Columnmartin sommer

De kiezers van PvdA en GroenLinks zouden meer moeten bidden

null Beeld
Martin Sommer

Om in de stemming te komen voor het regeerakkoord volgende week, besloot ik het oppositieakkoord van de Partij van de Arbeid en GroenLinks te lezen. In één opzicht is het alvast voorbeeldig: je bent er zo doorheen en ze zijn niet vastgelopen op details. Het is dan ook een feestprogramma geworden, type hogere lonen en lagere prijzen. Er zijn geen dilemma’s, vervelende compromissen of doorgehakte knopen. Meer groen, meer huizen ook, en welkom vreemdeling. Alles te betalen door de ‘grote multinationals’ – je vraagt je af hoe het zou zijn met de ‘kleine multinationals’.

Zo kan ik het ook, wilde ik al zeggen, toen mijn oog bleef hangen op de onderbouwing: het oppositieakkoord is gebaseerd op het streven naar ‘brede welvaart’, dat straks voor beide fracties ook leidend zal zijn in de Kamer. Deze lakmoestest ontlenen PvdA en GL aan de Monitor Brede Welvaart van statistiekbureau CBS, waarvan deze week bij toeval de regionale variant verscheen.

Niet langer willen we de welvaart meten aan het bbp, het bruto binnenlands product. Dat bestaat alleen maar uit een optelsom van armzalige centen en het leven is immers meer dan brood alleen. Brede welvaart meet ook gezondheid, vrije tijd, sociale cohesie, veiligheid en onze ecologische voetafdruk – samengevat door CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen als ‘dingen die het leven de moeite waard maken’.

Jesse Klaver (GL) en Lilianne Ploumen (PvdA): hogere lonen, lagere prijzen. Beeld Phil Nijhuis
Jesse Klaver (GL) en Lilianne Ploumen (PvdA): hogere lonen, lagere prijzen.Beeld Phil Nijhuis

Mooi toch, als we met zijn allen weten wat de moeite waard is? Want die CBS-monitor is niet alleen voor PvdA en GroenLinks, veel gemeenten hebben hem als peilstok opgenomen in hun begrotingsstukken.

Zelf was ik nog aan het bijkomen van het maatwerk waarover ik vorige week schreef: een overheid die steeds preciezer wil tegemoetkomen aan uw wensen, moet daarvoor wel beschikken over steeds meer en persoonlijker informatie. Een paar dagen geleden hoorde ik dat bij de Belastingdienst zeshonderd mensen werken om alle toeslagen voor zeven miljoen Nederlanders te verwerken. Bij de afdeling waar ze met behulp van maatwerk de gevolgen van de kindertoeslagen affaire trachten af te wikkelen, werken momenteel 1.200 mensen.

Laat die getallen even indalen, en vergeef me daarna enige argwaan tegenover een overheid die rapporten schrijft over wat het leven de moeite waard maakt.

Het CBS noteert om te beginnen de subjectieve beleving van de welvaart. Dan blijkt dat 84,8 procent van de Nederlanders zijn leven meer dan een 7 geeft. Qua tevredenheid staat Nederland op de tweede plaats in Europa. PvdA en GroenLinks schrijven dat ‘fundamentele verandering nodig’ is, en ‘pleisters plakken niet voldoende’. Niets daarvan stijgt op uit deze monitor. Integendeel – Nederland is daarin een zielstevreden natie.

Wat achterdocht wekt, is dat dezelfde monitor constateert dat het vertrouwen in de instituties, en dan met name de Tweede Kamer, geweldig is toegenomen. Die vaststelling dateert van een jaar geleden. Een toeslagenaffaire, een coronahordenloop en een klunzige formatie later is het vertrouwen in de overheid gedaald tot een historisch dieptepunt van 30 procent. Dat geeft te denken over politiek bedrijven op grond van ondervragingen over gevoelens.

CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen: wel stikstof, geen open haard.
 Beeld ANP
CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen: wel stikstof, geen open haard.Beeld ANP

Het CBS, niet voor een gat te vangen, heeft niet alleen de beleving genoteerd, maar ook geobjectiveerd wat van belang is. Minder stikstof maakt het leven meer de moeite waard, in verband met de groene toekomst. Gendergelijkheid, klimaat en milieu mogen zich in de belangstelling van het CBS verheugen.

Zo is het toch best een PvdA-GroenLinkse monitor geworden, want over geluksgevoelens dankzij een knapperend haardvuur lees ik niets. Of serieuzer: er staat alleen maar één zin over de bescheiden Nederlandse bijdrage aan de Navo. Terwijl je prima kunt betogen dat een fatsoenlijke krijgsmacht helpt om zorgeloos de slaap te vatten.

Andere branderige onderwerpen hebben de meetlat van het nationale welbevinden evenmin gehaald. Het effect van de snelle groei van het aantal mensen per vierkante kilometer bijvoorbeeld, de nieuwkomers, met wat zij meebrengen en wat zij kosten. Niet in de monitor. Hier geldt de statistische regel: wat je er niet in stopt, komt er beslist ook niet uit.

In Bhutan is men het gelukkigst ter wereld. Beeld Getty
In Bhutan is men het gelukkigst ter wereld.Beeld Getty

De monitor bestaat uit een hele rij variabelen achter elkaar, gepresenteerd als metertjes die de EU-lidstaten vergelijken. Met de onuitgesproken veronderstelling dat je daaraan kunt draaien én dat iedereen het daarover wel eens is. Er is welgeteld één bladzijde, de allerlaatste, waar gewag wordt gemaakt van botsende belangen en strijdige opvattingen. Veelzeggend heten die daar ‘afruileffecten’ – het ene metertje iets hoger draaien, het andere wat omlaag dus. Technocratie en paternalisme regeren; waarom zou je de mensen nog lastigvallen met zoiets ouderwets als verkiezingen?

Indertijd kwamen de zogenoemde geluksstudies op, die ook een maatstaf nastreefden voor het bruto nationaal geluk. Het gelukkigste land ter wereld bleek Bhutan, een bergstaatje in de Himalaya. Ze waren er arm, maar gelukkig, dankzij een verbod op roken en televisie kijken. Ook was traditionele architectuur voorgeschreven, waarmee Thierry Baudet zeker in zijn nopjes zou zijn. De minister die erover ging, vertelde dat de tijdsbesteding van de Bhutanen nauwgezet werd gecontroleerd: hoeveel tijd voor het gezin, hoeveel voor het werk, en ook of er wel voldoende werd gebeden.

Onze eigen CBS-monitor bevestigt dat regelmatig familiebezoek bijdraagt aan nationaal geluk. Wat er dan weer aan ontbreekt, is bidden, terwijl eerder onderzoek heeft uitgewezen dat de kiezers van de ChristenUnie en SGP, dankzij hun godsvertrouwen, tevredener in het leven staan dan ongelovigen. Daar kunnen de Partij van de Arbeid en GroenLinks nog wat van opsteken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden