever of een geheime minnares.

'Uit iedere porie. Van iedere werkloze. Van iedere niet werkloze. Gutst het leven. Het drama. Het perst zich naar buiten. Mondhygiënistes. Stenotypistes. Asielzoekers. Assistentfotografen. Allemaal zwetende tragedies.' Toneelrecensent Liefhebber uit Gerardjan Rijnders' gelijknamige toneelstuk pleit voor drama met een huizenhoog realiteitsgehalte. Waar blijft toch de grootvader, vraagt Liefhebber zich af, die door zijn zonen in een stacaravan is neergestoken, omdat hij zich vergreep aan zijn kleindochters van vier en zes jaar oud. 'Die stacaravan wil ik zien, met het poedeltje en in de hoek het onderbroekje van het jongste meisje.'

Liefhebber verwoordt de voorkeur van de televisiekijker. Associaties? Wat moet hij daar nou mee? Metaforen? Historische portretten? Inzicht? Hij vindt het geneuzel.

De Nederlandse televisiekijker wil het drama omarmen, terwijl hij aan een kippenbout kluift, of zich tegoed doet aan een toastje belegd met zalm. Bloedspatten. Botbreuken. Verdriet. Panklaar gemaakt leed, bij voorkeur afgewisseld met een liedje en een dansje, geeft het welvarende, maar kabbelende bestaan de gloed van een heldenleven.

Wie reality tv kijkt, komt tot het inzicht dat de dagelijkse wandeling naar het kantoor een helse onderneming is. De kijker waant zich een hoofdrolspeler in het volle leven.

De televisie keutelt over het verstellen van overhemden, over eten, touwtrekken en keukenvloeren, en de kijker kletst mee - wat moet je anders? En bij een prettig gesprek horen de laatste roddels; het verhaal over de buurvrouw wier zuster, je weet wel, last heeft van, nou ja, ze schijnt er wel weer bovenop te komen.

De kijker wil het leven zien. Hij wil samen met de voetballers door de spelerstunnel het veld oplopen om met hen aan de wedstrijd te beginnen. Meevoelen met de zwaargewonde buspassagier, dat is zijn wens. Wat is er leuker dan een kwartier bondgenoot van een slachtoffer te zijn?

In een tijd zonder grote verhalen, idealen of gevaren geldt een uitgebrande auto, een omgewaaide boom of een fiets met een slag in het wiel als mediageniek. De dag waarop minister Dijkstal met een gerust hart televisie kan kijken, zal daarom pas aanbreken als er in Nederland weer eens echt iets gebeurt. Een oorlog of een stevige recessie kan wat dat betreft wonderen doen.

Ronald Ockhuysen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden